کابل پرس

مشکلات برقراری صلح، نظم و امنيت

2015-11-30T08:19:19Z

اشاره: این نوشته ی زنده یاد اسماعیل اکبر در روز هفتم سرطان سال 1385 در کابل پرس^? نشر شده بود. کابل پرس درگذشت آقای اکبر را به خانواده، دوستان و همراهان ایشان تسلیت می گوید.

مشکلات برقراری صلح، نظم و امنيت
مشکلاتی که در راه برقراری نظم قانونی و پایدار، صلح و امنیت مطمئن و پیش برد برنامه های بازسازی در افغانستان قرار دارد.

1- مشکل ساختاری

هنگام برگزاری کنفرانس بن، در افغانستان نیروهای سیاسی متشکل که هدفمندانه در راه تامین صلح، برقراری نظم دموکراتیک و بازسازی مطابق یک برنامه توسعه علمی و مدرن کار کنند موجود نبود و بر اساس فیصله های این کنفرانس حکومت عمدتا میان سه گروه برگزار کننده آن تقسیم گردید. از همان ابتدای کار اختلاف و کار شکنی در دستگاه حکومت پدیدار گردید. از جمله چند نفر وزیر یکه با خود گروه و دار و دسته نداشتند. بدنه وزارت شان، و نمایندگی های ولایتی آن توسط، گروه های قدرت اشغال گردید. در حقیقت امر هرج و مرج دوره حکومت تنظیم ها مجددا احیا شد. و توام با آن قانون شکنی، غصب ملکیت ها، و دارائی های دولتی، عامه و شخصی گسترش یافت. باند های جنایتکاران متشکل شدند و قاچاقبران مواد مخدر به سازمان یابی و تجهیزمجدد آغاز کردند. انتظار میرفت که در لویه جرگه اضطراری، حکومتی انتقالی و متشکل از کارشناسان و افراد غیر تنظیمی تشکیل گردد که خدمتگزار قدرت های پدید آمده در دوران جنگ نباشد. و به تنظیم ها تفهیم گردد که در دوره انتقال، به خلع سلاح، مبارزه با گروه های مسلح، باند های قاچاق و گروه های قدرت قانون شکن همکاریکنند و خود را برای شرکت در انتخابات آماده سازند.متاسفانه لویه جرگه اضطراری آنها را ایفا کرد و بنابراین گروه های طرفدار دموکراسی و قانون که تازه تشکیل شده و ضعیف بودند نتوانستند رشد کنند و اصلا بجز شهر کابل در سراسر کشور مردم دوباره به همان گروه های قدرت تنظیمی پناه بردند زیرا میترسیدند مجددا از جانب گروه مسلح آنها مورد آزار و اذیت قرارگیرند. تفویض صلاحیت انتخاب نمایندگان لویه جرگه اساسی به نمایندگان لویه جرگه اضطراری که خود مخالف طرزالعمل و عمدتا از قوماندان و جانبداران تنظیم ها انتخاب شده بودند. گام دیگر در جهت مایوس ساختن و بی باور گردانیدن آنها به شعار های دموکراسی، عدالت، و داد خواهی بود. اگر چه بعد از انتخابات ریاست جمهوری قدرت تنظیم ها در سطح کابینه کاهش یافت اما کارشکنی و دسته بازی شان شدت گرفت:. زیرا بدنه دستگاه دولت در دست آنها بود. و آنها نمیگذاشتند کابینه ای که به آنها تعلق ندارد کامیاب گردد. این بود که فساد دستگاه دولتی، دسته بازی، قانون شکنی و رشوت به طور بی سابقه ای عام گردید. و مردم را از دستگاه دولت روگردان ساخت. رهبران تنظیم ها که به سیاست کشور های ذیدخل بدگمان شده بودند به تبلیغات وسیع در جهت نانوانی دولت نو تشکیل و حتمی بودن شکست آن آغاز کردند. آنها آشکارا نوید میدادند که خارجی ها محکوم به شکست اند و به گفته خودشان اسلام و مجاهدین پیروز میگردند. مردم که از آینده بیمناک شده بودند مانوس ترین پناهگاه شان به همان تنظیم ها را یافتند. زیرا میترسیدند اگر بار دیگر جنگ، نا امنی، و خشونت گسترش یابد و قوت های خارجی بیرون بروند آنها بدون اتکا به گروه های قدرت پایمال خواهند شد. این بود که تبلیغات، تهدید و مصرف پول های گزاف کارگر واقع شد و مجالس شورای ملی نیز عمدتا از طرف نمایندگان تنظیم ها اشغال شد و عرصه برای رشد دموکراتیک جامعه بطور قطع نا مساعد گردید. عدم تشکیل محکمه قانون اساسی و بازگذاشتن امکان تعبیر و تفسیر آن موادی از قانون که مشروط به انظباق با دین اسلام و یا احکام عام از قبیل منافع عام ملی گردیده بودند در اختیار مراجعین و طرفداران استبداد مذهبی و گروهی قرار گرفت: البته که خیلی افراد در میان تنظیم ها هم هستند که میخواهند در جهت صلح، بازسازی حاکمیت قانون کار کنند. اما چنین افرادی منفرد اند و گروه های مخالف نظم و قانون روز بروز متشکل تر و نیرومند تر میگردند.

از جمله اجزای کابینه: ساختار رهبری وزارت دفاع به اساس گروه های تنظیمی و قومی تشکیل شده. آگاهی، احساس مسولیت تعهد و کاردانی لازم در جهت امنیت، سوق و اداره و مواظبت از صفوف اردوی نو تشکیل شده را ندارد.
صفوف اردو: عمدتا سربازان که به شکل داوطلب جذب میگردند انگیزه و روحیه لازم را در میدان جنگ ندارند و چون درست سوق و اداره نمیگردد بسیار تلفات میدهد و نسبت به دستگاه رهبری خود بی باور است. اگر صفوف اردو: از سربازی بر اساس قانون مکلفیت تشکیل میگردید نسبت به سربازان کنونی تعهد و وظیفه شناسی بیشتر میداشت اما سربازی که تعهد ندارد و درست تعلیم و تربیت ندیده معاش کفایت زندگیش را نمیکند و هر روز در معرض تلفات بی جا قرار دارد با گذشت زمان انگیزه مقاومت و روحیه اش ضعیف میگردد و او در میدان نبر کار آئی لازم را کسب نمیکند. و اما دستگاه رهبری پلیس را آلودگی به رشوت، فساد، قاچاق، و تا حد معین قوم و خویش بازی از کار انداخته است.

2- پرابلم عدم وجود برنامه روشن بازسازی:

پروگرام، توسعه بشری هزاره کلیاتی را درباره بازسازی افغانستان، رفع مشکلات فقر، بیکاری، بی سوادی، مرض تا حد معین روشن ساخته و در صورت عملی گردیدن میتواند راه را برای توسعه پایدار افغانستان باز کند اما دستگاه رهبریو وزارت خانه ها نه توانسته اند بر مبنای آن برنامه های مشخص کاری تدوین کنند و اگر هم موفق به تدوین خط مشی نیم بند شده اند، از لحاظ ظرفیت سازی و تربیت کادر ناکام مانده اند و در عین حال یا خود وابسته به گروه های قدرت اند یا در داخل وزارت خانه های شان به شدت با مقابله وکارشکنی مواجه اند و نمیتوانند گامی به پیش بردارند.

3- در گیر ماندن برخی مسایل ایدیولوژیک نیز هم به مشکل برنامه هم به مشکل اجرات عملی افزوده است. افغانستان حدود 320000هزار نفر مامور معاش بگیر دارد. شاید با در نظر داشت رو به رشد بودن تشکیل اردو و پولیس این تعداد به 500000 برسد. سالانه سی میلیون دالر اضافی اگر بطورجنسی، مواد غذائی و ضروریات اولیه زندگی خانواده ها با توزیع گردد هم مشکل قیمتی کنترول میشود و هم این عده افرادی که با سواد اند و در مراکز سیاسی، اداری ونظامی متمرکز اند راضی گردیده و به مدافعین پروسه سیاسی و دولت تبدیل گردند. بدفهم شدن شعار بازار آزاد، عدم انطباق آن با شرایط اضطراری و فقر رو به رشد جامعه وتشدید فاصله طبقاتی یکی از خطرات مهمی است که ممکن است حوادث آینده را به آشوب، شورش و خشونت تبدیل کند. تهدید منسوبین اضافه بست شده، متقاعد و بیکار مانده اردو و پلیس مبنی بر قیام علیه دولت یکی از نماد های این مخاطره است. حقیقت امر این است که ما در شرایط کنونی به یک برنامه سوسیال دموکراتیک بیشتر نیازمندیم تا شعار نا مفهوم بازار آزاد. سکتور خصوصی که بخش مشروع و قانونی آن ضعیف بوده و انباشت سرمایه داری به صورت قاچاق، چپاول، غصب دارائی های عامه، دولتی و خصوصی و قانون شکنی در جریان است. دوام بی نظمی به نفع این گروه های قانون ناپذیراست که از میان هر آشوب نیرومندتر بیرون می آیند و اکثریت جامعه پامال میگردد. تصمیمی در مورد ایجاد خارنوالی اختصاصی مبارزه با مواد مخدر گرفته شده باید به مسئله غضب دارائی های عامه و شخصی نیز بپردازد و برای نتیجه بخش محکمه اختصاصی نیز تشکیل گردد. هم چنین تشکیل نیرو های امنیتی و انتظامی ضد شورش و تروریزم نیز لازم است. این نیرو ها باید با انگیزه ایدیولوژیک ضد افراطیت مذهبی تجهیز گردد. باید در نظر داشت که در مرحله تارخی کنونی، جنبش افراطیت مذهبی نیرومندترین، معتقدترین، و گسترده ترین نیزو های سیاسی و ایدیولوژیک است، و جانب تبلیغات اعتقادی سیاسی مذهبی در میان جامعه خطر به مراتب بیشتر از جنگ رو در روی نیرو های مخالف دارد. در برابر این نیرو یک جنبش ترقی خواه مدرن و وطن خواه که بتواند از دین، فرهنگ، باور ها و سنن مردم تعبیر و تفسیر دموکراتیک و امروزی بدهد باید تشکیل گردد. مسئله ای که نه تنها دموکرات ها و لیبرال ها بلکه نشنالیست ها نیز آنرا نفهمیده اند و البته که کمونیست ها از درک این موضوع بسیار فاصله دارند و از کاروان بسیار عقب افتاده اند.

بنابراین قوای انتظامی و امنیتی ضد تروریزم سه جانب عده خواهد داشت: جانب ایدیولوژیک و تبلیغاتی، بازو استخباراتی و بازوی نظامی که باید تربیت، تجهیز ومواظبت گردد.

این نیرو در ارتباط با اصلاحات عمومی اعم از مبارزه با فساد اجتماعی، سیاسی و اداری. و بسیج مردم در جهت مشارکت و صاحب سرنوشت شدن وظیفه خواهد داشت و آنها را رهبری خواهد کرد.

به دیگرپرابلم های اجتماعی از قبیل مسائل قومیت، مذهبی، محل گرائی، وغیره نیز میتوان در ذیل وطنیت، دموکراسی و ترقی اجتماعی درست تر پرداخت. و این تدارک یک نهضت تمام عیار تاریخی است.

عدم قاطعیت و پیگیری و نداشتن اراده لازم سیاسی در مبارزه علیه تروریزم، تطبیق برنامه های بازسازی، و رشد زمینه های دموکراسی و حتی ناکامی در ایجاد یک تیم کاری منسجم در سطح کابینه و بعدا در درون وزارت خانه ها و ولایات ازعوامل اساسی خرابی وضع و فاصله گیری مردم است.

4- سیاست خارجی مبهم و متزلزل باعث شده است که آن ائتلاف بین المللی که هنگام آغاز مبارزه در سطح منطقه و جهان پدید آمده بود ضعیف گردد.امروز نه تنها پاکستان و ایران بلکه حتی هند، چین، کشور های آسیای میانه و روسیه که در عین حال خطر تروریزم مستقیما متوجه آنهاست به ائتلاف و ادامه مبازه بی علاقه شده اند. اگر در سیاست با اتکا به نیرو های دموکراتیک قاطعیت و صراحت موجود باشد میتوان آن ائتلاف را دوباره احیا کرد و امکانات وسیعی در مبارزه مشترک پدید آورد. از زمانیکه طرزالعمل انتخابات لویه جرگه اضطراری نقض گردید و بعد در جریان لویه جرگه و به ادامه آن تلاش در جهت حفظ و تقویه گروه های معین که علاقه چندانی به دموکراسی، نظم و قانون و بازسازی ندارند صورت گرفت که شک و تردید هائی در باره برخورد سفیر وقت ایالات متحده جناب زلمی خلیل زاد و نماینده خاص ملل متحد آقای اخضر ابراهیمی پدید آمد و عدم اعلام پروتوکول های که حدود و صلاحیت عملکرد قوای ائتلاف را روشن سازد. به اعتبار دولت افغانستان صدمه وارد کرد بعد تخطی از قوانین جنگ و بی اهمیت پنداشتن بمباردمان های محلات مسکونی موجب فاصله گرفتن مردم گردید. تلاشی ها و زندانی ساختن ها بر اساس راپور های غیر دقیق تبلیغات مخالفین پروسه سیاسی را در برابر ایالات متحده امریکا تقویه کرد. عدم توازن در تبلیغات در برابر دولت پاکستان نیز به مناسبات خارجی کشور صدمه زد.

اگر از تحلیل های فوق نتیجه گیری نمائیم:

جنبش افراطیت مذهبی یک حرکت بسیار گسترده است که در تمام دوران جنگ ضد شوروی از حمایت و عنایت خاص بین المللی برخوردار بوده و امکانات بزرگ سیاسی، تبلیغاتی و تشکیلاتی فراهم آورده است. و با استفاده از هر اشتباه قوای ائتلاف، ایالات متحده امریکا و جامعه جهانی پندار اشغال و مورد تجاوز قرار گرفتن کشور را از طرف به اصطلاح کفر جهانی دامن میزند و میکوشد جوامع کشور های اسلامی و مردم افغانستان را ظنین ساخته و توجه شان را از خطر افراطیت و تروریزم منحرف بسازد. اگر چه این نوع طرز فکر با سهمگیری وسیع ناتو در دفاع از صلح و امنیت در افغانستان تعدیل گردیده و میتواند به تغیر ذهنیت ها یاری رساند اما فقط یک جنبش گسترده که بتواند از لحاظ عقیدتی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی مردم را بسیج کند و پایگاه اجتماعی تروریزم را ضعیف سازد، قادراست به مطالبات و مشکلات این مرحله تاریخ ما پاسخ بگوید. بنابر تجارب و شناختی که مردم افغانستان طی جنگ ها وسیاست های سه دهه اخیر حاصل کرده اند و گروه های سیاسی آگاه، مجرب، مستقل، ملی و معتدل که در دوران جنگ از طرف تمام جوانب درگیر داخلی و خارجی مورد ضربه قرار داشته اند، درافغانستان موجود است.این گروه ها در صورتی که مورد حمایت قرار گیرند میتوانند چنین جنبش نوینی را که مردم افغانستان را در جهت ایجاد یک نظام سیاسی و اجتماعی مترقی که برای تمام جوامع منطقه مدل قرار گیرد رهبری نماید. علی الخصوص که مردم افغانستان ریزرف ها و امکانات لازم تاثیر گذاری را در تمام کشور های منطقه دارند. آنعده از کارشناسان ملل متحد، کشور های ذیعلاقه، اتحادیه اروپا و سازمان ناتو که از اوضاع افغانستان شناخت دارند مسولیت بخصوصی در حمایه ازچنین جنبش نوین مترقی دارند.

درباره بحران اقتصادی

2009-04-19T21:55:00Z

بحران ادواري كنوني نظام سرمايه داري كه دستگاه هاي تبليغاتي وابسته شان علاقمند اند از آن به نام ركود ياد كنند، ادامه و حاد گرديدن بحراني است كه از سالهاي 98 قرن گذشته آغاز شد. قبل از آن در سالهاي هفتاد نيز اينگونه ركود پديد آمده بود.

گردانندگان شركتها و موسسات بزرگ مالي بين المللي در سالهاي هشتاد قرن گذشته فرصت تاريخي بدست آورند تا از حاد گرديدن بحران جلوگيري نمايند. اين فرصت طلايي درگير شدن اتحاد شوروي به مسئله افغانستان و تضعيف دوامدار آن بود. با استفاده از ضعف شوروي و بعدا در هم پاشيدن بلاك شرق، سرمايه بين المللي به تعرض استرات‍ژيكي آغاز كرد كه در مدت ده سال اغلب دستاوردهاي اتحاديه هاي كارگري را لغو نموده و بازپس گرفت. اين تعرض در داخل كشورهاي سرمايه داري با خصوصي سازي و در كشورهاي پيراموني، به نام تعديل ساختاري پيشبرده مي شد كه اين تعديل ساختاري نيز فروش مالكيتهاي دولتي و اجتماعي به شركتها و سرمايه داران خارجي و داخلي بود. به اين ترتيب رهبري نظام سرمايه داري يك گام بلند برداشت و ميزان سودآوري سرمايه توليدي را بالا برد زيرا در طي اين نزديك به سي سال كارگران، مزدهايي بالا و متناسب و امتيازات اجتماعي بدست نياوردند، بلكه پيوسته آنرا از دست دادند. به اين ترتيب قوت خريد نه تنها در كشورهاي پيرامون، بلكه در خود كشورهاي سرمايه داري نيز پايان آمد. كارگران و ساير اقشار فرودست جامعه نمي توانستند با مزدي كه بدست مي آورند، اقساط رنگارنگ خريدهايشان را بپردازند. موسسات مالي همزمان با اين ترفند ديگري را به كار بردند و آن تاديه قرض براي پرداختن اقساط بود. از سال 98 بدين سو كارگران و ساير وامداران نه تنها از دادن اقساط عاجز شدند، بلكه وامهاي كوتاه مدتي را كه براي پرداخت اقساط بدست مي آوردند، نيز نتوانستند بپردازند. به اين ترتيب، حفره بزرگي ميان توليد و مصرف پديد آمد. خانه ها موترها، ماشينها و لوازم خانگي و ساير اشياي مصرفي بي خريدار ماندند. مشتريهاي رستورانتها، تفريح گاه ها و سياحتها به طور روزافزوني كاهش يافتند. به اين ترتيب، قسمت عمده سرمايه به بخش مالي و پولي انتقال يافت، يعني 1% به بخش توليدي و اقتصادي و بيشتر از 20% به بخش تجاري و باقيمانده به بخش مالي و پولي يعني‌ خريد و فروش اسهام و اوراق بهادار متمركز گرديد. اما چون اين بخش از پايان يعني بخش توليدي تغذيه نمي شد، به نوعي دوران پول بدون پشتوانه اقتصادي منجر شد. چون شركتها نتوانستند وامهايشان را از مردم دريافت كنند، بازارشان به كساد گفتار شد. بخش سرمايه مالي پولي كه به گفته ماركس ضامن رونق، اعتبار و پايه قدرت نظام سرمايه داري بود آهسته آهسته به فروپاشيدن آغاز كرد. اگر چه همه اقتصاددانان مي دانستند كه روزي اين سرمايه حباب وار چنين به كساد منجر خواهد شد، اما راهي براي جلوگيري از آن نداشتند. زيرا خودشان داوطلبانه از دولت رفاه و سيستم اقتصاد كنزي كه موجب انتقال بخشي از پول به كيسه هاي مردم مي گرديد، فاصله گرفته بودند.

حالا با تدابيري كه تاكنون اتخاذ گرديده است و با تبليغات انبوه، توانسته اند منظره ي كاذبي در برابر چشم جامعه به وجود بياورند، ولي با گذشت هر روز بي اثر بودن و كم نتيجه بودن اين تدابير آشكار مي گردد. علتهاي اساسي اين ناتواني قرار ذيل است:

1. در تمام جلسات گروه هفت و گروه بيست و همچنين روابط دوجانبه و سه جانبه و نشستهاي ساير اتحاديه هاي تجاري و اقتصادي امثال اتحاديه اروپا، تضاد ميان دولتها و اتقصاد جهاني متبارز گرديده و امكان تصميم مشترك را دشوار ساخت. اين پديده در عين دروغ و افراطي بودن جهاني شدن و تبديل دنيا به دهكده اي كوچك را آشكار ساخت و نشان داد كه دولتهاي بزرگ سرمايه داري هركدام روي منافع خود پافشاري دارند، حتي در اتحاديه اروپا. و منظور از جهاني شدن در حقيقت لغو حقوق و صلاحيت دولتهاي ضعيف و كشورهاي عقب نگهداشته شده بوده است.

2. مقدار پرداختها به شركتها و موسسات ورشكست شده، با كسر هزينه آنان بسيار بزرگ است. به گونه مثال تعهدات دولت امريكا به شركتها و موسسات قرضدار و ورشكست، به مشكل به دو تريليون دالر مي رسد. در صورتي كه قرضداري و كسر هزينه آنان حد اقل 100 تريليون دالر است.

3. اقتصادهاي نوظهور و رو به رشد شرق آسيا با گذشت هر روز عرصه هاي تازه اي از بازارها را بدست مي آروند و كشورهاي غربي توليدات ديگرشان نيز در رقابت و بازار شكست مي خورد و امكان تغيير بنيادي در اين عرصه وجود ندارد، يعني بعد از اين اگر آنها بخواهند تمام بخشهاي توليدي خود را حفظ كنند بايد به آنها سبسايدي بپردازند. تنها امتياز اين دولتها و كشورها انتقال بخش عمده سرمايه به كمپلكسهاي بزرگ نظامي و صنعتي است. از همين جا آشكار مي گردد كه چرا آنها علاقه به ختم رقابت تسليحاتي و لغو پيمانها و پايگاه هاي نظامي ندارند.

4. عليرغم انتظار جامعه بشري، با منحل گرديدن پيمان نظامي وارسا، نه تنها پيمانهاي نظامي وابسته به نظام سرمايه داري غرب منحل نگرديدند، بلكه رو به گسترش اند و اگر از مصارف نظامي يادآور شويم، تنها ايالات متحده 800 پايگاه نظامي در بيشتر از 140 كشور جهان دارد. در اروپا نيز با گذشت هر روز سهم هزينه نظامي نسبت به ساير بخشها متورم مي گردد. از جمله آلمان به حيث اميدبخشترين اقتصاد اروپا برخلاف تعهدات قبلي به نظامي شدن بيشتر كشانيده مي شود. بودجه نظامي ايالات متحده در اوج رقابت تسليحاتي با اتحاد شوروي وقت 250 ميليارد دالر بود، اما امروز به يك تريليون دالر بالغ گرديده است. حفظ همه اين پايگاه ها هزينه مي خواهد. بنابرآن نگهداشتن سلطه بر جوامع بشري با گذشت هر روز گرانتر مي شود.

5. اگر هم تدابيري اتخاذ شود تا اقتصاد ميلياردها نفوس فقير جهان بهبود يابد و آنها قدرت خريد پيدا كنند، تضاد رشد صنعت با سلامت محيط زيست به مرحله بحراني رسيده است و ايجاب مي كند كه مصرف كنوني مثلا انرژي به 10% كنوني تخفيف يابد و از توليدات هزارها قلم مواد مصرفي اضافي كه محصول دوران به اصطلاح رونق سرمايه داري بود، بايد جلوگيري گردد. اما كاستن از اين توليدات مصرفي كه در اثر تبليغات ده ها ساله سيستماتيك با اتكا به به روانشناسي انسان مضطرب و دنيا زده پديد آمده، موجب بحرانهاي بزرگ رواني و اجتماعي مي گردد.
آيا راه برون رفتي وجود دارد؟

سرمايه داري ليبرال و بازار آزاد خيلي ها قبل شكست خورده بود. نظام كينزي، دولت رفاه، نظريه اشتغال، سهيم ساختن اتحاديه هاي كارگري، دستآوردهاي احزاب سوسيال دموكرات در يك دوره استراتژيك تاريخي براي جلوگيري از خطر انقلاب و سكوت مورد استفاده نظام سرمايه داري قرار گرفت. آيا بازگشت به نظام كينزي و دولت رفاه مي تواند راه حل تلقي گردد؟ هرگز نه. زيرا نظام كينزي نه تنها نتوانست حواشي فقر را در جوامع صنعتي پيشرفته كاملا از بين ببرد، بلكه با امتياز دادن به طبقات فرودست خودي و جلوگيري از آشوبهاي دروني و با ايجاد ميكانيزم و نهادهاي سلطه، بين المللي امثال صندوق بين المللي پول بخش اعظم كره زمين را به حاشيه راند و به فقر مطلق محكوم ساخت. امروز نه تنها نا تواني در خريد در جوامع سرمايه داري كه در اثر بازگشت به ليبراليزم و مطلقيت بازار پديد آمده، از علل اساسي بحران است، بلكه محكوم گرديدن دو بر سوم نفوس كره زمين به فقر و عقب ماندگي، ‌در عين زمان از نقص ذاتي و يكجانبه گري نظريه كينزي به وجود آمده است.

عده اي بازگشت به ماركس را راه علاج مي دانند. واقعا راه تحقيق شده اي به جز پيشنهادهاي ماركس براي برون رفت از وضع كنوني به نظر نمي رسد. حتي مي توان مدعي شد كه تلاشهاي سرمايه داري ليبرال براي آرام ساختن پرولتارياي داخلي به طور مستقيم واكنش در برابر خطر ماركسيسم بود و اقتصاد برنامه ريزي شده خود از نظريات ماركس سرچشمه گرفته است. ظهور دولتهاي مدعي پيروي از ماركسيسم، احزاب سوسيال دموكرات در كشورهاي سرمايه داري، نهضت هاي سنديكايي و اتحاديه اي، همگي به نحوي از انحا منشاشان به ماركس مي رسد. اما ماركسيسم نيز راه بنيادي اصلاح وضع بشري نيست. اولا، جامعه بشري در سير حركت خود تاريخي گري ماركس را ترديد كرد، يعني به نظر نمي آيد كه جامعه سرمايه داري الزاما در اثر رشد تاريخي به جامعه سوسياليستي تغيير نمايد. ثانيا، رشد تكنالوژي به طور روزافزون از كميت طبقه كارگر صنعتي مي كاهد و جاي آنرا به مهندسين و متخصصين فن سالار مي دهد كه خود از اركان نظام موجود سرمايه داري و سهيم در امتيازات آن است و اين روند همچنان ادامه دارد. بنابراين نه الزاما تاريخ جامعه بشري از سرمايه داري به سوسياليزم سير مي كند، و نه تضاد ميان طبقه كارگر و سرمايه دار رو به رشد است، آنطور كه ماركسيسها انتظار داشتند. مهم تر از اينها ماركسيستها نيز تعريفي از انسان بيرون از نظام مصرفي ارائه نكردند و واقعيت دنياي امروز موجب ظهور انسانهاي تابع اميال و نيازهاي كاذب كه وسواس خود را با مصرف انبوه تسكين مي دهند و خود به موجود مصرف شونده در ديوانسالاري نظام غير انساني مسلط بر سرنوشت جامعه بشري استحاله مي يابد. اين انسان با شعورزدايي كه در طول ده ها سال با تبليغ انبوه به موجود بيچاره، مضطرب و مايوسي تبديل شده است كه بيشتر در معرض استفاده گروه هاي مافيايي، فاشيستي و كانگستري قرار دارد، علي الخصوص كه جناح هاي راست كشورهاي سرمايه داري آگاهانه به نژادپرستي، خشونت و تعصب دامن مي زند. اين حقيقت حتي با مشاهده فلمهاي كارتوني و بازي هاي كمپوتري قابل مشاهده است و در بخشهاي بالاتر ده ها سال مبلغين، ايدئولوكها و حتي فيلسوفان نجات انسان را فقط به دست انسان برتر ممكن دانسته اند. اين نظريه در ادبيات، در هنر، در سينما و در ژورناليزم ده ها سال تبليغ شده و ذهن انسانها را از همان كودكي تسخير مي كند. تراكم بيشتر سرمايه در بخش نظامي نيز پايه اقتصادي و اجتماعي اين گرايش واقع مي گردد. اگر وضع امروز كشورهاي سرمايه داري مطالعه گردد، بسيار به آساني شباهت آن با جامعه آلمان بعد از جنگ اول جهاني كه زمينه ظهور هيتلر را به وجود آورد، روشن مي گردد. اگر انسان بخواهد از اين وضع نجات يابد بر خلاف تاريخي گري ماركسيستها، بايد به گذشته رجعت كند. راه نجات انسان بازگشت به تعاليمي است كه اديان، عرفان و اخلاق مبتني بر معنويت پيشنهاد نموده است. انسان امروز بايد قناعت و حتي رياضت را بياموزد، بر خود غلبه كند تا به روشنايي برسد، آنچنان كه در تجربه بودا تبلور يافت. راستي انسان فريب خورده امروز درست سرگذشت بوداي محصور در كاخ بهشت مانند و غافل از رنجهاي ساير همنوعان خود را تمثيل مي نمايد. و در عين زمان انسان بايد با طبيعت هماهنگ شود و به آن احترام كند، بلكه تقديس نمايد. آنچنان چه لاووتسه پيشنهاد كرده بود. انسان امروز بايد آماده به تجربه گذشت، و محبت مسيحايي گردد و به جاي تحصيل اهداف با مبارزه كاملا غير اخلاقي نجات هر فرد انساني را در نجات تمام انسانها جستجو كند و انسان امروز بايد از يك جانبه گري و افراط و تفريط پرهيز كند و اعتدال و توسط را آنطور كه كنفيسيوس تعليم داد و اسلام بكار گرفت، بياموزد و به كار بندد. همه اينها مستلزم بازگشت به رياضت است. اما انسان بايد در كنار رياضت آرمان اجتماعي و تاريخي يگانگي و هماهنگي انسانيت و نظام انساني را در پرتو دانشها و تجارب جوامع جديد طرح بريزد و براي رسيدن به آن اميدواري به وجود آورد، انسان منضبطي كه آرمان دارد و براي رسيدن به آن اميدوار است و مبارزه مي كند، طلائه لشكر فرداهاي روشن است. اگر اين را به مثابه فرمولي بپذيريم آنگاه براي تاييد و تصديق آن مصداقهاي فراواني را در تاريخ مي يابيم. همه نهضتهاي بزرگ بشري در نتيجه آگاهي، آرمان خواهي و مبارزه به ثمر رسيده اند. به گذشته هاي دور باز نمي گرديم. حداقل تمام نهضتهاي جوامع وابسته و مستعمره از چين تا ويتنام در اثر آگاهي، آرمان و ايمان به پيروزي به كاميابي رسيدند، نه در اثر قوانين مسلم تاريخي، زيرا اگر آزادي در اثر قانونمندي تاريخي، به وجود مي آمد، بايد همه جوامع به پيروزي دست مي يافتند. تنها مطالعه سرنوشت تيتو و ياران او كه توانستند با حفظ استقلال عليه فاشيزم و طبقات حاكم مرتجع خود به پيروزي برسند، مي تواند نشان دهنده ثمربخشي آگاهي، اميد و مبارزه به خاطر آرمان را نشان بدهد. انسانهاي آگاه و متشكل با شناخت واقعيت پيرامون، موانع، محدويتها و امكانات واقعي و روبه رشد مي توانند پيروز گردند. براي آنكه آنچه مي گوييم روشنتر بيان شود، سرگذشت گاندي را به خاطر مي آوريم. او توانست با آگاهي و اميد انسانها را به انساني ترين وجهي به خاطر آرمان آزادي بسيج كند و به پيروزي برساند. متاسفانه آرمانهاي بزرگ گاندي كه مي توانست به انسانيت در غلبه بر مشكلات ناشي از تمدن مصرفي نيز ياري برساند، فراموش شده است. او به كامل ترين وجهي مخاطره مصرف انبوه، تبعيت كوركورانه از تكنالوژي و نفرتي را كه اشكال موجود مبارزات در ميان انسانها، انباشته مي كند، نشان داده بود. بنا براين او مي تواند سرمشق بزرگي براي مبارزه به خاطر آينده باشد كه البته اين به معناي بي نيازي از دستاوردهاي علم و تجارب مبارزاتي ديگر جامعه بشري نيست. به گونه مثال، به سادگي مي توان از پيشنهادها و آرمان انساني كه ماركس طرح كرده بود در كنار رهايي و وارستگي كه گاندي تعليم داد، تركيب مناسبي به وجود آورد. اين پيشنهاد قابل هر گونه تامل و تفكر براي مبارزه در راه نجات جامعه بشري از بندهاي دروني و بيروني موجود و گسستن از محدوديتهاي جغرافيايي، نژادي و عقيدتي مي باشد.

رکود اقتصادی نظام سرمایه داری وارد یکی از بحرانهای ادواری دیگر شده است

2009-04-01T22:08:00Z

گردانندگان امور و جالبتر از آن مطبوعات کشورهایی که این بحران در آنها فراگیر شده است تا مدتها درباره چند و چون این بحران سکوت کرده بودند و حالا که درباره آن لب به سخن گشوده اند، اینجا و آنجا اعتراف می کنند که علایم و نمودارهای این بحران شباهت زیادی به بحران سالهای سی سده گذشته دارد. چنانچه می دانیم بحران 31-29 منجر به تغییرات بنیادی در سیستم اقتصادی نظام سرمایه داری گردیده و موجب ایجاد اصطلاحات "دولت رفاه" و "دولت ضامن" شده بود که عمدتاً متکی بر نظریات اقتصادی جان میناردکینز اقتصاددان بزرگ بریتانیا بود. ما درباره علل و عوامل آن بحران و چگونگی اقتصاد کنزی و دولت ضامن سخن نمی گوییم. زیرا ضمن تحلیل بحران کنونی تا حد زیادی آن مفاهیم نیز توضیح خواهند شد. چیزی که جالب است عده ای از سرکردگان، برنامه ریزان و نظریه پردازان اقتصاد که تا دیروز از پیروزی مطلق بازار آزاد سخن می گفتند، پیشنهادهایی شبیه به نوعی اقتصاد سوسیالیستی دولتی را برای چاره اساسی بحران کنونی ارائه کرده اند. البته بدون آنکه اصطلاحات و مفاهیم سوسیالیستی را به کار برند. همچنان موج گسترده ای در نهادهای علمی و پژوهشی به مطالعه آثار مارکس پدید آمده است. ما بدون آنکه از کار آمد بودن نظریات مارکس برای رفع بحران کنونی انکار نماییم، تذکر می دهیم که کمبودهایی بنیادی در پیشنهادهای کنونی و مکتب اقتصادی مارکس برای رفع بنیادی بحران و راه یافتن به سوی یک نظام اقتصادی مطلوب و طبعاً متناسب با آن، نظام سیاسی و دولتی مناسب وجود دارد. رفع بحران کنونی بدون توجه عمیق به از میان برداشتن نظام مصرفی، جامعه مصرفی و اقتصاد مصرفی که موجب تعمیق و چند لایه شدن از خودبیگانگی انسان و تخریب محیط زیست گردیده است، ممکن نیست. ما تحلیل نسبتاً مفصلی را در این زمینه ها آماده و به نشر خواهیم سپرد. اما پیشتر از آن برای آمادگی ذهنی و درک همه جانبه این تحلیل ها و پیشنهادها، مقاله مفصلی را که سه سال قبل در رساله ای به نام راه آینده که عنوان خود را نیز از تحلیل نظام اقتصادی و سیاسی مسلط کنونی گرفته بود، برای مطالعه خوانندگان گرامی تقدیم می نماییم.
راه آینده

• وضع كنوني

بيشتر از چهار سال از تغيير اوضاع در افغانستان گذشته است. گروه‌هاي رنگارني با برنامه‌هاي سياسي، فرهنگي، حقوقي و اجتماعي پا به عرضه وجود گذاشته است. اما متاسفانه ما تا حال شاهد ارزيابي عميق و قابل توجه از پس منظر اوضاع از دهه چهل تا كنون نيستيم و ما از لحاظ فكري به طور جدي حساب خود را با گروه‌هاي انحصار طلب تصفيه نكرده‌ايم. همچنان هيچ گروه سياسي نوپديدي نتوانسته است چنان موضع‌گيري متمايزي را احراز نمايد كه قادر به جلب توجه بخش عمده‌اي از جوانان و جامعه گردد. شايد بقاياي گروه‌هاي چپ از طرح صريح ديدگاه‌ها و مقاصد خود مي‌ترسند، زيرا گروه‌هاي راست بر صحنه مسلط اند و از هيچ گونه برخورد خشن نيز ابا ندارند. اما گروه‌هاي سياسي مذهبي بلاخص آنهايي كه خود را روشنفكران ديني مي‌خوانند و از امكانات مساعدي نيز برخوردار اند، نيز طرح راه‌گشايي عرضه نكرده اند. خط مشي ليبرال دموكراسي بسيار ضعيف است علي‌الخصوص كه سرنوشت خود را با، به اصطلاح، جامعه‌ي جهاني و گروه برگشتگان از غرب گره زده است. مقالاتي انتقادي در جريده "مساوات" از نيوليبراليسم حاكم كنوني بر صحنه بين المللي نشر شده. برنامه حزب سوسيال دموكراسي افغانستان كه بعد با مقالات توضيحي "داكتر اسپنتا" پيگيري گرديد، نيز رنگ و بوي انتقادي دارد. . در بعضي از سخنراني‌ها و مصاحبه‌هاي "لطيف پدرام" رئيس حزب كنگره ملي لحن اين انتقادات تندتر است، اما تمام اينها تا كنون قادر به ايجاد يك ديدگاه نقادانه نگرديده و راه آينده را روشن نساخته اند يا حداقل نتوانسته اند توجه روشنفكران را به پيمانه قابل اعتنا جلب نمايند. نقص عمده‌ي اين نوشته‌ها باز هم عدم توانايي تطبيق انديشه‌هاي معاصر با واقعيت‌هاي فرهنگي و اجتماعي افغانستان علي‌الخصوص در رابطه با دين است. برنامه سوسيال دموكراسي خواسته است اين مشكل را دور بزند و ديگران از پرداختن به‌ آن سر باز زده ‌اند. مشكلي كه دامنگير همه گروه‌هاي متجدد از آوان ظهور مشروطيت تا اكنون بوده و مانع گسترش آنها تا سر حد يك نيروي ملي شده است، مثل اينكه اينها اين سي سال اخير را سپري نكرده‌اند. مردم هنوز مي‌پندارند كه اينها برنامه‌هاي خارجي را بدون توجه به معتقدات مردم تكرار مي‌كنند، يكي از دلايل عمده كه هنوز گروه‌هاي سياسي مذهبي حاكم مي‌توانند خود را مدافع دين و هويت مردم جا بزنند.

• وضع زندگي مردم

افغانستان امروزي از منظر اصطلاح توسعه مقام يكصد و هفتاد و چهارم را دارد و از طرف آخر سوم است. البته اين ارزيابي نيز مبتني بر احصائيه‌هاي دقيق نيست و ممكن است به خاطر بزرگ جلوه دادن دست آوردهاي چهار سال اخير تا اندازه‌اي خوش بينانه درجه‌بندي شده باشد. اوضاع خدمات اجتماعي، معارف، صحت و اشتغال بسيار نازل و فاقد كيفيت است. بجز سرك‌سازي در هيچ عرصه‌اي به بازسازي زيربناها اقدامي نشده است و برنامه دلگرم‌كننده نيزوجود ندارد.

حدود پنجصد هزار نفر معاش بگير دولتي سطح متوسط در آمد حدود چهل دالر دارند كه با در نظر داشت وضعيت اجتماعي افغانستان كه معاش بگيران مسئول تامين زندگي تمام اعضاي خانواده ‌اند، رقم وحشت‌آوري است و در اكثر خانواده‌ها براي نان خشك نيز كفايت نمي‌كند. اگر در نظر بگيريم كه اين مزد بگيران در شهرها سكونت دارند و اكثر‌شان سرپناه ندارند، مي‌توانيم منظره‌ي روشن‌تري از زندگي سياه شان داشته باشيم. بالا رفتن نرخ مواد ضروري كه طي اين چهار سال از ده فيصد الي پنجاه فيصد در مورد مواد سوخت تا چهار صد فيصد رشد داشته است، شدت فقر و فاصله‌هاي طبقاتي را روز به روز اضافه مي‌سازد. از لحاظ آمارها جدود هشتاد فيصد باشندگان افغانستان وابسته به مشاغل روستايي يعني زراعت، مالداري، باغداري و صنايع دستي اند.

وضع زراعت به نسبت رشد كشت مواد مخدر رو به انهدام كامل است. اگر مشكلات وجود مين‌ها، خرابي بندها، جويها و ساير تاسيسات زراعتي، كهنه بودن سيستم زراعت و عدم وجود كمك كافي در زمينه مبارزه با آفات زراعتي و توزيع تخم‌هاي بذري اصلاح شده را در نظر بگيريم، معلوم است كه اين اساسي‌ترين عرصه زندگي اقتصادي مردم آينده‌ي تيره و تاري دارد. وضع پيشه‌وران، دكانداران، شاغلين صنايع دستي، اعم از قالين‌بافي، دوزندگي و غيره به صورت محسوس رو به سقوط است. مالداران اصلا وارد سيستم توليد كالائي و بازار نشده اند و باغداران با همان مشكلاتي دچار اند كه درباره دهقانان گفتيم. آناني كه در موسسات خصوصي به نحو معاش‌خور مصروف كار اند اكثريت‌شان تابع همين سيستم حداقل چهل دالري هستند كه مامورين دولتي دريافت مي‌دارند. جنگلات پسته تقريبا به طور كامل و جنگلات ارچه و بلوط تا پنجاه فيصد ازميان رفته اند و هنوز هم مراقبت و مواظبتي در كار نيست. معادن سنگ‌هاي قيمتي از استخراج غير فني و وحشيانه آسيب جبران‌ناپذير ديده و سايد معادن استخراج شده هنوز كاملاً در كنترل دولت نيست. صنايع كوچكي كه توسط عده‌اي پولدار نا آگاه بر قانون رقابت و بازار اساس گذاشته مي‌شود به سرعت از هم مي‌پاشد و موجبات خانه خرابي عده‌اي مي‌گردد. تجارت در اثر سياست دروازه‌هاي باز و به اصطلاح بازار آزاد چنان برهم خورده كه هيچ وقت در تاريخ افغانستان شاهد واردات چنين اشيائ غير ضروري در بدل صادرات ناچيز ولي گرانبهايي چون قالين، ميوه‌جات خشك و سنگ‌هاي قيمتي نبوده‌ايم. گروه‌هاي قدرتمند مافيايي نه تنها از طريق تجارت مواد مخدر بلكه با غصب دارايي‌هاي عامه، علي‌الخصوص زمين و انحصار صنايع ساختماني بر اقتصاد كشور مسلط مي‌شوند و ساير عرصه‌هاي تجارت را نيز به طرف بي‌قانوني مي‌كشانند.

اين گروه‌ها با ترويج فساد بدنه اصلي ساختار دولت را به خدمت گرفته، مطبوعات را اجير نموده و گرايشات سياسي را منحرف مي‌سازند. البته در گوشه و كنار كلينك يا مكتبي بازسازي يا اعمار مي‌گردد. خبر ساخته شدن يك شهرك صنعي گسترش ميدان‌هاي هوايي و چند قرارگاه نظامي را نيز شنيديم. آنها كه پول‌هاي بي حساب اندوخته اند و اخلاق سرمايه‌داري را فرانگرفته اند، مصروف اعمار عمارت‌هاي بلندمنزل، ماركيت‌ها، هوتل‌ها و رستونت‌ها اند كه البته به طور موقت براي عده‌اي بينوا كار به وجود مي‌آورد، اما در مجموع ربطي به رشد اقتصاد ندارد.

بخش كوچكي از وابسته‌گان انجوها و مقامات عالي رتبه دولتي در كنار قومندان‌ها، رهبران تنظيم‌ها و وابسته‌هايشان وعدي‌اي بروكرات برگشته از غرب، غرق تجمل و سطح زندگي غير قابل قياس با اكثريت مردم‌اند. كه بر عقده، كينه و نارصايتي محرومان جامعه مي‌افزايد.

عده‌اي از متجددين ما در اين شرايط مصروف تبليغات مسايل بسيار مدرن، معاصر از قبيل حقوق زن، حقوق بشر و حقوق اطفال‌اند. از وسايلي كه در دست دارند از راديو و تلويزيون تا مطبوعات در پي نشر مطالبي‌اند كه فاصله‌ي زيادي را با زندگي و فرهنگ جامعه نشان مي‌دهد.

اينها موسيقي، فلم، لباس، سرگرمي‌ها و هنرهايي را تجليل مي‌كنند كه حاكي از بي دركي و بي مسئوليتي كاملشان از زندگي ميليون‌ها جوان، زن و كودك كشور‌ است. زناني كه توليد مي‌كنند، جواناني كه مشغول كارهاي شاقه‌اند، و اطفالي كه امتياز شنيدن افسانه‌هايي را كه پدران‌شان را سرگرم مي‌كرد نيز ندارند، چه برسد به تماشا، تفريح و سرگرمي‌ به مودل پست مدرنيسم.

در كنار همه‌ي اينها ما هنوز سيستم امنيتي قابل اطمينان داخلي نداريم و امنيت به طور مطلق متكي به وجود قواي نظامي بين‌المللي است.

• اوضاع بين المللي

در نظر داشت اوضاع بين المللي از چند جهت براي تكميل يك ديدگاه سياسي ضروري و لازم است. ما نه تنها از لحاظ تامين امنيت و ثبات به كشورهاي پيشرفته نيازمنديم، بلكه ترميم خرابي‌ها و رساندن زندگي به نقطه‌اي كه امكان پي‌ريزي يك برنامه توسعه را بدهد، مربوط به كمك‌هاي بين‌المللي گسترده است. دست يافتن به معارف با كيفيت امروزي، تحصيلات علمي پيشرفته كه دستيابي ما را به علوم و تكنالوژي معاصر ممكن سازد و بتوانيم آنقدر كادرهاي داخلي تربيه كنيم كه نه تنها قادر به تحليل و ارزيابي منظره‌ي بسيار پيچيده‌ي عمومي تكامل بشري و پي‌ريزي برنامه‌هاي مناسب و متوازن توسعه باشند، بلكه خود بتوانند آن برنامه‌ها را عملي سازند. بجز مسايل فوق اجبارهائي نيز در شناخت اوضاع منطقه و جهان موجود است. امروز تكامل جامعه بشري به اندازه‌اي رو به پيچيدگي و در هم آميختن دارد كه بدون درك و شناخت آن ايجاد و به ثمر رساندن يك پروژه‌ي كوچك هم ممكن نيست. مثلاً صنعت را در نظر بگيريم گذشته از كشورهاي پيشرفته، در منطقه و كشورهاي همسايه آن رشته‌هايي از صنعت و توليد وجود دارد كه ايجاد، دوام و رقابت پذير ساختن آن صنايع در افغانستان با شگردها و اخلاقيات كنوني حاكم بر تجارب و بازار ناممكن است. حالا پيشنهاد اينكه، دولت از صنايع داخلي حمايت نمايد و جلو واردات اشيائ و وسايل خارجي را بگيرد، غير عاقلانه و غير عملي است. در سطح بين المللي اقتصاد جهاني با گذشت هر روز بيشتر در دست شركت‌هاي بزرگ فرامليتي متمركز مي‌گردد و نهادهاي خدمتگذار آنها در عرصه جهاني امثال بانك جهاني و صنوق بين المللي پول نه تنها هيچ گونه توسعه‌اي مغاير با منافع شركت‌هاي بزرگ را اجازه نمي‌دهند، باكه اندك قرض‌ها و كمك‌هاي خود را نيز بالاي كشورهاي سركش قطع مي‌نمايند. در برابر اين غولها ممكن است اتحاديه‌اي از كشورهاي منطقوي و هم سرنوشت تا حدي فرصت‌ها را براي اعضاي خود مساعد بسازند، مانند "اوپك" - اتحاديه كشورهاي صادر كننده نفت. اما امروز ايجاد چنين اتحاديه‌هايي نيز سخت دشوار شده است. تمام سازمان‌هايي كه مي‌توانستند در عرصه‌ي جهاني مانور كنند، در زماني پديد آمدند كه جهان به دو قطب مخالف تقسيم شده و هر يك از آنها مي‌كوشيد تا جلو نفوذ ديگري را بگيرد و تحت چنان فضايي كشور‌هاي ضعيف نيز مي‌توانستند تا حد معيني استقلال داشته باشند. بعد از سقوط اتحاد شوروري و كشورهاي هم‌ پيمانش اتحاديه‌ي كشورهاي بي‌طرف نيز ضعيف شده و اتحاديه‌ها و سازمان‌هايي چون "سازمان كنفرانس اسلامي"، تلاش مي‌نمايند تا خود را هم سو و هم جهت با سياست‌ ايالات متحده و هم‌ پيمانانش نشان دهند. از سال 1984 به بعد كه تعرض جديد شركت‌هاي بزرگ تحت عناوين تعديل ساختاري، خصوصي سازي، و تطبيق كامل قانون به اصطلاح بازار آزاد آغاز شده است، منظره‌ي اتقصادي و سياسي جهان به كلي تغيير كرده است. ارقام ذيل را در نظر بگيريد:

"اكنون بيست در صد از ثروت‌مندترين افراد جهان 86 در صد از توليد نا خالص جهان را در دست دارند. درآمد دوصد نفري كه ثروتمند‌ترين افراد جهان هستند از 1994 تا 1998 دو برابر شده است و به بيش از يك تريليارد دالر رسيده است. دارايي سه نفري كه در صدر فهرست ثروتمند‌ترين افراد جهان قرار دارند، بيش از مجموع توليد چهل و هشت كشوري است كه در فهرست فقيرترين كشورهاي جهان قرار دارند."

"امروز پنجصد شركت فرامليتي با سي و هشت هزار شركت وابسته‌شان دو بر سه داد و گرفت جهاني را در دست دارند و مجموع فروش هشتاد و شش شركت بزرگ فرامليتي بيش از صادرات تقريبا تمام دولت‌هاي ملي تشكيل دهنده جامعه‌ي بين المللي است. فقط صادرات نه قدرت بزرگ صنعتي جهان از فروش يازده شركت فرامليتي بزرگ بيشتر است."

"تجارت بين المللي امروز، عملا خورده محصولي از سرمايه‌گذاري‌ها، اتحادها و توافق‌هايي ميان شركت‌هاي چند مليتي است. در حال حاضر تقريبا 70 درصد تجارت جهاني ميان خود اين شركت‌ها انجام مي‌گيرد."

بعد از فروپاشي اتحاد شوروي اين شركت‌ها، برنامه‌هاي جديدي را طرح كردند كه تمام دستاوردهاي حدود يك قرن طبقات فرو دست جوامع پيشرفته را نيز از چنگ‌شان به در آورده اند. بخش خدمات عامه كه مربوط به وجود بيمه‌هاي كار، صحت، آموزش، مسكن بود، متزلزل گرديد و حالا فقط شركت‌ها و موسسات خدماتي ارزاني را به عهده مي‌گيرند. نرخ اين خدمات بسيار بالا رفته است، مثلاً بايد براي آب بيست فيصد معاش خود را پرداخت.

وضع كشورهاي به اصطلاح در حال توسعه بسيار وخيم‌تر است و اين كشورها حالا براي برنامه‌ريزي توسعه خود مطلقاً مجبور به پذيرفتن شرايط "صندوق بين المللي پول" و "بانك جهاني تجارت" اند. نه تنها تمام دستاوردهاي به اصطلاح دولت رفاه در كشورهاي پيشرفته دود شده و به هوا رفته است، بلكه فاصله ميان كشورهاي فقير و غني كه در سال 1960 يك به تناسب 30 در سال 1980 يك به تناسب 60 و در اكنون به نسبت 81 تغيير كرده است.

" اين واقعيت كه ميزان فروش هر يك از صد شركت فرامليتي بزرگ بيش از مجموع صادرات هر يك از يك صد و بيست كشور به اصطلاح در حال توسعه است، نشاندهنده وضعيت ضعيف اين كشورها است. حتي فروش 3 شركت فرامليتي بيش از صادرات 20 كشور در حال توسعه با اقتصادهاي بزرگ نظير هند، برازيل و اندونيزيا است."

شدت فقر در كشورهاي عقب‌مانده به حدي است كه ديگر آنها توانايي خريد را از دست داده‌اند. از زمان شروع سياست تعديل ساختاري در افريقا نه تنها سطح رفاه و قدرت خريد افزايش نداشته، بلكه 20 در صد كاهش را نيز نشان مي‌دهد. اين وضعيت توام با شدت ناامني و فشار جنگ عراق باعث گرديده تا امريكا و بريتانيا براي حفظ ظاهر و جلوگيري از شكست كامل ائتلاف اعلام نمايند كه برنامه كاهش قرض كشورهاي فقير را در پيش گرفته اند و تطبيق اين برنامه از افريقا آغاز مي‌گردد. باز پرداخت سود قرضها در كشورهاي افريقايي و امريكاي لاتين كا را به جاي مسخره‌اي كشانده بود، يعني اين كشورها براي اينكه بتوانند سود قرض‌هاي گذشته را بپردازند، وامهاي جديدي دريافت مي‌كردند.

تشديد فاصله فقر و غنا تنها ميان كشورهاي عقب‌مانده و پيشرفته محسوس نيست بلكه بر اساس پژوهش‌ها، در كشورهاي پيشرفته سرمايه‌داري بيشتر از صد ميليون نفر در فقر و تنگدستي بسر مي‌برند. از 1980 به اين طرف با آغاز برنامه‌هاي خصوصي سازي در جامعه امريكا 4.5 ميليون نفر ديگر به صف فقيران پيوسته‌اند. بيش از 40 في صد گرسنگان كشور كودك هستند. نرخ فقر سياه پوستان 50 في صد و اسپانيايي‌نژادان 30 في صد است. حالا از هر 10 نفر امريكايي يك نفر به جيره مواد غذايي وابسته اند. اينكه كمتر از نيم در صد نفوس جامعه امريكا به چنان ثروت و قدرتي دست يافته اند كه سرنوشت 250 ميليون نفر ديگر را تعيين مي‌كنند. اين فقر و تنگدستي در امريكا، فرانسه، آلمان، بريتانيا، هسپانيا و ايتاليا توام با تبعيض نيز هست. در طوفان اخير "كاترينا" بيشتر از 50 في صد از سياه‌پوستان ديگر به شهرها و محلات خود بازنگشته اند، زيرا خانه‌هاي آنها تحت تضمين بيمه نبوده و شركت‌ها خود را مكلف به اعمار مجدد آنها نمي‌دانند. با رشد بيكاري در اثر رشد تكنولوژي و كمپيوتري شدن صنعت هر روز تعداد زيادتر مردم به برنامه‌هاي بسيار تحقيرآميز امداد موقت وابسته مي‌گردند، كه به قول پژوهشگران موجب تشديد نا هنجاري‌ها است.

نه تنها شرکت های خصوصی بلکه دولت‌ها نیز از ترفندهایی برای کاستن بار مسئولیت خود در برابر کارگران استفاده می کنند. مثلاً آنها با کارگران موقت قراردادهای یکساله نمی بندند تا مکلف به پرداخت حق بیمه صحی و سایر خدمات اجتماعی نباشند و بعد از گذشتن چند روز مجدداً با آنها قراردادهای یازده ماهه منعقد می سازند. این ترفند‌ها در شرایط اجتماعی و فرهنگی به کار گرفته می شوند که از سالهای 1920 به این سو مؤسسات تجاری و صنعتی برای فروش بیشتر محصولات خود به کمک صدها انیستیتوت روان شناسی و جامعه شناسی و مختصصین تبلیغات معیارهای خاص زندگی و شیوه های تولید مصرف انبوه و مطابق مود را ترویج کرده اند. در اثر رواج این سیستم؛ شیوه ی مصرفی رواج یافته که ربطی به نیازهای زندگی ندارد و فقط نیازهای روانی مصنوعی را ارضاء می کند. حالا آن روحیات پرورده شده، چنان شکننده است که مؤسسات صحی و روانشناسی %70 بیماری های روانی، خودکشی، و ناهنجاریهای اجتماعی را محصول عدم توانایی مردم در پیروی از آن می دانند زیرا هر روز صفوف بیکاران و کارگران موقت که در آمد کافی ندارند افزایش می یابد و آنها نمی توانند زندگی خود را مطابق معیارهای تلقین شده و پذیرفته شده عیار بسازند. اعتصابات کارگران در پنج ایالت ساحلی امریکا، شورش فرو دستان فرانسه، رأی ندادن مردم هالند و فرانسه به قانون اساسی اتحادیه اروپا همه ناشی از تراکم این نارضایتی‌ها است. در سال گذشته ما نه تنها شاهد شکست برنامه های اتحادیه اروپا بودیم بلکه چندین اجلاس کشورهای گروه هشت، سازمان تجارت جهانی، اتحادیه ی تجارتی کشورهای امریکای لاتین شکست خوردند. به این سبب حالا فقط یک فیصد سرمایه های در حال گردش جهان در عرصه های تولید سرمایه گذاری میگردد چون که دیگر خریداری نیست. حدود سی فیصد دیگر مصروف مبادلات تجارتی است که آن هم عمدتاً میان خود کشورهای پیشرفته یا با بیست کشور در حال توسعه که نسبتاً قدرت خرید دارند صورت میگیرد. مانند کشورهای هند، برازیل، چین و اندونزیا. سرمایه گذاری‌ها نیز در میان همین کشورهای رده اول و دوم است. هفتاد فیصد باقیمانده گردش سرمایه فقط در عرصه مالي،‌ يعني خريد و فروش سهام شركت‌ها و اسعار است. حجم اين نوع سرمايه در یک روز کاری 300 میلیارد دالر است که در یک سال 75 تریلیون دالر میگردد. این مبلغ 25 برابر حجم تجارت جهانی است. معاملات اسعار روزانه 150 میلیارد دالر است که سالانه 35 تریلیون دالر یا دوازده برابر حجم تجارت جهانی میگردد. حالا بیایید درباره کمک های بشر دوستانه مطالعه کنیم. جمیز تابین یک اقتصاد دان برجسته که سرمایه مالی و بانکی را قمار بین المللی می داند که برد و باخت آن نتایج مهلکی را نه تنها بر بانک‌ها و شرکت‌ها بلکه بر سرنوشت کشورها نیز وارد می کند که هیچ اطلاعی از آن ندارند - پیشنهاد می‌کند که به این بخش سرمایه یک فیصد مالیه وضع گردد. از این مالیه سالانه دو میلیارد دالر عاید خواهد شد که منبع خوبی برای کاستن از بحران فقر، بیماری های ساری، و بالا بردن سطح آموزش و بهداشت جوامع فقیر خواهد بود اما چنین پیشنهادهائی مورد علاقه ی شرکت های بزرگ نیست. در جریان دعاوی که شرکت‌های دارویی ایالات متحده علیه افریقای جنوبی و برازیل اقامه کردند، حدود سه صد هزاربیماران مرض ایدز جان دادند و بیماری صدها هزرا تن دیگر به مرحله علاج ناپذیری رسید. شرکت های امریکائی می گفتند که لیسانس ادویه مرض ایدز به آن‌ها تعلق دارد و مطابق قانون [حق مالکیت معنوی] دیگر کشورها و دولت‌ها مجاز به فروش داروی ارزان نیستند. زیرا باعث ضرر شرکت های امریکائی می گردد که دارو را به قیمت های گزاف تولید می کنند و می فروشند. تنها این حوادث نیست، گاهگاهی بعد از آن که مدت زمان ممنوع برای نشر اطلاعات سپری شود، سازمان های استخباراتی کشورهای بزرگ از اسرار سازمان دهی توطئه ها، کودتاها، تقویه سازمان های سرکوب گر و غیر قانونی، پرده بر میدارند. استفاده از انتشار و اشاعه‌ی ویروس های برای تخریب زراعت، باغداری، و حیوانات کشورهای نا مطلوب، بر هم زدن تجارت و صنایع در آن کشورها از جمله این اطلاعات محرمانه است. بعد از جنگ جهانی دوم وقتی کارتل های بزرگ اقتصادی و سیاستمداران وابسته به آن متوجه شدند که نه تنها عده ای از کشورها از ساحه ی نفوذ آنها بیرون رفته بلکه در سراسر مستعمرات شان جنبش های بزرگ در حال سر کشیدن است، به شبکه های مافیائی کمک کردند تا تجدید حیات کنند. این شبکه‌ها برای گسترش محیط رعب و وحشت؛ سیاستمداران، رهبران اتحادیه‌ها و احزاب، نمایندگان مجلس و ماموران عالیرتبه پولیس را ترور میگردند. نه تنها مافیای سیسیل بلکهیاکوزای جاپان در همین دوره به عرصه سیاست کشانیده شدند و بین المللی شدند. یاکوزای جاپان در سرکوب حرکت های ضد جاپانی در کوریا، فلیپین و چین به دست راست دولت تبدیل شد. بعد از تسلط کمونیست‌ها در چین اكثر دزدان، قاتلان و رهزنان آن کشور بزرگ به بندر هانکانک که مطابق قرار داد تحت تسلط دولت بریتانیا قرار داشت کوچ کردند و از آنجا شبکه های قاچاق و کانگستری خود را به کشورهای جنوب شرق آسیا و حتی امریکا گسترش دادند. بعد از سال 1997 که این بندر به چین واگذار شد. صد‌ها تن از اعضاء این باند به کشورهای امریکای لاتین کوچیدند. بعد از متلاشی شدن شوروی و کشورهای اروپای شرقی عرصه بزرگی برای رشد مافیا به وجود آمد و شبکه های نیرومندی از مافیای روسی، بلغاری، مجاری، رومانیانی و صربی وارد فعالیت شدند. آنها نه تنها به قاچاق مواد مخدر و اسلحه می پرداختند بلکه بر سرزمین های بزرگی متصرف شدند که در آنها تجارت و تولید بدون قانون رواج یافت. آنها حتی در شهرهای بزرگ روسیه مانند مسکو، و پتروگراد ساحات خاص تحت نفوذ خود را داشتند. که از قانون تبعیت نمی کردند و مالیه نمی پرداختند. مطابق آمارها تا % 48 اقتصاد روسیه در دست این باند‌ها قرار داشت. کابورا یک شعبه مجرب مافیای ایتالیائی در پراگ – مرکز جمهوری چک – شهر ذوق، هنر و فرهنگ، مرکز گرفت و آن را به مرکز سازماندهی قاچاق اسلحه و مواد مخدر تبدیل کرد. حالا یک محله پراگ به نام نرودنی ترینا مرکز بین المللی تجارت جنسی است. زنان و دختران از تمام جمهوری‌های سابق شوروی و کشورهای اروپای شرقی به پراگ قاچاق میشوند و از آنجا به کاباره ها، رستوران‌ها و محلات مخصوص تجارت جنسی در کشورهای غربی صادر میگردند. این تجارت در کشورهای غربی تسهیلات قانونی مساعدی نیز دارد. همین حالا بیش از چهل در صد عواید برخی از رسانه های تجارتی در شمال اروپا از طریق اعلان برنامه های جنسی و پروتوگرافی به دست میآید. با آنکه رسانه های خاصی نیز مصروف این شغل پر درآمدند. تجارت کوکائین در امریکای لاتین بارها بودجه کودتاها را فراهم آورد و زمینه تمویل دهها گروه مسلح غیر قانونی بود. کشورهای برما، لاووس و تایلند که به مثلث طلائی شهرت داشتند زیرا هشتاد فیصد تریاک و هیروئین جهان درآنجا تولید ميشد، و قرار اطلاعات تازه این مثلث طلائی حالا برای مافیای افغانستان جا خالی کرده اند. ابداع سیستم حواله بدون داشتن بانک‌ها زمینه پولشوئی پول های غیر قانونی را برای این باند‌ها فراهم می آورند. اگر چه پولیس بین المللی اروپا اظهار نگرانی می کند که هر یک از این دسته جات آنقدر پول دارند که میدان به کار اندازی برای آنها نیست. پیشرفت صنعت ارتباطات زمینه جهانی شدن و ارتباطات گسترده را برای باندهای مافیائی مساعدتر ساخته است. حالا که شکل گیری گروه های مافیائی را در کنار گروه های سیاسی مدافع قوم و محل در افغانستان می بینیم به تعجب می افتیم. اما چندان جای تعجب نیست، گروه های مافیائی از خواستگاه شان در سیسیل ایتالیا، چین و جاپان، یوگسلاویا و شهرهای امریکایی همگی با داعیه های دفاع از قوم، محل و مظلومان پدید آمده و گسترش یافته اند. تمام پدیده های ذکر شده فوق، یعنی فقر و بیکاری توأم با تبلیغات رفاه و بشر دوستی باعث بروز تاهنجاری های فراوان از جمله امراض روانی شده است. در یکی از محلات نیویورک به نام چستر کانتی كه محله‌ی مرفه نشینی هم هست، در کنار باند های قدیمی بعد از گسترش بیکاری و گرانی هزینه زندگی در سالهای اخیر 70 باند رقیب جدید به وجود آمده اند، که سرگرم تجاوز، قتل، تیر اندازی به مردم، قاچاق مواد مخدر، سرقت مسلحانه و زد و خورد در میان خود اند. حالا می‌توان خیلی از این محلات را مناطق جنگی به حساب آورد. به این حساب حالا خانه‌ها و محلات ثروتمندان در شهرهای بزرگ تبدیل به قلعه های قرون وسطایی شده اند و با پیشرفته ترین تکنالوژی امنیتی مراقبت میشوند. حتی در دهلیزهای مدارس افسران امنیتی مشغول گشت زنی اند و میتوانند هر وقتی که بخواهند هر کسی را بازرسی بدنی کنند. رشد بودجه امنیت خصوصی دو برابر رشد امنیت عمومی است. در ایالات متحده امریکا سازمانی به نام ملیتری پروفیشنل ریپورتن انکورپریتسن وجود دارد که توسط بیشتر از دو هزار جنرال متقاعد و متخصصان نظامی رهبری میشوند. هر شرکت و هر کشور در جهان می توانند خدمات این شرکت را خریداری نمایند. ارتش کروشیا و بوسنی توسط متخصصین این شرکت آماده شده اند و این گونه شرکت‌ها دور نمای خوبی برای گسترش دارند. زیرا دولت از تلفات سربازان و افسران دولتی به سبب اعتراض مردم در هراس است و ترجیح می دهد از افراد آنها استفاده نماید. در افریقای جنوبی، یک شرکت فراملیتی به ناماگریکتیو اتکامزبا استفاده از گروه های مسلح حرفه ای امنیت بسیاری از مامورین عالی رتبه دولت های افریقایی شركت‌هاي خارجي و سفارت‌خانه‌ها و موسسات را تامين مي‌كند و براي سركوب شورش‌ها مو رد استفاده قرار مي‌گيرد. بودجه اين شركت را دولت‌هاي آفريقايي، به صورت منابع طبیعی و یا پول نقد می پردازند.

در کشورهایی مانند بریتانیا و فرانسه شرکت های مجهز امنیتی از سربازان مزدور موجود است. این شرکت‌ها بهترین طریق مداخله نظامی در حوادث کشورهای دیگر است. زیرا دولت‌ها میتوانند مسئولیت این گونه اعمال را به دوش نگیرند.

تنها فقر، شیوع امراض ساری، افزایش خشونت و بی امنیتی نیست که همکاری بشری ایجاب می کند. بلکه ممهمتر از همه اینها مشکلتخریب محیط زیست است که بنیان مدنیت را به لرزه انداخته است. کارشناسان پیش بینی می کنند که در نیمه قرن حاضر، کمبود آب نوشیدنی معضله ای دشوار تر از تأمین انرژی خواهد بود و امکان جنگ میان کشورها را فراهم خواهد ساخت. دیگر دریاهای دانوب و راین، ولگا و غیره مناظر نشاط انگیز که منبع الهام شاعران گردیدند، نیستند. بلکه آب قیر گون انباشته از فاضلاب، نفت، موبلایل و زباله های صنعتی در آنها جریان دارند. کره ی هوایی زمین که منبع تلطیف نور خورشید و عامل عمده ی پیدایش و دوام حیات است به اندازه ی سطح بحرالکاهل تخریب گردیده و علت آن تولید گازهای ناشی از استفاده از انرژی فسیلی است. ذغال، گاز و نفت که دود سیاه تولید می کنند نه تنها فضا را تخریب نموده بلکه با پدید آوردن باران های اسیدی بر زمین، جنگلها و کشتزارها آسیب می رسانند. هر ساله 13 میلیون هکتار جنگلات از میان می رود و در اثر استفاده از مواد شیمیایی هر ساله 26 میلیارد تن خاک مسموم گردیده و از معرض استفاده خارج می شود. تولید مواد فاضله آنقدر زیاد شده که از میان بردن آنها ایجاب بودجه های سنگین را می کند. این افزایش در بعضی کشورها تا حد 54 فیصد میرسد. دولت ایالات متحده که با پنج فیصد نفوس بیست و پنج فیصد انرژی دنیا را مصرف می کند، بزرگترین تخریب کننده محیط زیست است. یک فرد امریکایی برابر 34 فرد هندی یا یک صدو چهل سه تن بنگلادشی محیط زیست را تخریب می کند. هفتاد فیصد انرژی مورد استفاده امریکا انرژی فسیلی است. پیمان کیوتو که میان کشورهای جهان در اثر فشار طرفداران محیط زیسن امضاء گردیده مورد قبول دولت امریکا نیست. گزارشات اخیر نشان دادند که ده کشور اروپایی تعهدات خود را در این زمینه زیر پا نهاده اند. کشورهایی مانند هند و چین می گویند که مسئولیت اصلی به دوش کشورهایی است که از دو صد سال به این سو به تولیدات صنعتی انبوه روی آورده اند و ما مجبوریم برای تغذیه نفوس رو به رشد خود از انرژی دست داشته استفاده کنیم. زیرا توانایی به کار اندازی تکنالوژی های پیشرفته را نداریم.

• آغاز دور جديد رقابت تسليحاتی

بعد از انجام جنگ سرد، و متلاشی گردیدن پیمان نظامی وارسا تصور میشد که رقابت های تسلیحاتی فروکش کنند. متاسفانه این آرزو بر آورده نشد. حالا تعداد کشورهای عضو پیمان نظامی ناتو از 14 عضو به 26 عضو رسیده، میزان صادرات اسلحه در انگلستان از ده فیصد تولید ناخالص ملی به حدود پنجاه فیصد افزایش یافته. اتحادیه اروپا پیمان نظامی جدیدی را با صدهزار نفر افراد، چهار هزار هواپیما و صد کشتی جنگی آماده میدان جنگ های عاجل ساخته است. روسیه نسل جدیدی از راکت های بین قاره ای را تولید کرده و تعهدات جدید نظامی میان چین، هند و روسیه در حال شکل گیری است. کشورهای اروپایی شکایت می کنند که بودجه نظامی چین به 90 میلیارد دالر بالا رفته اما از اینکه بودجه نظامی امریکا سه برابر دوران جنگ سرد شده سخن نمی گویند. و این که آلمان خلاف تعهدات بین المللی به رقابت تسلیحاتی روی آورده و سربازان خود را به گوشه های مختلف جهان می فرستد، انتقاد نمی کنند. نظامیان امریکایی اعتراف کرده اند که در جنگ های یوگسلاویا و عراق از سلاح های هسته ای با یورانیوم ضعیف شده و سلاح های کیمیایی و بیولوژیکی استفاده کرده اند. با هرج و مرجی که در روسیه، کشورهای اروپای شرقی و آسیای میانه و خاور میانه حاکم است، هیچ تضمینی وجود ندارد که تکنولوژی سلاح های هسته ای، کیمیایی و بیولوژیکی به دست گروه های افراطی و خرابکار نیافتد.

حالا ثابت شده است که حمله نظامی امریکا و بریتانیا بر عراق بیشتر دلایل اقتصادی دارد. اسنادی از تدوین کنندگان سند امنیت ملی و دفاع امریکا به نشر رسیده که در آن نه تنها تصرف عراق بلکه تحت کنترول در آوردن تمام کشورهای نفت خیز خلیج به خاطر از میان برداشتن مقاومت سازمان اوپک و کنترول قیمت نفت تصویب شده است. بر اساس محاسبات؛ استخراج نفت در عراق از هر جای دیگر دنیا ارزان تر است و گروه های عراقی جانبدار امریکا وعده کرده اند که منابع نفتی عراق را در اختیار شرکت های خصوصی بگذارند. این منابع در گذشته نیز تحت تسلط شرکت های امریکایی و بریتانیایی بود و صدام حسین آنها را ملی ساخته بود. با خصوصی شدن منابع نفت عراق آنقدر نفع فقط از نپرداختن مالیه حاصل می گردد که بسیار بیشتر از مصرف جنگ عراق است. به این ترتیب دنیا وارد یک دور جدید رقابت تسلیحاتی گردیده وامکاناتی که باید برای رفع مشکلات جامعه بشری به کار می رفت، صرف ایجاد تسلیحات جدید می گردد.

مبانی فکری

بعد از سقوط اتحاد شوروی و متلاشی گردیدن نظام های سوسیالیستی در کشورهای متحد شوروی پروفیسور ساموئل هانتینگتون یک نظریه پرداز بزرگ امریکایی تیوری ای را تحت عنوان برخورد تمدن‌ها عرضه کرد. مطابق این نظریه حالا که جنگ میان سوسیالیزم و سرمایه داری به نفع دومی خاتمه یافته است جهان وارد کشمکش دیگری به نام برخورد تمدن های می گردد. تمدن های موجود و زنده دنیا بر اساس نظریه هانتینگتون این‌ها اند:

1. تمدن سینیک که شامل چین و کشورهای مشابه آن از لحاظ فرهنگی در آسیا ی جنوب شرقی است.

2. تمدن ژاپونی که به عقیده هانتینگتون با وجود شباهت‌ها به تمدن سینیک بیشتر از یک هزار سال است که از آن متمایز می باشد.

3. تمدن هندو که شامل هندوستان و کشورهای مشابه آن در شرق آسیا است.

4. تمدن اسلامی که از شمال افریقا تا کشورهای اسلامی شرق آسیا چون اندونزیا و مالزیا تمدید یافته است.

5. تمدن ارتودوکس: که روسیه و قسمتی از اروپای شرقی اسلاوی نژاد را شامل می شود.

6. تمدن امریکای لاتین

7. تمدن افریقائی که کشورهای مرکزی، شمالی و غربی افریقا را در بر می گیرد.

8. و بالاخره تمدن غربی که شامل همه کشورهای پیشرفته غربی به شمول استرالیا است. بر اساس عقیده هانتینگتون همه این تمدن‌ها با یکدیگر اختلاف و برخورد دارند اما به نسبت ثروت، قدرت و تکنالوژی تمدن غالب غرب بیشتر در معرض کينه و دشمنی قرار دارد. بعد هانتینگتون برای فتح این نبرد پیشنهادهای جالبی ارائه میکند؛ از جمله متحد ساختن همه کشورهاییکه شامل یک تمدن میگردند بر محور یک کشور است. بر اساس این دسته بندی امریکا در رأس تمدن غرب قرار دارد کشورهای امریکای لاتین میتوانند بر محور برازیل متحد گردند. کشور هند نیز به صورت طبیعی مرکز تمدن هندوئی است. هانتینگتون پیشنهاد می کند که ایران و پاکستان متحد شوند و رهبری کشورهای مسلمان را به عهده گیرند. در تمدن افریقائی نیز چون کشور افریقای جنوبی نیرومند و پیشرفته است طبعاً نقش رهبری را دارد. جاپان نیز مرکز تمدن خود است و چین همچنان خود مرکز است. هانتینگتون مشوره میدهد که تمدن غربی بهتر است موقتاً با همه تمدن‌ها به جز چین کنار بیاید بعداً او نقشه جنگ میان غرب و چین را طرح می نماید و چنان با دقت از خم و پیچ‌ها و فراز و فرود های این جنگ سخن می گوید که گوئی همین حالا در گیر است. از میان این جنگ امریکا به صورت خاص و غرب به صورت عمومی و چین به حالت ابتر و پریشان مجبور به کنار آمدن میشوند و بعد شاید هند که تا حالا خود را کناره نگهداشته است ابتکار رهبری جهان را در دست گیرد. البته هانتینگتون از مشکلات نظریه خود آگاه است و یکی از آنها اختلاف میان خود این تمدن‌ها است. بنابر این او در میان تمدن غربی کشورهای انگلساکسون یعنی امریکا، بریتانیا، کانادا و استرالیا را در رده اول قرار می دهد و هم چنین معتقد است که پیروان مذهب پروتستان نسبت به کاتولیک اصالت تمدنی بیشتری دارند. البته این نظریه نمی تواند توضیح بدهد که میان ایران مخالف غرب و عربستان و سایر کشورهای متحد امریکا چه هماهنگی تمدنی وجود دارد؟، یا مالیزیا و ایریتره چه سنخیتی می توانند با هم داشته باشند؟ و بالاخره آیا نماینده تمدن اسلامی رهبران کشورهای محافظه کار اند یا متجددین غرب گرا و یا پیروان بن لادن و زرقاوی. چگونه میتوان با عنوان تمدن اسلامی همه این اختلافات را نادیده گرفت و هم چنان تنوع در میان سایر تمدن‌ها را. جالب این است که هانتینگتون در میان انبوه آمار و ارقام و تحلیل و تجزیه‌ها هرگز اشاره ای به تضاد و تفاوت میان جهان عقب‌مانده و کشورهای پیشرفته سرمایه‌داری نمیکند و هم چنان او از کشمکش هائی که در میان جوامع غربی بر اساس نژاد، طبقه و یا منافع کشوری موجود است، سخن نمی گوید. اما استحکام نظریه هانتینگتون بعد از درگیری جنگ دوم شرق میانه متزلزل گردیده است. حالا او نمیتواند با اتکا بر برتری مسلم تکنالوژی نظامی امریکا همچون هموطن دیگرش فوکویاما، از پایان تاریخ و پیروزی مسلم نیولیبرالیزم سخن بگوید. هانتینگتون در کتابی که بعد از جنگ دوم خلیج انتشار داده است و "چالش‌های هویت در امریکا" نام دارد، صلای صلح، تفاهم و گفتگو میان تمدن‌ها را سر میدهد و اظهار میدارد که خوشبختانه حالا بشریت از برخورد تمدن‌ها فاصله می گیرد. گوئی این مخالفین او بودند که نظریه جنگ تمدن‌ها را طرح کرده بودند. سیر واقعیت‌ها به صورت آشکار نشان میدهد که جهان ما هرگز به نظام یک قطبی و ایجاد نظم نوین بین المللی تحت رهبری امریکا سر فرو نمی آورد و همین حالا محورها و قطب های دیگر واقعیت خود را تثبیت می کنند. نه تنها جاپان و اتحادیه اروپا منافع خاص خود را تعقیب می کنند بلکه چین به سرعت در حال تبدیل شدن به محور دیگریست. اتحادهایی میان هند، چین و روسیه در حال شکل گیری است که نظام تمدنی هانتینگتون قادر به تبیین آن نیست و منافع اقتصادی و سياسی است که این محور‌ها را شکل میدهد، نه شکل تمدنی خاص. علاوتاً اتحادیه های گوناگون، سازمان های رنگارنگ و نظریه های متفاوت همه از غیر عادلانه بودن نظام اقتصادی و سیاسی بین المللی و ضرورت تغيیر آن سخن می گویند. کتاب چالش های هویت در امریکا شاهد است که ایالت متحده امریکا بعد از دو صد سال از تصویب قانون اساسی خود قادر به تامین حقوق مساوی میان شهروندان خویش نگشته است و هکذا شورش های اخیر فرانسه دلالت بر تضاد ناشی از تبعیض طبقاتی و نژادی دارد.

نظریه تمدن‌ها در ابتداي قرن بیستم توسط متفکر آلمانی اشپنگلر طرح گردید که حاکی بود از بحران درونی تمدن غرب که جنگ جهانی اول را پدید آورده بود. بعد توین بی این نظریه را پی گرفت و نشان داد که تمدن معاصر اگر به تمام ارزش های انسانی که بشریت در طول تاریخ خود پدید آورده و هنوز به نیازهایش پاسخ می گوید، توجه نکند، از هم خواهد پاشید. بعد متفکرین دیگری نظریه تمدن را گسترش دادند و نظریات نو و بی سابقه ای طرح گردید. خلاصه این نظریات چنین است: تمدن معاصر غرب عموماً در میان کشورهائی شکل گرفت که در آنها کلیسای کاتولیک تسلط داشت. بر اساس معتقدات حاکم بر کلیساهای کاتولیک انسان گناهکار بالفطره بود و طبیعت پیرامون آلوده و پلید. نجات انسانها به دست خداوند بود که در کالبد عیسی مسیح تجسم یافته بود و انسانهای دیگر فقط با توسل به نظام کلیسائی که توسط کشیشان و اسقف‌ها که در رأس سلسله مراتب آنها پاپ قرار داشت میتوانستند از آلودگی و پلیدی نجات یابند. این اعتقاد حامل یک تضاد اساسی دیگر نیز بود که مطابق آن نظام کلیسائی در عین اینکه تارک دنیا بود می بایست بر نظام حکومتی یا قیصر و امپراتور تسلط داشته باشد. نفوذ افکار عرفانی به خصوص وحدت الوجود اساس تغیير فرهنگ را در غرب پدید آورد. این نظریه نه تنها عالم را پلید نمیدانست بلکه آن را تجلی صفات خداوند تلقی می کرد و انسان می توانست با بازگشت به هویت خود مقام خدائی بیابد و این استعداد منحصر به هیچ طبقه و گروهی نبود. عصیان پروتستانی با برجسته ساختن نقش فرد و توانائی يا استقلال او در رسیدن به خدا، ارکان نظام کلیسائی را در هم ریخت. اما انسانی که در اثر تلقینات کلیسا قرن‌ها از آلودگی زمینی ترسیده و طبیعت خود را سرکوب کرده بود، یکباره به طبیعت و زمین روی آورد. او مفهوم قیامت و بهشت را به انقلاب و ایجاد جامعه رفاه در روی زمین کاهش داد و معتقد شد که می تواند و باید امیال طبیعی خود را ارضاء کند. بر اساس این بینش نوین نظریه معنویت به حاشیه رانده شد و زمین را هیاهوی بزرگ تحولات، پیشرفت‌ها و انقلابات پر کرد. بعد معنوی وجود انسان که سرکوب می گردید و به ماتحت الشعور پناه میبرد، گاهگاهی لمعه های کوچکی در ادبیات و هنر و به خصوص موسیقی داشت که نقش آنهم به تسکین اضطراب انسان و خلسه های لحظه‌ای محدود میشد. به این ترتیب تمدنی شکل گرفت که غایت نهائی آن تملک، سود، قدرت، موفقیت و شهرت بود. انسان مسیحی معنوی گرا که همه ناهنجاریهای اجتماعی را با عشق و محبت پاسخ می گفت،به ابرمرد نیچه که اسیر اراده معطوف به قدرت بود استحاله یافت.

در اثر پیدایش روحیه معنویت‌گرا در میان متفکرین، جهان بینی پوزیتیویستی متکی بر علوم تجربی شروع به درز برداشتن کرد. نه تنها در عرصه فلسفه بلکه در علم حیات و حتی فیزیک تعدیلات جدی رونما شد و دانشمندان دیگر به قطعیت علم آن طور در قرن نزده معتقد بودند باور نداشتند. از جانب دیگر مطالعات انسان در زمینه های روانشناسی، جامعه شناسی و فرهنگ شناسی روشن ساختند که انسان فرو رفته در خواست ارضای امیال طبیعی، انسان ناقصی است.

علاوتاً شتاب انسان در راه ایجاد بهشت زمینی نه تنها در میان خود انسان‌ها باعث ایجاد بی عدالتی و کشمکش‌ها گردید، بلکه طبیعت و محیط پیرامون خود را نیز به مخاطره مواجه ساخته است. که امروز از آن دانشی به نام اکولوژی پدید آمده است. بعد از همین نیمه دوم قرن بیستم متفکرین زیادی سر برآوردند که می گویند اگر انسان به معنویت و کمال اخلاقی بازگشت نکند، تمدن بشری از میان خواهد رفت. بناً حالا روحی در افق تمام تلاش های انسانی سر گردان است. مبارزه ی انسان برای عدالت، آزادی، حفظ محیط زیست و سایر معضلات وقتی به نتایج مطلوب می رسند که این روح را در خود جذب نمایند. اگر در غرب این نظریه در نیمه ی دوم قرن بیستم شایع شد، در نیم قاره ی هند در ابتدای قرن بیستم سه متفکر بزرگ آنرا ندا در داده بودند. این متفکرین گاندی، تاگور و اقبال بودند. گاندی گفته بود: متمدن آن انسانی است که بتواند نفس خود را تهذیب کند و با انسان های دیگر بر اساس خواست های طبیعی و خشونت رفتار نکند. بنابراین نظر، فرهنگ تعریف روشنی پیدا می کرد و آن عبارت بود از تعدیل طبیعت انسان. این نظریه نه تنها در ادیان بزرگ بلکه در فلسفه ی عقلانی یونان باستان نیز بازتاب یافته بود. یعنی ایجاد دین اخلاق و عرفان برای آن بود تا انسان بر اساس حقوق به کشمکش نپردازد. جنگ به خاطر حق که در پیرامون صورت می گیرد قادر به حل ناهنجاری هایی که از درون انسان سر چشمه می گیرند نیست. دنیای امروز دقیقاً به همین نیاز دارد یعنی به گسترش دادن عرصه ی نفوذ اخلاق و معنویت و جا گذاشتن برای حق و قانون فقط برای انسانهایی که هنوز مدنی نشده اند.

غلام دستگیر پنجشیری خود گفته ولی تا اکنون نه نوشته است

2009-02-22T23:08:00Z

این یادداشت ها را من به طو رمفصل در کتاب خاطرات خود نوشته ام، ولی حجم آن کتاب بسیار بزرگ است و نمی دانم چه وقت موفق به چاپ آن می شوم. امسال به مناسبت سالگرد 26 دلو خروج قوای اتحاد شوروی از افغانستان یکی دو تای آن را خلاصه نموده برای نشر به شما فرستادم، امیدوارم آن را برای استفاده مورخین تاریخ سیاسی افغانستان انعکاس دهید.

آخر سال 58 که از زندان آزاد شده ولی هنوز در کابل می گذراندم، یک روز به اثر دعوت یکی از اقارب آقـای دستگیر پنجشیری به دیدن او رفتم. اگر چه او مرا به این مـلاقات دعـوت کـرده بـود امـا خـودم نـیز بـه آن بی علاقه نبودم. پنجشیری در آن روز اوضاع کشور را از نظر خود ارزیابی نمود، ولی من فقط یک نکته را که او در کتاب خود به نام «ظهور و زوال حزب دموکراتیک خلق افغانستان» نیاورده است، اینجا شرح می دهم. و آن ادعای پنجشیری در مورد نقشش در تحولات داخل حزبی ـ که منجر به سقوط نور محمد ترکی و حفیظ الله امین گردید و همچنین دعوت اتحاد شوروی به فرستادن قطعات نظامی در افغانستان ـ است. مفهوم سخنان او دقیقا چنین بود :

«من بعد از آنکه نظامیان ِ حزب را علیه بیگ شونیست ها (منظور او نورمحمد تره کی و حفیظ الله امین بود) بسیج نموده و آنها را علیه یکدیگر بر انگیختم، بعد از سقوط تره کی درست روز اول حکومت حفیظ الله امین از کشور خارج شدم و بعد از قناعت دادن دوستان شوروی برای فرستادن قطعات محدود نظامی به افغانستان جهت دفاع مطمئن از انقلاب و جلوگیری از انحراف در حزب، دقیقاً روز آخر حکومت امین به کابل آمدم. به مجرد رسیدن به خانه، تلفن امین را دریافت نمودم که مرا برای صرف غذا در منزلش واقع تپه تاج بیگ دارالامان دعوت نمود. من ساعت یک بعد از ظهر زمانیکه سفره غذا آماده شده بود آنجا رسیدم، اما چون می دانستم که این غذا سرنوشت امین و همراهانش را تعیین می کند، به بهانۀ اینکه باید قبل از صرف غذا، دوا مصرف کنم به غذا دست نزدم، فقط یک برگ کاهو را گرفته خود را با آن مصروف ساختم. گزارش مختصری به امین دادم و درباره برنامه های آینده اش معلومات کوتاهی به من داد و بعد منزل او را ترک گفتم. شبانه تمام رفقایی را که نمرات تلفن شان را داشتم اطلاع دادم که امواج رادیویی کشورهای آسیایه ی میانه، تاشکند و دوشنبه را گوش کنند و منتظر خبر مهمی باشند.»

دیگرنقل مطالبی که آن روز پنجشیری مطرح کرد در این جا جالب نیست. درست سال 68 در روزهایی که تدارک کودتای شهنواز تنی جریان داشت، مجدداً یکی از دوستان خلقی من از من تقاضا کرد تا ملاقاتی با غلام دستگیر پنجشیری داشته باشم. من در آن روزها به کمک دوستم فقیر محمد ودان به شکل خدمتی در بخش امور دینی شعبه تبلیغ و فرهنگ کمیته مرکزی حزب دموکراتیک خلق افغانستان کار می کردم، ولی عمدتاً مصروف تهیه کتابی شده بودم که جامعه شناسی و فرهنگ افغانستان را از نظر تاریخی با توجه به مشخصات آن، احتوا مینمود. ودان در اتاق عقبی دفترش برای من جای داده و کتاب های لازم را به من تهیه می کرد. خلاصه در همین وقت، یک روز در دهلیز با پنجشیری روبرو شدم و او دست مرا گرفته کشان کشان به اتاق خود برد. او در آن وقت مسئول کمیسون تفتیش و نظارت کمیته مرکزی حزب بود. پنجشیری در این صحبت کوشش کرد ثابت کند که خلقی ها با ابراز آمادگی به دفاع مسلحانه شرایط را برای خروج قوای شوروی آماده ساخته اند و حالا برای جلوگیری از سازش و انحراف که به نام مصالحه ملی جریان دارد و بخاطر بازگرداندن حزب در مسیر اصیل انقلابی و مارکسیستی، لینینیستی مبارزه می کنند و حتماً در کنگره اکثریت را به دست خواهند آورد. او از من دعوت کرد که از این مبارزۀ اصولی آنان، پشتیبانی کنم. من گفتم پنجشیری صاحب اوضاع فعلی تقاضا می کند تا ما از تمام عناصر مترقی در داخل و خارج کشور دعوت نماییم تا برای انجام یک تحول واقعی مترقی متحد شوند و جلو پیشرفت عناصر ارتجاعی وابسته را سد نمایند. پیشنهاد شما نه تنها مغایر با این امر است بلکه با موضع گیری در برابر مصالحه، اختلافات داخل حزب و دولت را تشدید می کند. بنابرین من نمی توانم به شما وعده همکاری بدهم.

چون هنوز جناب پنجشیری زنده هستند و می توانند در برابر این سخنان من از خود دفاع کنند من خواستم آنرا همین اکنون نشر کنم تا جانب اخلاقی نشر چنین مطالبی را رعایت کرده باشم.