https://www.kabulpress.org/ [en]Kabul Press? is a critical, independent, multilingual platform publishing uncensored, creative journalism in Hazaragi, Dari, Persian, and English. It amplifies underrepresented voices, challenges dominant narratives, and defends human rights and democracy, with a focus on the Hazara genocide and the struggles of stateless nations.[fa]کابل پرس رسانه ای آزاد و انتقادی است که بدون سانسور به زبان های هزاره گی، دری و پارسی منتشر می شود. کابل پرس با چالش روایت های غالب، صداهای سرکوب شده را برجسته کرده و با دفاع از حقوق بشر و دموکراسی، بر نسل کشی هزاره و رنج ملت های بدون دولت تمرکز می کند.[/multi] fa SPIP - www.spip.net https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L144xH41/siteon0-0acbd.png?1769345167 https://www.kabulpress.org/ 41 144 https://mail.kabulpress.org/article53095.html https://mail.kabulpress.org/article53095.html 2011-01-31T19:35:54Z text/html fa عزیزالله ایما <p>سرزمینی که یکی از نخستین بسترهای زبانِ پارسی بوده و کانونِ آفرینش‌های ورجاوندِ زبانی، فقرِ فرهنگی، ناداری معنوی و سبکروحیِ فرمانروایانِ آن زمینه‌های رویش و راه‌های پویش را گرفته‌اند وبسته‌اند. چاپ و نشرِ کتاب برای دولت‌های بی‌بنیاد و بنیادگرای چپ و راست معنایی فراتر از برون دادن و پرکردنِ دسته‌کاغذهای توصیه و تبلیغ نداشت، امروز به کمکِ نهادهای مدنی و بنیادهای نشر رو به بهبود است. تا آن‌جا که شماری از نویسنده‌گانِ غربت‌نشینِ غرب هم نگاشته‌های شان را در کابل به چاپ می‌رسانند. از میانِ (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique46.html" rel="directory">فرهنگ، ادبیات و هنر</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L136xH150/arton53095-03477.jpg?1769345881' class='spip_logo spip_logo_right' width='136' height='150' alt="" /> <div class='rss_texte'><p>سرزمینی که یکی از نخستین بسترهای زبانِ پارسی بوده و کانونِ آفرینش‌های ورجاوندِ زبانی، فقرِ فرهنگی، ناداری معنوی و سبکروحیِ فرمانروایانِ آن زمینه‌های رویش و راه‌های پویش را گرفته‌اند وبسته‌اند.<br class='autobr' /> چاپ و نشرِ کتاب برای دولت‌های بی‌بنیاد و بنیادگرای چپ و راست معنایی فراتر از برون دادن و پرکردنِ دسته‌کاغذهای توصیه و تبلیغ نداشت، امروز به کمکِ نهادهای مدنی و بنیادهای نشر رو به بهبود است. تا آن‌جا که شماری از نویسنده‌گانِ غربت‌نشینِ غرب هم نگاشته‌های شان را در کابل به چاپ می‌رسانند.<br class='autobr' /> از میانِ کتاب‌هایی که تازه از کابل به دستم رسیده‌است، یکی هم "ادبیات معاصر افغانستان به روایتِ دیگر" است نوشته سالارعزیزپور، چاپ شده از سوی چاپخانه شبیر در سدویازده برگ وهزار شماره که نگارهِ نمادینِ پشتی آن سیبِ سبزی‌ست روی سه جلد کتابِ سبز.</p> <div class='spip_document_8802 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L400xH533/sibeabz-92b3b.jpg?1769345881' width='400' height='533' alt='' /> </figure> </div> <p>"ادبیاتِ معاصرِ افغانستان به روایت دیگر" گونه‌یی از سنجش، نقد و خوانشی‌ست نه خالی از نگاهِ نو و نگرش‌هایی در هوای تازه که ما را با گوشه‌هایی از کارهای نویسنده‌گانی چون:میرغلام محمد غبار، دکتور حسن فضایلی، محمود جعفری، خالد نویسا، بیرنگ کوهدامنی، کامران میرهزار، بشیرسخاورز، عزیزالله ایما، بشیراحمد انصاری، ببرک ارغند، آرش آذیش، روان فرهادی، خالده فروغ، روستا باختری، عتیق رحیمی، احسان سلام و واصف باختری آشنامی‌سازد.</p> <p>هرچند پیشینهِ زمانی نقد را در کشور ما نیم سده می‌گویند، مگر نگاشته‌های نقد و سنجشگری به معنای درستِ واژه درین پنجاه سال به چند سطر و چند برگ هم نمی‌رسند.</p> <p>در همه دورانِ ادبیات نوگرا نقد و ترجمه چون دو اتاقِ خالی‌یی بوده‌اند که پشتِ درهای آن لوحهِ "نقد و ترجمه" را می‌نوشته‌اند. شاید بتوان در زمینه ترجمه از دو-سه تنی چون: محمود طرزی، روان فرهادی و عزیز آریانفر که کارهای درخوری کرده‌اند نام برد، ولی یافتنِ نامِ آشنای یک منتقدِ جدی کارِ ساده و آسانی نیست.</p> <p>سطح و عمقِ نگاهِ نویسنده " ادبیات معاصر افغانستان به روایت دیگر" برمی‌گردد به سطح و عمقِ کارِ آفرینشگرانِ آثار، که موردِ کنارِهم قرارگرفتنِ آن‌ها هم می‌تواند پرشسی باشد.</p> <p>یکی از خوبی‌های کارِ نویسنده " ادبیات معاصر افغانستان به روایت دیگر" نگاهی‌ست به دور از داوری‌های عرفی و سیاسی در موردِ مؤلفان و صاحبانِ اثر.</p> <p>"ادبیات معاصر افغانستان به روایت دیگر" در پهلوی پرداختن به کارهای یکی دو مؤلفِ معمولی، در"همیشه پنجِ عصر" شعرِ نوگرا را- که بربنیادِ نخستین زمزمه‌ها و سروده‌های صدرالدین عینی و نیمایوشیج پا و جا گرفت- با نگاهِ جدی وجدید به سنجش می‌گیرد و واردِ گفتمانِ پسانوگرایی در شعرِ افغانستان می‌گردد.</p> <p>"ادبیات معاصر افغانستان به روایت دیگر" خوانشی‌ست در برابرِ نگاهِ کلیشه‌یی و قراردادیِ چند تنِ تنخواه‌گیر و کارمندِ عرصه ادبیات، هرچند یکی-دوبار عینکِ عاریتی آن نگاه را هم بر چشم می‌گذارد.</p> <p>با این همه "ادبیات معاصر افغانستان به روایت دیگر" به دور از بینشِ تذکره‌نگارانه و با ورود و عبور از چشم‌اندازِ نوگرایانه، گامی‌ست در راهِ بی‌رهروِ امروزی.</p></div> https://mail.kabulpress.org/article44457.html https://mail.kabulpress.org/article44457.html 2010-12-11T19:59:02Z text/html fa عزیزالله ایما دين، عقايد و باورها <p>«بیزارم من از ذلت!» <br class='autobr' /> این سخنِ امام حسین است که دیگر برای ذلت مرزی قایل نمی‌شود و هرگونه ذلتی را نمی‌پذیرد. <br class='autobr' /> آیا مدعیانِ پیروی از حسین هم چنین اند؟ <br class='autobr' /> حسین نمادِ ایستاده‌گی جمعی کوچک است در برابرِ گله‌گرایی اقتدارپسند. <br class='autobr' /> مگر برده‌گانِ امام‌زدهِ امروزی که در برابرِ هر کلمه و کلامِ «مرجع تقلید» لبیک می‌گویند، با حسین اند؟ <br class='autobr' /> سال 2007 از سوی انجمن فرهنگی بامیان دعوت شده بودم که در نشستی به مناسبتِ عاشورا در جامع شلیرنِ زوریخ شرکت کنم. نخستین و یا دومین کسی بودم که از من خواستند پشتِ بلندگو بیایم (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> / <a href="https://mail.kabulpress.org/mot6.html" rel="tag">دين، عقايد و باورها</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L142xH150/arton44457-ea3ec.jpg?1769345881' class='spip_logo spip_logo_right' width='142' height='150' alt="" /> <div class='rss_texte'><p>«بیزارم من از ذلت!»</p> <p>این سخنِ امام حسین است که دیگر برای ذلت مرزی قایل نمی‌شود و هرگونه ذلتی را نمی‌پذیرد.</p> <p>آیا مدعیانِ پیروی از حسین هم چنین اند؟</p> <p>حسین نمادِ ایستاده‌گی جمعی کوچک است در برابرِ گله‌گرایی اقتدارپسند.</p> <p>مگر برده‌گانِ امام‌زدهِ امروزی که در برابرِ هر کلمه و کلامِ «مرجع تقلید» لبیک می‌گویند، با حسین اند؟</p> <p>سال 2007 از سوی انجمن فرهنگی بامیان دعوت شده بودم که در نشستی به مناسبتِ عاشورا در جامع شلیرنِ زوریخ شرکت کنم. نخستین و یا دومین کسی بودم که از من خواستند پشتِ بلندگو بیایم و در باره عاشورا چیزی بگویم. آن‌گاه که در برابر مردم ایستادم، دیدم پشتِ سرم به خطِ درشتی نوشته شده است: حسینِ مظلوم</p> <p>سخن را از همین صفت آغاز کردم و گفتم کسی که در برابرِ ناروایی و استبداد می‌ایستد، مظلوم نیست. آن کس مظلوم بودن را ذلت می‌انگارد.</p> <p>سردادنِ ناله و فریاد از ظلم، خنجر و زنجیر به سروبر زدن، پیشانیِ کودکی را به نامِ حسین با نوکِ کاردی دریدن، همه، ظلم پذیری و خودآزاری استبدادگراست. ذلت است.</p> <div class='spip_document_8438 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <a href='https://mail.kabulpress.org/IMG/jpg/FarshchianArt_by_Farshchian.jpg' class="spip_doc_lien mediabox" type="image/jpeg"> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L500xH306/FarshchianArt_by_Farshchian-3b405.jpg?1769345881' width='500' height='306' alt='' /></a> </figure> </div> <p>کاری از محمود فرشچیان</p> <p>آخوندِ ایرانی- سخنرانِ بعد از من- با شور و هلهله گریه سرداد، تعزیه خواند و گفت: هر زمینی کربلاست و هر روزی عاشورا...</p> <p>این گفته را بارها و بارها از پشت میزها و منبرهای خطابه شنیده بودم- از زبانِ آیت الله ها و ملاهایی که زنجیرِ نامرئی سلطه رهای شان می‌کرد تا به قولِ مولانای بلخ عف عف عف...جف جف جف بغرند و خلقی را حیرانِ شوروشر و غوغای خود کنند و از زبانِ رهبرانِ تنظیمی و بازرگانانِ خونِ مقاومتِ مردمِ فرورفته و یا نشسته در خاک ناداری و ناچاری. این سخن همیشه با گریه و واویلا همراه بوده و است و سینه زدن‌ها با خنجر و زنجیر.<br class='autobr' /> این گونه عاشوراهای زیادی را دیده ایم و دیده ام که مدعیانِ پیرویِ حسین با مایه و سرمایه قدرت‌های ستمگر و ناروا برگزار کرده اند و ماتمِ دیگری را بر ماتمکدهِ ناروایی و ستم افزوده اند.</p> <p>آن‌چه را که امروز مدعیانِ پیرویِ حسین به نمایش می‌گذارند « ذلتی‌ست» به نامِ «بیزاری از ذلت».</p> <p>با نگاهی به تأریخِ یک سده پسین، تجلیل از عاشورا را در توصیه- ترکِ مال و ترکِ جان و ترکِ سر/ در ره مشروطه اول منزل است- مولوی واصفِ قندهاری، در بینش دکتور محمودی، در تنِ به زنجیرِ عبدالخالق، در کلامِ علامه بلخی، در قیامِ چنداول، در زخمِ ناهید، در ایستاده‌گی نادرعلی پویا و در قامتِ خم نشده سپاهیانِ راهِ آزادی می‌توان یافت نه در تکیه‌خانه‌ها و محافلِ سوگ و تعزیه.</p> <p>عزیزالله ایما</p> <p>سویس- 20 آذر ماه(قوس) 1389</p></div> https://mail.kabulpress.org/article35306.html https://mail.kabulpress.org/article35306.html 2010-10-17T10:42:00Z text/html fa عزیزالله ایما <p>«تبعید برای من زندانِ ثانی است، اما با این تفاوت که اولی را خود انتخاب کرده ام و دومی را برایم انتخاب کرده‌اند.» <br class='autobr' /> این نگاهِ یک زندانیِ در تبعید است. <br class='autobr' /> در سوی دیگر، کسانی که از خیراتِ سرِ اشغالِ ارتشِ سرخ وتجاوز پاکستان در تاکستان، سرمستِ باده پناه‌گزینی غرب اند و در استنطاقِ سریال‌های شبانه بالیودی می‌گریند، معنای دو استنطاقِ در زندان و در تبعیدِ فرهود را هرگز نمی‌دانند. آن‌ها نمی‌دانند که در کشورشان- به تناسب نفوس در قرن بیستم- ضبط احوالات، استخبارات، اکسا، کام، خاد، بالاحصار، دهمزنگ، (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique46.html" rel="directory">فرهنگ، ادبیات و هنر</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L124xH150/arton35306-964ba.jpg?1769345881' class='spip_logo spip_logo_right' width='124' height='150' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>«تبعید برای من زندانِ ثانی است، اما با این تفاوت که اولی را خود انتخاب کرده ام و دومی را برایم انتخاب کرده‌اند.»</p> <p>این نگاهِ یک زندانیِ در تبعید است.</p></div> <div class='rss_texte'><p>در سوی دیگر، کسانی که از خیراتِ سرِ اشغالِ ارتشِ سرخ وتجاوز پاکستان در تاکستان، سرمستِ باده پناه‌گزینی غرب اند و در استنطاقِ سریال‌های شبانه بالیودی می‌گریند، معنای دو استنطاقِ در زندان و در تبعیدِ فرهود را هرگز نمی‌دانند. آن‌ها نمی‌دانند که در کشورشان- به تناسب نفوس در قرن بیستم- ضبط احوالات، استخبارات، اکسا، کام، خاد، بالاحصار، دهمزنگ، سرای موتی، ارگ، پل‌چرخی و... بیش از همه کشورهای آسیایی روشنفکر بلعیده است. آن‌ها از دعواهای کودکانه و چرند وپرندِ شبکه‌های تلویزیونی همزبان و کمزبانِ برون مرزی به قیمتِ وقتِ خود فکر می‌خرند وداد وستد می‌کنند.</p> <p>ارهمین روست که زندانی ما گرامشی نمی‌شود، لورکا نمی‌شود، نهرو و ماندیلا نمی‌شود، هرچند توانی کم‌تر از آن‌ها ندارد.</p> <p>لورکا را سربازانِ فرانکو تیرباران می‌کنند، ولی اسپانیا او را در زبان و زمان باز می‌آفریند.</p> <p>نهرو به دخترش نامه می‌نویسد و ماندیلا به مردمش و هردو روی دست‌های مردم بالا می‌روند.</p> <p>زندانی ما درست از درِ زندان به راهِ تبعید می‌افتد.</p> <p>زندانیانِ ما نامه‌های‌شان را در دل می‌نویسند، زیرا حقِ قلم وکاغذ داشتن ندارند. شماری از آن‌ها با دلنوشته‌های شان برای همیشه می‌روند. شماری هرگز قلم به دست نمی‌گیرند. شماری هم خونبها می‌گیرند و در فرورفتنِ عمقِ ظرافت تغزل و قصیده ملک‌الشعرایی به اوجِ لذت می‌رسند و همه چیز را فراموش می‌کنند.</p> <p>برای کسی که زندان« لبخند ستاره بود و آزمونِ پرواز» و آموختنِ چه گونه و دربرابر چه کسی ایستادن، به تسلیم تا پای جان می‌خندد. می‌ایستد. می‌ایستد و بازهم می‌ایستد. قلم به دست می‌گیرد ومی‌نویسد:</p> <p>«زندانی کردن بیانِ استبداد و تکصدایی و سلطه‌گری و جاهلیت است</p> <p>زندانی شدن بیانِ گسستن از سلطه‌پذیری وسللطه‌گری و جنایت است</p> <p>زندان</p> <p>حوضی‌ست که با خونِ دلِ زندانی پرمی‌شود</p> <p>با سکوت زندانی</p> <p> بر مدار بسته خویش موج می‌زند</p> <p>زندان لذت سرفرازانه زیستن است و ماندن</p> <p>زندان- پرواز با بال‌های بسته است»</p> <p>این زندانی پرتاب شده در تبعید است که حصارها و ساختاهای بسته را، حتا اگر مملو از بوی بهشت هم باشد، می‌شکند- برای هوای آزادی.</p> <p>این زندانی پرتاب شده در تبعید است که نمی‌خواهد فرخی دیگر، عنصری دیگر و حتا حافظ، مولوی ونیمای دیگر باشد.</p> <p>همین زندانی پرتاب شده در تبعید بر« فرهنگی که نافهمی در آن عیب نیست» می‌گرید و « جدایی جغرافیایی خود را در بازسازی و تداعی تأریخی بیدار می‌سازد.»</p> <p>و همین زندانی پرتاب شده در تبعید است که«شوکرانِ تبعید را نه در جامِ مقدس که در جمجمه شک و نبرد» می‌نوشد.</p> <p>وقتی شبِ یک زندانی با شبِ یک تبعیدی می‌آمیزد و از شبِ ملک‌الشعراء فاصله می‌گیرد و در شبِ شبگردِ چشم‌به‌راهی ادامه می‌یابد، دیگر شبی از شب‌های هزارو یک شب شهریارِ نه که شبِ شهرزاد، دنیازاد وشبِ آن قربانیِ هراسِ همخوابه‌گی مرگ خواهد بود.</p> <p>شبِ زندانی در تبعید، شبِ متکثر از شمارِ ستاره است.</p> <p>وقتی زندانی در تبعید قلم به دست می‌گیرد، آن آرزویش در برابر شکنجه‌گرِ زندان که نمی‌خواهد پس از بی‌هوشی باز چشمش در چشم جلاد بیفتد و می‌خواهد« کاش پرنده جادویی» شود، تحقق می‌یابد.</p> <p>قلمِ زندانی در تبعید، پرنده‌گانِ جادویی‌ می‌آفریند برای پروازهای رهایی و روشنایی.</p> <p>سویس- بیست وسه میزان(مهر) سیزده هشتاد ونه</p></div> https://mail.kabulpress.org/article13157.html https://mail.kabulpress.org/article13157.html 2010-06-02T15:09:43Z text/html fa عزیزالله ایما <p>سیاه و سفید کتابی‌ست تصویری، با پیشگفتاری از مؤلف، یک یادداشت، چند تقریظ و زیرنویس‌هایی گاه کوتاه و گه دراز برای دو صد و پنجاه عکس‌ و تصویر. <br class='autobr' /> در نمای نمادینِ- شطرنجِ قدرت- پشتی کتاب، یک جنگجویِ ایستاده در وسطِ میدان با تنها برجی برجا درعقب و برجی دربرابر، گویی به سرنوشتِ شاهان افتاده با اسپ و فیل می‌اندیشد. <br class='autobr' /> جالب این که انگار ارواحِ شاهانِ رفته و روحِ سرور سلطان مادرِ شاه امان‌الله تماشاگرِ بازی اند. شاهانی که گاه به درازای هزاران سال فاصله- کیقباد شاه بزرگِ کیانی، شاه شجاع، (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L145xH150/arton13157-98812.jpg?1769345881' class='spip_logo spip_logo_right' width='145' height='150' alt="" /> <div class='rss_texte'><p>سیاه و سفید کتابی‌ست تصویری، با پیشگفتاری از مؤلف، یک یادداشت، چند تقریظ و زیرنویس‌هایی گاه کوتاه و گه دراز برای دو صد و پنجاه عکس‌ و تصویر.</p> <div class='spip_document_6828 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L400xH533/1-78-90cb7.jpg?1769345842' width='400' height='533' alt='' /> </figure> </div> <p>در نمای نمادینِ- شطرنجِ قدرت- پشتی کتاب، یک جنگجویِ ایستاده در وسطِ میدان با تنها برجی برجا درعقب و برجی دربرابر، گویی به سرنوشتِ شاهان افتاده با اسپ و فیل می‌اندیشد.</p> <p>جالب این که انگار ارواحِ شاهانِ رفته و روحِ سرور سلطان مادرِ شاه امان‌الله تماشاگرِ بازی اند. شاهانی که گاه به درازای هزاران سال فاصله- کیقباد شاه بزرگِ کیانی، شاه شجاع، حبیب‌الله‌کلکانی، محمودِغزنوی، شاه امان‌الله- در کنارِ هم چشم به چهارخانه‌های بازی دوخته‌اند.</p> <p>گزینشِ نامِ سیاه و سفید در ذهن خواننده- که همان بینندهِ متنِ تصویری‌ست- نگاهِ مطلقگرای تأریخ ما را برجسته می‌کند. عجیب این که اگر از نوعِ نگارشِ مرزاییِ تقریظ نگاری و نادرستی‌های نگارشی متن‌ها بگذریم، رابطه یکی دوتا تقریظ را با کتابِ ارزشمندِ سیاه و سفید به ساده‌گی نمی‌توانیم دریابیم.</p> <p>تأکید بر این که نقاشی درقرن نزده و آن هم از سوی انگلیس‌ها رایج گردید، بیخی نادرست است. از دورانِ تأریخِ کهنِ سرزمینِ ما تا زمامداری تیموریانِ هرات، درکنارنقاشانِ خوش نقشِ گمنام، نامِ پیکرتراشان، رسامان و نقاشانِ ناموری نقشِ تأریخ است.</p> <p>در خطِ چهارم پیشگفتارِ مؤلفِ کتابِ تصویری سیاه و سفید می‌خوانیم«کشورِما خراسان- افغانستانِ کنونی...» که با زیرنویسِ نخستین برگِ کتاب- تصویرِ صابرشاهِ کابلی که با گذاشتنِ خوشهِ گندم بر سرِ احمدشاهِ ابدالی، او را شاهِ خراسان می‌خواند: «بنیانگذارِ دولتِ شاهی افغانستان در قندهار» در تضاد است.</p> <div class='spip_document_6829 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L500xH371/2-63-2b432.jpg?1769345881' width='500' height='371' alt='' /> </figure> </div> <p>صفحه اول، کندهار-1747</p> <p>در صفحه دوم کتابِ سیاه وسفید می‌خوانیم:« نظامِ شاهی توسطِ احمدشاه ابدالی در سال 1747 اساس گذاشته شد و تا سالِ 1973 اقتدارِ سیاسی و ملی را به دست داشته، نظام سلطنتی افغانستان را تشکیل داد.» سخنی‌ست بی هیچ تکیهِ تأریخی و نادرست، درتقابل با تصویرِ پشتیِ کتاب که درآن تصویرِ دوشاهِ پیش از احمدشاه به نمایش گذاشته شده‌اند.</p> <p>کتابِ سیاه وسفید به قولِ مؤلفِ آن محمدنعیم قدرت «حقایقِ تأریخی از چشم اندازِ تصویر» از آغازِ شاهی احمدشاهِ ابدالی 1747 تا بخشی از دورانِ فرمانروایی ظاهرشاه، سال‌های 1952 را به تصویر کشیده‌است.</p> <p>آخرین عکس، محمد داؤود را نشان می‌دهد که با پوشاکِ غیرِ رسمی، دست‌ها درپشت، مطمئن، مصمم و متفاوت از دیگران در کنارِ برادرش محمدنعیم، در صفی با شاه محمود، ظاهرشاه، شاه ولی و عبدالولی، ایستاده است. گویی همان گفتارِ معروفی را که در زمانِ تک‌اقتداریش در و دیوارِکابل را گرفته بود، در دل زمزمه می‌کند: تصمیم شرطِ اول مؤفقیت است.</p> <p> محمد داؤود ازین تصویر تا برچیدنِ نظامِ شاهی و بنیادگذاری نخستین جمهوریت، دودهه فاصله دارد.</p> <div class='spip_document_6831 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L500xH371/3-56-de610.jpg?1769345881' width='500' height='371' alt='' /> </figure> </div> <p>صفحه 257، پغمان- دهه 1950</p> <p>تصویرِ تسلیمی امیردوست محمد که پیاده در رکابِ مکناتنِ سوار بر اسپ، متضرعانه دست به دستِ مکناتن می‌دهد، گویا تر از هر سیاهی کاغذ است در موردِ امیرِ نامدار:</p> <div class='spip_document_6830 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L500xH370/4-40-d6fe1.jpg?1769345881' width='500' height='370' alt='' /> </figure> </div> <p>صفحه 8، کابل- قلعه قاضی- نومبر1840</p> <p>درصفحه هفده کتابِ سیاه و سفید در زیرِ عکسِ غلام حیدر فرزندِ امیر دوست محمد می‌خوانیم:<br class='autobr' /> سرکار سردارغلام حیدرخان بن امیردوست محمدخان والی افغانستان.</p> <div class='spip_document_6832 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L400xH613/5-38-ef4fc.jpg?1769345842' width='400' height='613' alt='' /> </figure> </div> <p>صفحه 17، کابل 1856</p> <p>برخلافِ دیدگاهی در کتاب، سیاه و سفید تأریخِ تصویری کشور ما نه، که تأریخِ تصویری حکمرانانِ دوسدهِ اخیر را در برابرِ دیدِ خواننده می‌گذارد و بخشِ کوچکی‌ست از تأریخِ چندهزار سالهِ سرزمینِ کهنسالِ ما، کاری‌ست درخور و ستودنی.</p> <p>تصویرها آن قدر گویاستند که در بسا موارد برنگاشته‌ها و نوشته‌های تأریخی هم خطِ بطلان می‌کشند.<br class='autobr' /> آن‌گاه که سیمای ملاعبدالله مشهور به ملای لنگ را در کنارِ چهره شاه امان‌الله به تماشا بنشینی، چیزی را می‌بینی که کم‌تر از سوی خوشبینان و بدبینانِ آن‌ها روی کاغذ آمده‌است. سیماها برای خواننده به نسبتِ دیدش، بامعنایی و یا بی‌معنایی قیام و یا شورش را شاید به‌تر از نوشته‌ها بیان کند:</p> <div class='spip_document_6833 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L436xH292/6-25-4cf8d.jpg?1769345842' width='436' height='292' alt='' /> </figure> </div> <p>ملکه ثریا همسرِ شاه امان‌الله، صفحه 150، کابل-1927</p> <div class='spip_document_6834 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L321xH527/7-19-a1026.jpg?1769345842' width='321' height='527' alt='' /> </figure> </div> <p>ملاعبدالله مشهور به ملای لنگ، صفحه 131، کابل-1924</p> <p>با آن که سرزمینِ کهنسالِ ما از تبارهای خویشاوند متشکل است و زبان‌های ما از زبان‌های همپیوند، دردا که نگاهِ ما به تأریخ تباری و زبانی‌ست.</p> <p>نماهای نوشتاری در برگ‌های تأریخ، گاه متفاوت و دگرگون از تصویرهای سیاه و سفید به چشم می‌خورند.<br class='autobr' /> پیکرِ سوراخ سوراخ حبیب‌الله کلکانی و همراهانش با ایزار وکُرتنِ پاره پاره و دریده شده، در کنارِ پیکرِ تازه گلوله خورده و په پشت افتاده نادرشاه، ما را به خوانش تأریخی فرامی‌خواند که بسیار تکرارش کرده‌ایم. دریغا هنوزهم می‌کنیم.</p> <p>تصویرِ دومی، دیدِ یکی دو متنی را که نوشته‌اند:« قیومِ عطایی سرِ نادرشاه را از زمین بلند می‌کند...» دگرگونه می‌نمایاند. در عکس طره باز خان را می‌بینیم که سرِ نادرشاه را در بغل گرفته‌است:</p> <div class='spip_document_6835 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L500xH373/8-12-e9fdc.jpg?1769345881' width='500' height='373' alt='' /> </figure> </div> <p>صفحه 216، کابل- 2 نومبرِ 1929</p> <div class='spip_document_6836 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L400xH531/9-14-7f83a.jpg?1769345842' width='400' height='531' alt='' /> </figure> </div> <p>صفحه237، ارگِ کابل- نومبر1933</p> <p>حضورِ ملکه ثریا یگانه همسرِ شاه امان‌الله در قصرِ وارسا- پاریس، کاخِ کرملن- مسکو، برلین و لندن، در تأریخ مذکرِ ما حضورِ استثنایی‌ست و برای شماری هم بسیار ناگوار و خلاف رسمِ پدرانِ شاه که هرکدام زنانِ زیادی داشتند- محجوب و حرم نشین.</p> <div class='spip_document_6837 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L500xH372/10-12-fdfdf.jpg?1769345881' width='500' height='372' alt='' /> </figure> </div> <p>صفحه 161، مسکو- می 1928</p> <div class='spip_document_6838 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L400xH529/11-10-860e3.jpg?1769345842' width='400' height='529' alt='' /> </figure> </div> <p>صفحه 152، لندن- مارچ 1928</p> <p>اگرعکس‌های ملکه ثریا را پس از هشتادوچند سال درکنارِ تصویرهای بانوی رئیسِ جمهورِ برحال دکتور زینت کرزی بگذاریم، می‌توانیم تأریخ را با نگاهِ دیگری بخوانیم. خوانشی که به ژرفای نگاهِ خواننده وابسته خواهدماند.<br class='autobr' /> در همین نگاه... نه! در همین نوعِ نگاه است که لبخندِ فاروقِ وردکی بر کوتاهی تأریخ، در برابرِ اشکِ راوشی و لعلزادی عُق می‌شود.</p> <div class='spip_document_6839 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L225xH168/12-10-aa4d7.jpg?1769345842' width='225' height='168' alt='' /> </figure> </div> <p>کابل- 2005- دکتورزینت کرزی و زهره صادقی زنانِ روئسای جمهورِ جمهوری اسلامی افغانستان وایران</p> <div class='spip_document_6840 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L399xH299/13-8-787b1.jpg?1769345843' width='399' height='299' alt='' /> </figure> </div> <p>کابل- مارچِ 2006، زینت کرزی و لورا بوش بانوانِ نخستِ افغانستان و امریکا</p> <div class='spip_document_6841 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L370xH492/14-6-f817d.jpg?1769345843' width='370' height='492' alt='' /> </figure> </div> <p>صفحه 153سیاه وسفید، ملکه ثریا- 1928</p> <p>به هررو مؤلفِ کتابِ تصویری سیاه وسفید، آقای قدرت پیشگامِ انجامِ کاری گردیده که سال‌ها پیش باید آغاز می‌شد. امیدوارم با همان کوششی که جلدِ اولِ سیاه و سفید را به چاپ رسانده‌‌‌است، در جلدهای دیگر دستِ یاری هممیهنانی را که صدها عکس، سند و تصویر در بایگانی و آلبوم‌های خانه‌گی دارند، با خود داشته باشد.</p> <p> در کنارِ یادآوری‌های این نگاشته، آن‌چه که خواننده را در چاپِ دیگر کمک بیش‌تر خواهدکرد، نوشتنِ فهرستِ نام‌‌‌های تصویرها درآغازِ کتاب می‌تواندباشد.</p> <p>سویس- 30 می 2010</p></div> https://mail.kabulpress.org/article9410.html https://mail.kabulpress.org/article9410.html 2010-05-04T22:00:00Z text/html fa عزیزالله ایما <p>شب است، شبی از شب‌های شهری که قاتل ابومسلم خواب آبادیش را می بیند و در کنارِ بناهای زیبای دیگر، عمارتِ امارتش را با خون ابومسلم رنگین تر می‌کند. شاید هم گناه ابومسلم بود که شمشیرش قصر قیصر و عمارتِ امارت را بنیادی چنین گذاشت. کی می‌دانست در روزگاری که فریادهای خونخواهی ابومسلم در خرابه‌های خراسان می‌خشکد، این شهر شکوهِ افسانه‌های تیسفون و بابل را روایتی دیگرخواهدکرد؟ <br class='autobr' /> شب است، شبی از شب‌های شهری که قاتل ابومسلم خواب آبادیش را می‌بیند و در کنارِ بناهای زیبای دیگر، عمارتِ امارتش را با خون (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique46.html" rel="directory">فرهنگ، ادبیات و هنر</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L124xH150/arton9410-cc744.jpg?1769345881' class='spip_logo spip_logo_right' width='124' height='150' alt="" /> <div class='rss_texte'><p>شب است، شبی از شب‌های شهری که قاتل ابومسلم خواب آبادیش را می بیند و در کنارِ بناهای زیبای دیگر، عمارتِ امارتش را با خون ابومسلم رنگین تر می‌کند. شاید هم گناه ابومسلم بود که شمشیرش قصر قیصر و عمارتِ امارت را بنیادی چنین گذاشت. کی می‌دانست در روزگاری که فریادهای خونخواهی ابومسلم در خرابه‌های خراسان می‌خشکد، این شهر شکوهِ افسانه‌های تیسفون و بابل را روایتی دیگرخواهدکرد؟</p> <p>شب است، شبی از شب‌های شهری که قاتل ابومسلم خواب آبادیش را می‌بیند و در کنارِ بناهای زیبای دیگر، عمارتِ امارتش را با خون ابومسلم رنگین تر می‌کند.</p> <p> شاید هم گناه ابومسلم بود که شمشیرش قصرِ قیصر و عمارتِ امارت را بنیادی چنین گذاشت. کی می‌دانست در روزگاری که فریادهای خونخواهی ابومسلم در خرابه‌های خراسان می‌خشکد، این شهر شکوهِ افسانه‌های تیسفون و بابل را روایتی دیگر خواهدکرد؟</p> <p>شب است، نه از آن شب‌هایی که سعدی در نظامیه به یاد شب‌های شیراز چشم از ستاره‌گان برنمی‌دارد. نه خلوت حرمسراها و نه جلوت کاروانسراها. گلیم قدرت هلاکو پیچیده با ناله های مستعصم.<br class='autobr' /> شب است، زنی می‌گرید در چند قدمی ناله های مستعصم.</p> <p>صدای گریه در سرزمین ابومسلم هم پیچیده با صدای:مرگ!... مرگ… ! مرگ …!</p> <p>که از نظامیه بلند است در تصویر.</p> <p> گفتم نظامیه! نه، آن جا نظامیه‌یی که نیست ـ دانشگاه.</p> <p>مردی که قبای یعقوب به تن کرده، در پشت میزِ خطابه می‌گرید ـ در کابل. <br class='autobr' /> شاید از ناپسندی جامهِ آن رویگر بر تنش و یا …<br class='autobr' /> مردی هم که از جایگاهِ دارالخلافه تفنگش را بی‌جا نشانه گرفته، بر دار می‌چرخد ـ در بغداد.</p> <p>صداها را تیر باران می‌کنند. مرد، دنبال خبر می‌گردد. دکمه را فشار می‌دهد. راه پیمایان فریاد می‌ز‌نند. صداها تیر باران می‌شوند؛ در جوزجان؟ بغداد؟ کابل؟ و یا…</p> <p>مرد، درست نمی‌داند. دکمه را فشار می‌دهد: تهران، کابل، بغداد… الجزیره ، العربیه…</p> <p>یک تن...</p> <p>شش تن…</p> <p>نه تن…</p> <p>دار</p> <p>ده تن…</p> <p>صد تن…</p> <p>هشتاد تن…</p> <p>سه صد تن…</p> <p>انتحار</p> <p>دانشگاهِ…</p> <p>بازارِ…</p> <p>دهکدهِ …</p> <p>شهرِ…</p> <p>انفجار</p> <p>…</p> <p>شب است، شبی از شب‌های هزار و یک شب؟</p> <p>شهرباز مرده و فقط شهرزاد زنده است. می گویند، شهرباز هم زنده است و دستگاهِ شنوایی‌اش در پیوند با ماهواره، روایتِ دیگری را نمی شنود.</p> <p>صدای گریه زنی شب را به ستوه آورده است. و این گریه آن زن شوی مرده‌یی نیست که بنابر آیین شهرش، وی را با توشه‌یی چند روزه در چاهی فرودکنند و سرآن چاه را ببندند.</p> <p>شب است و صدای گریهِ زنی.</p> <p>مرد به دنبال خبر میگردد. زن می گرید.</p> <p> صدای گریهِ زن با فریادِ دخترش می‌آمیزد:</p> <p>"برادرم!...برادرم!"</p> <p>مرد درنگی می‌کند. انگار چهرهِ خون آلود پسرش را در میان مشت و لگدِ پولیس‌هایی که راه پیمایان دانشگاه را می‌گیرند، شناخته.</p> <p>دختر بازهم فریاد می‌زند:"برادرم!"</p> <p>زن سرش را که گویی توانِ بلندشدن از بازویش را ندارد، یکباره بلندمی‌کند و به تصویر چشم می‌دوزد.<br class='autobr' /> مرد دکمه را فشار می‌دهد.</p> <p> پلنگی برای گرفتن شکار جست بلندی می‌زند. آهویی در چنگالِ پلنگ می‌تپد… خیلِ پرنده گان با شور از شاخساران می‌پرند. زن، از تصویر چشم می‌گیرد و سرش را دوباره روی بازویش می‌گذارد.</p> <p>مرد دخترش را به خاموشی فرا می‌خواند.</p> <p>دختر رو به مرد چیغ می‌زند:" برادرم!"</p> <p>مرد:"نبود!"</p> <p>ـ بود</p> <p>ـ نبود</p> <p>شبی سیاه تر از همه شب‌ها، نه ماهی درخشان و نه ستاره‌یی.</p> <p>مرد، رویش را بر می‌گرداند؛ حیرتزده و پریشان لب می‌جنباند:"بود!"</p> <p>در قیودِ رفت و برگشت و در پهنای شب، دریچه های ترس بسته‌اند و فقط از پنجرهِ روشن انتظاری کسی به تیرهای آتش شده در هوا چشم دوخته.</p> <p>صدایی می‌آید؛ صدای پای سربازان.</p> <p> آتشِ چند تیر دیگر.</p> <p>درِ خانه می‌شکند. تصویر هجوم سربازان پلنگی پوش در قابِ درِ شکسته.</p> <p>چشمانِ مرد مانندِ دستانش بسته است. صداها را می‌شنود. ناله ها و ناله ها …انگار زمین ناله است، زمان ناله است، جهان ناله است و همهِ هست و بود انسان ناله است.</p> <p>ریسمانی گردنش را می کشد؛ مرد نمی داند کدام سو. ناله ها دور می‌شوند.</p> <p>دو سرباز از کنارِ دیوار قرارگاه به سوی جاده‌یی می‌روند. نوجوانِ دستفروشی به آن ها نزدیک می‌شود. سرباز سیاهپوست، نوجوان را نه با تفنگ ـ چون سربازانِ دیگرـ با اشارهِ دست می‌فهماند که پس برود. سرباز سفیدپوست رو به همراهش می‌گوید: "مایک، بگذار بیاید!"</p> <p>مایک پس از سکوتی رو به قرارگاه می‌گوید:" ببین جان، همه به ما نگاه می‌کنند!"</p> <p>جان شانه هایش را بالا می‌زند، چند گام پیش می‌رود و با لبخند دستی می‌کشد روی متاع نوجوان. چیزی می‌خواهد بگوید، که مایک هم نزدیک می‌شود. ناگهان صدای هولناکی بلندمی شود. همه سربازانِ قرارگاه به دودِ بلند و گردوغباری که سه تن را در خود گم کرده، چشم می‌دوزند.</p> <p>فرمانده، کنار بستر مایک می‌ایستد. یادداشتی را از روی میزِ مایک برمی‌دارد. یادداشت را به چشمانش نزدیک می‌کند:</p> <p>" ساعت ده شب، تازه چراغ ها خاموش شده بودند. در تاریکی به سربازی فکر می‌کردم که ساعتی پیش از آن پرسیده بود: تأریخ چیست؟</p> <p> و من گفته بودم: کشتن کشتن!</p> <p>و بعد افزوده بودم: درین کشتار هر کسی معنایی جستجو می‌کند و همین جستجو سرخی خط‌های تأریخ را بیشتر می‌کند…"</p> <p>فرمانده به فکر فرو می‌رود و یادداشت را با خود می‌گیرد. با شگفتی و به صدای نه چندان بلند می‌گوید:" این درست بوده که مایک تیرهایش را بالاتر از قدِ آدم‌ها شلیک می‌کرده!"</p> <p>چشمانش را کوچک می‌کند، انگار سخنِ شنیده از کسی را به یاد آورده باشد.</p> <p>فرمانده، خوابگاهِ جان را زیر و رو می‌کند. کمپیوتر کوچکی را می‌یابد و آن را روشن می‌کند. صفحه، ساده و بدون دادن رمزی خود به خود باز می‌شود. فرمانده به چندعکس چشم می‌دوزد و آخرین اِیمیل رسیده را که پاسخی به نامهِ فرستاده شده است؛ سرسری می‌بیند و در زیر، نامهِ جان را با دقت می‌خواند:</p> <p>" عزیزم،</p> <p>روزهای زیادی به تعطیلاتم نمانده، تصمیم گرفته‌ام که برای همیشه برگردم و در کنار شما بمانم. شاید هم برایم گران تمام شود، ولی به هر صورت بعداً درین مورد برایت مفصل می‌نویسم.</p> <p>راستی یادم نرود بگویم، عکسِ تازه‌یی را که ضمیمه کرده بودی بسیار زیباست. حالا فقط برایت می‌نویسم که چه وقت این تصمیم را گرفته ام:</p> <p>چند روز پیش سربازان، مردان یک دهکده را دست بسته با خود می آوردند، پسرکی به دنبال ما می‌آمد. پسرک شاید یکی دو سال از بل بزرگ‌تر بوده باشد. من نمی دانستم که کدام یکِ آن مردان پدرش بود. پس از حمله پسرک با سنگ به سربازی که مردی را با مشت و لگد می‌زد، پدرش را دیدم. هنوز سنگِ پسرک در هوا بود که سرباز دیگری تیربارانش کرد. پدرش می گریست. شبِ آن بار بار عکسِ بل را دیدم و گریستم. هربار که به آن پسربچه می‌اندیشم بل یادم می آید…</p> <p>تا رخصتی‌ها روزشماری می‌کنم…"</p> <p>غرشِ جنگنده ها نگاهِ فرمانده را از نامه به هوا می‌کشد؛ گامی به پنجره نزدیک می‌شود و از پشت شیشه به سوی جادهِ بی رهگذری چشم می‌دوزد که دیگر دود و غبارش فرونشسته.</p> <p>زنی تنها چشم به راهِ آخرین بازماندهِ خانواده اش می‌گرید.</p> <p> زن که انگار یکبار دعایش قبول شده و تنِ زندهِ پسرش را از زیر آوار یافته، می گرید. نوجوانِ دستفروش، مرغبانگ پیش از آن که مادرش برخیزد، رفته، و شاید هم چیزی او را از نگاهِ مادرش فرارداده.</p> <p>ریسمانی هنوز هم مرد را به سویی می‌کشد. دستِ نیرومندی پوشاک از تنش می‌کَند و چشمانش را باز می‌کُند.<br class='autobr' /> زنِ پلنگی پوشی نوکِ چوبِ درازی را زیر شکمِ مرد می‌برد و در میان دو پایش فشار می‌دهد. مرد تکان می‌خورد. موج خندهِ پلنگی‌پوشان بلند می‌شود.</p> <p>گیجی و سردرگمی حواسِ مرد می‌نماید که معنایی در صداهای پیچیده در دور و برش نمی یابد. به سوی صدای آشنایی چنان سرش دور می‌خورد که گویی امیدی در آن جاری باشد. صدا بلند می‌شود به زبان خودش:" خم شو!… لعنتی!… خم شو! … روی زانو! روی زانو…"</p> <p>فشار سنگینی سرش را به زمین نزدیک می کند. خم می شود و یا شاید نمی تواند خم نشود.</p> <p>صدای بلندِخنده‌ها …سر چوبی را به پشتش … سر چوب بزرگ تر از آن است که ….</p> <p>خنده‌ها و خنده‌ها… انگار زمین خنده است، زمان خنده است، جهان خنده است، همهِ هست و بودِ انسان خنده است.</p> <p>پلنگی‌ها دورتر می‌روند. مرد به سختی می‌نشیند، به دیواری چشم دوخته. صدای خسته‌یی از لبانش برون می‌شود:" کاش... آهویی... آهویی بودم!"</p> <p>انگار تصویر پلنگ گرسنه‌یی که گلوی آهویی را می‌درد، در برابر چشمانش جان یافته. صدا بازهم بی‌رمق‌تر و خسته‌تراز گلو تا لب‌ها می‌رسد و در لرزشِ لب ها گم می‌شود.</p> <p>چیزی محکم به سرش، یا به پشتش، یا به سر و پشتش می‌خورد… چکه‌های خون پیشانی‌اش را گرم می‌کند و از کنارِ لب‌هایش می‌چکد.</p> <p>مرد، چنان چشمانش را می‌بندد که گویی تصویرها هم ـ تیره، تیره، تیره و محو می‌شوند.</p> <p>سویس ـ 5/5/1386 خورشیدی</p></div> https://mail.kabulpress.org/article4705.html https://mail.kabulpress.org/article4705.html 2010-02-17T19:00:00Z text/html fa عزیزالله ایما <p>اصطلاح جنایتِ حزبی در نیمه سده بیستم درغرب اوجِ معنایی خودرا می‌یابد. در شرق، در برابرِیکی از آگاه‌ترین رهبرانِ حزبی ـ مهاتما گاندی ـ صورتِ سازمان یافته انتقامی به خود می‌گیرد که با مرگِ ملیونی آدم‌های نیم قاره هند پایان نمی‌پذیرد و تا قرن بیست‌ویکم درکوه وکمر وچاه وچاله خونین‌ وچرکینِ کشمیر و دیورند هر روز آدم می‌بلعد. <br class='autobr' /> جنایاتِ حزبی نامِ کتابی‌ست که زشت‌ترین نوعِ برده‌گی را به نمایش می‌گذارد، در برابر چشمانی که بارها به برده‌گان چشم‌دوخته‌اند بی آن که به برده‌گی آن‌ها اندیشیده باشند و یا (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique46.html" rel="directory">فرهنگ، ادبیات و هنر</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH145/arton4705-3d0bc.jpg?1769345881' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='145' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>اصطلاح جنایتِ حزبی در نیمه سده بیستم درغرب اوجِ معنایی خودرا می‌یابد. در شرق، در برابرِیکی از آگاه‌ترین رهبرانِ حزبی ـ مهاتما گاندی ـ صورتِ سازمان یافته انتقامی به خود می‌گیرد که با مرگِ ملیونی آدم‌های نیم قاره هند پایان نمی‌پذیرد و تا قرن بیست‌ویکم درکوه وکمر وچاه وچاله خونین‌ وچرکینِ کشمیر و دیورند هر روز آدم می‌بلعد.</p> <p>جنایاتِ حزبی نامِ کتابی‌ست که زشت‌ترین نوعِ برده‌گی را به نمایش می‌گذارد، در برابر چشمانی که بارها به برده‌گان چشم‌دوخته‌اند بی آن که به برده‌گی آن‌ها اندیشیده باشند و یا به چشمان خود شک کرده باشند.</p> <p>جنایات ِحزبی‌متنی‌ست پژوهشی، متنی‌ست گزارشی، متنی‌ست اسطوره‌یی، متنی‌ست فلسفی – روانی، متنی‌ست شاعرانه و داستانی.</p></div> <div class='rss_texte'><p>جنایاتِ حزبی همه این‌ها است، ولی هیچ‌کدامِ این‌ها نیست. جنایاتِ حزبی گسستی‌ست به هم پیوسته. تکه‌ها و پاره‌هایی‌ست که فضای یگانه‌یی را ایجادکرده‌است. پیش‌متنی‌ست برای تولید پسامتن. غیاب مؤلف در حضور نوشتار است. برسمیت شناختن صدا ها و تفاوت هاست. فضایی که در آن شکنجه‌بر و شکنجه‌گر، مظلوم و ظالم، محکوم و حاکم بارِ دیگر و در دادگاهی دیگر و با نامی دیگر به دادخواهی فراخوانده‌می‌شوند. جنایاتِ حزبی پرسشی‌ست در تفکر و اندیشه انسانِ رهاشده از بند و دربند، روی آورده به داد ودادخواهی، درگیر با نقد و حس فراموشی.</p> <div class='spip_document_5972 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L500xH330/jenayatehezbi-2b2c2.jpg?1769345881' width='500' height='330' alt='' /> </figure> </div> <p>خرامِ متنِ جنایاتِ‌حزبی درگنداب‌ها ومرداب‌های قومی ورنگی وزنگی فرونمی‌رود، از معابر وتونل‌های تاریک و نیمه تاریک وپل‌ها و راه‌های باریکِ جامعه‌یی می‌گذرد«که برای روشنفکرِ به فردیت نرسیده‌اش هنوزهم تأریخ و ضدِ تأریخ از تاجِ گندمی احمدشاه و ساطورِ امیر عبدالرحمان آغاز می‌گردد. مقوله افغانستان درمخیله‌اش فی نفسه به وسیله شور و ظرایف خراسانی مفهومزدایی می‌گردد. همان‌گونه که دغدغه خراسان در حافظه تأریخی‌اش گلوله‌باران می‌شود، هم وغمِ این گرایشِ شاعرانه و تخنیکی را پرداختن به مفاهیمی تشکیل می‌دهد که از فرطِ قطعیت و پافشاری به راستین بودنِ راهِ خویش، هیچ‌گاهی به دستگاه منعطف و کارسازِ مفهومی که بتواند ارزش‌های عقللانیت مدرن و پسامدرن را جذب کند، تبدیل نمی‌گردد.»*</p> <p>جنایاتِ حزبی نمایشِ تارزن‌های سازمان یافتهِ آویخته در«بروتِ ماتریالیسمِ تأریخی‌ست»** بی‌آن‌که دست‌شان به نافِ اسپارتاکوس‌برسد،جنگل‌می‌سوزانند و آشویتس برپا می‌کنند تا برسند به دُم و دُمباله گذار و گذرِ برژنفی.</p> <p>جنایاتِ حزبی صحنه‌های «دنیای شجاعِ جدید» است در خلقتی ماقبل. دستگاه‌های آدم‌نمایی که جز یک رنگ، یک شعار و یک راه چیزِ دیگری نمی‌شناسند.</p> <p>آدم‌نماها</p> <p> نام‌ها</p> <p> و پروگرام‌‌ها.</p> <p>مؤلفِ جنایاتِ حزبی «در گفتگو با اندیشه هاست و نفسِ ذهنی جنایت و فکر جنایت تا در داد و گرفت با کالبدهای بی‌جانِ جانیان.»***</p> <p>چه‌قدر خالی است کتاب‌های پر از گفتگو ودیالوگِ جانیان!؟</p> <p>جنایاتِ حزبی نوعی از برخورد و نوعی از ارایه شدن است ، جنایات حزبی در حقیقت شرح و بسطِ چهارآشویتس است:</p> <p>آشویتسِ اول- دستگاهِ مخوفِ اگسا، ده هزار انسانِ مسما به ضدِ انقلاب را از تهکاوی‌های اداراتِ دولتی به شکنجه‌گاه‌های نوعمارت می‌برد و از آن جا دسته دسته به اعدامگاه‌ها می‌فرستد.</p> <p>آشویتس دوم- اگسا به کام تکامل می‌کند و طی سه ماه جنایت و خشونتی به پهنای قرون انجام می‌دهد.</p> <p>آشویتس سوم- خوفناک‌ترین دستگاهِ استخباراتی قرن بیستم شکل می‌گیرد و به جانِ مردم می‌افتد ـ خاد.</p> <p>آشویتس چهارم- گسترده‌گی تشکیلاتِ دستگاهِ جنایت به وزارت می‌رسد-واد.****</p> <p>در درونِ این چهارآشویتس است که رجاله‌های هدایت تقدیس می‌شوند.</p> <p>کافکا در برابر لبخندِ نادرعلی پویا با نگاهی مملو از ترسِ بی‌پایان به محکومِ دیگری چشم می‌دوزد.</p> <p>برشت را در تحمل ناپذیری رنج‌ها فریادی به گوش نمی‌رسد:</p> <p>نیک آگاهیم که نفرت داشتن</p> <p>از فرومایه‌گی حتا</p> <p>رخساره ما را زشت می کند</p> <p>نیک آگاهیم</p> <p>که خشم گرفتن بر بیدادگری حتا</p> <p>صدای ما را خشن می‌کند</p> <p>اما آشویتسِ ما خاموشی‌ست. نه درمتنِ بیگانه به صدا درمی‌آید و نه در متنِ خودی. شاید هم این نخستین صدای آشویتس ما باشد که در آمیزش با متنِ زنده‌گی مؤلف به صدا درآمده‌است. متنی که از غیاب معانی و حضور فهم قصه می‌کند، متنی که در پراگنده گی خود، مؤلف را از خود حذف می‌کند و متن در خویشتن خویش شناور می‌ماند:</p> <p>جنایت و خیانت را برای آن می‌کاویم و به زیرِ پرسش می‌بریم که دوباره تکرار نگردد.</p> <p>جنایتِ سازمان یافته حزبی رویدادی‌ست که در افغانستان اتفاق افتیده است، اگر این چیز کشف، فاش و تأویل نگردد، بازهم اتفاق می‌افتد، چنان‌چه تاهنوز بلاوقفه اتفاق افتیده‌است، اما سؤال درین نکته پنهان است که چه چیزی ر ا چه زمانی و چه گونه کشف‌‌کرد، افشا‌نمود و بررسی‌اش را به بازخوانی و تفسیرهای تازه‌ترسپرد؟</p> <p>ورودِ متنِ پیشینیان در متنِ جنایاتِ حزبی فضای خوانش را با نورِمعنای معلق به جلوه‌های رنگارنگِ معناهای گسترده می‌کشاند.</p> <p>وقتی از حجم سی ساله فاصله و از روزگارِ تولیدِ متن و دریافتِ متن سخن به میان می‌آید تو گویی از حجم جنایت به یک معنا فاصله‌یی نداشته‌ایم. مثال را از جای دیگری می‌آورم که آن هم جنایت حزبی‌ست در نقشی دیگر.</p> <p>ما از قتلِ سه هزار معلم وآموزگار تنها در سه ولایت ـ وردک، لوگر و پکتیاـ هم به حجمِ سی سال فاصله داریم، ولی با عامل جنایت- گلبدین حکمتیار با کارکرد شبکه‌یی آن - و حجمِ دیگری از جنایت هرگز فاصله‌یی نداریم. این را در متنِ به تعویق افتادۀ جنایاتِ حزبی نمی‌توان یافت، اما در خط‌ های سپیدِ متن، آن را به روشنی می‌توان خواند.</p> <p> نامه مارکس را ـ پس از آن که پسرِ کوچکش از فقر می‌میرد، دخترش با خوردنِ همیشه‌گی نانِ خشک و کچالو مقاومتش را از دست می‌دهد و جان می‌سپارد، خودش پتلونش را با کفش‌های بچه‌هاواشیای ناچیز دیگر به بازار می‌برد و می‌فروشد. پولیس دین‌استریت لندن هنگامِ تفتیشِ خانه فقیرانه جامِ تزئینی یادگار خانواده‌گی مارکس را می‌بیند و مارکس را به اتهام دزدی دستگیر و زندانی می‌کند و تنها پسر باقیمانده‌اش هم می‌میرد. و پس از آن که همین پولیس در گزارشی می‌نویسد:</p> <p>مارکس به رغمِ خوی و حشی و بیقرارش در مقامِ شوهر و پدر نجیب‌ترین و ملایم‌ترین مرد است ـ به انگلس می‌خوانیم:</p> <p>«از در و دیوار بر سرم بلا باریده، اما تازه حالا معنای بدبختی را فهمیده ام.»*****</p> <p>در همین حال و روزگاری که ذکر شد، سرمایه را می‌نویسد، مبارزه طبقاتی در فرانسه و هجدهم برومر را نوشته است. صدها مقاله می‌نویسد و در عین حال برای کودکانش هم قصه «مردی را که دکان جادویی داشت، اما هرگز پولِ سیاه درجیبش نبود» می‌نویسد.</p> <p>شبحی در همه جای کتاب جنایاتِ حزبی به گونه‌های متفاوتی سرگردان است، آوای منقسم و متکثر:</p> <p>در بزمِ عیشِ و مداحی حاکمان، درنمایشِ قرمزین آدم‌ها و مترسک‌ها و شعارهای‌ بی‌زبان، در زخمهای روح و شکنجه‌گاه‌های جانیان، در نعره‌ها و پولیگون های شهیدان، درلحظه‌های ایستاده‌گی ارادی زندانیان، درنامهِ پویا، در شعرِ سرمد و...</p> <p>سخنِ آخرِ کتابِ جنایاتِ حزبی اوجِ یک داستان است:</p> <p>زمین خاموش</p> <p>آسمان خاموش</p> <p>کنیزکی درمتن و دربرابرمردِ محکوم.</p> <p>کنیزکی زیبا، ولی زشتخو و وابسته به فرمانروایان.</p> <p>درآن‌سوی متن شهخانمی جوان- فرمانروای کشوری و دلبستهِ غلامی.</p> <p>صدایی در پسمنظر جاری‌ست:</p> <p>زمین چُپ است</p> <p>آسمان چُپ است</p> <p>کنیزک می‌خواند:</p> <p>جستجو چیست</p> <p>آرزو چیست</p> <p>شهخانم هم زمزمه می‌کند.</p> <p>خون از کلک‌های متن‌گزارـ انگار در همان حال می‌نویسدـ می‌چکد.</p> <p>کنیزک از خاموشی بیزار است و از صدای مرد ارضا می‌شود،</p> <p> با متنِ موسیقی از درونِ خودش همصدا می‌شود.</p> <p>شهخانم درفورانِ احساسات و جنون</p> <p>ومرد درفورانِ خون</p> <p>متنِ موسیقی و صدا را باگوش‌های متفاوت می‌شنوند.</p> <p>سویس - دوازده جنوری دوهزاروده</p> <p>* ازکتابِ جنایاتِ حزبی نوشتهِ محمدشاه فرهود.</p> <p>** همان‌جا.</p> <p>***همان‌جا.</p> <p>****همان‌جا.</p> <p>***** از مقاله ـ دیداری از کارل مارکس ـ نوشتهِ ماریوبارگاس یوسا.</p> <p>تذکر: کتابِ جنایاتِ حزبی در چاپِ بعدی در تصحیح واژه‌ها، دربرابرهای واژه‌ها برای خواننده فارسی زبان، درجابه‌جاییِ نشانه‌ها و درکل ازنظر شکل به ویرایش جدی نیازمند است.</p></div> https://mail.kabulpress.org/article4272.html https://mail.kabulpress.org/article4272.html 2009-11-19T17:58:10Z text/html fa عزیزالله ایما <p>زن از اُرسی بالا خانه نگاه می‌کند. انگار سراپا چشم است و فقط می‌بیند . کودک چیغ میزند. زن می‌بیند. آتش‌هایی گاه بلند و گاه خاموش می‌شوند . انفجار های بی صدا ... جرقه ها ... آ تش گلوله ها ... خاموشی... تاریکی. چراغ های خانه ها کم کم کم و گم گم گم می‌شوند. نه رونده یی و نه رهگذری. <br class='autobr' /> زن گویی سردی باد خزانی را حس نمی‌کند . صدای رادیو و صدای چیغ کودک در اتاق پیچیده. زن چشمش را می‌بندد . آهی می‌کشد ونفسی. باز هم نفسی می‌کشد. گویی بوی خون، بوی زخم‌های آدم‌های افتاده در کوچه ها، بوی مرده‌ها (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique46.html" rel="directory">فرهنگ، ادبیات و هنر</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH140/arton4272-8a8b1.jpg?1769345881' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='140' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>زن از اُرسی بالا خانه نگاه می‌کند. انگار سراپا چشم است و فقط می‌بیند . کودک چیغ میزند. زن می‌بیند. آتش‌هایی گاه بلند و گاه خاموش می‌شوند . انفجار های بی صدا ... جرقه ها ... آ تش گلوله ها ... خاموشی... تاریکی. چراغ های خانه ها کم کم کم و گم گم گم می‌شوند. نه رونده یی و نه رهگذری.</p> <p>زن گویی سردی باد خزانی را حس نمی‌کند . صدای رادیو و صدای چیغ کودک در اتاق پیچیده. زن چشمش را می‌بندد . آهی می‌کشد ونفسی. باز هم نفسی می‌کشد. گویی بوی خون، بوی زخم‌های آدم‌های افتاده در کوچه ها، بوی مرده‌ها و بوی خاکستر خانه‌ها را حس می‌کند. به زمین می‌نشیند . بینی‌ش را می‌بندد. سرش را به زانویش می‌گذارد. به خود می‌پیچد؛ گویی تمام تنش بو می‌کشد.</p></div> <div class='rss_texte'><p>زن اُرسی را می‌بندد. صدای چیغ کودک بلندتر می‌شود . زن به سوی در می‌رود ؛ پنداری صدای چیغ‌های دیگری را می‌شنود ویا صدای گام‌هایی را.... صدای در را می‌شنود. در را می‌گشاید و ازسردرد یا خوشی صدا یی از گلویش می برآید:</p> <p>« تو... آمدی!...آه....»</p> <p>مرد چهره وحشتزده و رنگ پریده زن را به سینه میفشارد. زن مضطرب به مرد که نگاه می‌کند ، کلاه نظامیش را از سرش می‌گیرد . کودک خاموش شده و انگشتش را در دهن برده و چوشیده به مرد می‌نگرد. مرد روی کودک را می‌بوسد. کودک می‌گرید . زن پستانش را در دهن کودک نزدیک می‌کند. <br class='autobr' /> چشمان‌ِکودک برقی می‌زند و با دستان کوچک پستان را محکم می‌گیرد و می‌مکد. کودک می‌خوابد و زن به سرعت بالا پوش نظامی مرد را از تنش می‌گیرد. مرد نمی‌گذارد. زن التماس می‌کند و مرد از مقاومت آخرین دسته سربازانش که در شهر می‌جنگند، سخن به میان می آورد. زن می‌گرید و می‌گوید:</p> <p>« رادیو... رادیو گف ... شهر به دست قوای مهاجم افتاده....»</p> <p>فرمانده خم می‌شود. دستش را به رادیو می‌برد. صدای رادیو بلند می‌شود:</p> <p>«... حکومت نو، ریشه های شر و فساد را از جامعه خواهد کند و ضامن امنیت ، مصؤونیت و سعادت شما خواهد بود ....»</p> <p>فرمانده رویش را با دستان بزرگش می‌پوشد. زن به پای فرمانده دستی می‌کشد وبه زاری می‌گوید:</p> <p>«ای خانه نقطه نیرنگی س... لا اقل ... لا اقل امشو در آن سوی پل ...خانه دوستت برو ... مه چیزای ضروری ره می‌گیرم و فردا ... فردا حتماً می‌آییم....»</p> <p>صدای زن به گریه می‌انجامد . مرد پشت اُرسی می‌رود و می‌بیند که از آخرین برج و باروهای نظامی شهر آتش گلوله یی به هوا بر نمی‌خیزد.</p> <p>زن نا آرام است. رو به مر د می‌گوید:</p> <p>« فرصت تنگ اس ... به ما کسی کار ی نداره ... اما تو...تورا نمی‌گذارند...تو ...»</p> <p>زن سخنش را با گریه قرت می‌کند. به اتاق دیگر سرمی‌زند. پاپوش‌های کهنه و پوشاک بازاریان را پیش روی مرد می‌گذارد. مرد باچشمان مردد به زن می‌نگرد. زن سخنان عذرآمیزش را باز میگوید. مرد به پوشاک چشم می‌دوزد. گویی با دل ناخواسته دستش پیش می‌شود و آن را می‌گیرد . زن به عجله در پوشیدن کمکش می‌کند. مرد پوشاک را می‌پوشد . هردو به سوی درِ کوچه می‌روند. دمِ در ، مرد چیز نامفهومی به زن می‌گوید و نگاهی به خلوت کوچه می‌اندازد. چشمش به حصاری می‌افتد که در بالای کوهی می‌سوزد. از کوچه باد سردی می‌وزد. مرد دست کرخت زن را می‌فشرد و درتاریکی پهناور کوچه گم می‌شود .</p> <p>زن در را می‌بندد و زیر لب دعایی می‌کند. کودک خواب است. زن سرش را به دیوار کنار گهواره کودک تکیه می‌دهد و چشمانش را چنان می‌بندد که انگار لحظه هايي از زنده گیش را از نظر می‌گذراند. به سوی ساعت چشم می‌گشاید . چراغ را خاموش می‌کند.</p> <p>صدایی و صداهایی به گوشش میرسد. زن می‌پندارد که خواب دیده. چراغ را روشن می‌کند و می‌بیند که هنوزهم ساعتی به صبح مانده. در را آهسته می‌گشاید و می‌خواهد از درز در نگاهی به برون اندازد که چشمش به چند شبح ایستاده بالای دیوار خانه می‌افـــتد. چیغ می‌زند و تا در را ببندد، مرد دستار سیاهی در را گشاده نگهمی‌دارد. مرد به اشباح روی دیوار به زبان خودشان چیزی می‌گوید و آن گاه رو به زن دادمی‌زند:<br class='autobr' /> « کجاست!؟...»</p> <p>زن خودرا پس پس می‌کشد و تن لرزانش را چنان به دیوار می‌فشرد که گویی می‌خواهد دیوار عقب برود. ناله لرزانی از گلویش بلند می‌شود:</p> <p>« کسی...کسی...نیس...»</p> <p>صدای بلندِ به هم خوردن و بسته شدن درِ دهلیز، خوفناکی سکوت رابه صدامی‌‌سپارد. مردِ تازه وارد تفنگچه اش را در جیبش می‌گذارد. چشمان سرمه شده مرد به نیم رخ زیبای زن که زلفان افتاده و پریشان نیم دیگرِ آن را پوشیده؛ چنان با ولع خیره می‌شود که انگار سوراخ وحشتناکِ سیاهی برای بلعیدن نور دهن گشوده باشد. مرد آب دهانش را قرت می‌کند و گامی به سوی زن پیش می‌ماند. صدای کودک از گهواره بلندتر می‌شود. زن به سوی گهواره می‌دود. مرد به زلفان زن چنگ می‌اندازد و زن فریاد می‌زند. مرد دستش را به کمر زن حلقه می‌کند. زن مرد را پس می‌زند و به زمین می‌نشیند. کودک چیغ می‌زند. مرد خودرا به روی زن می‌اندازد . دستار مرد ـ وشاید هم کلاه و آینکش ـ به زمین می‌افتد. نزدیکی نفس‌های مرد- چون بادی از شگاف ِ گندی- سر زن را به گردش می‌آورد. زن دل بد می‌شود. به روی مرد استفراغ می‌کند و باریش قی آلود و در مشت گرفته، سرِ مرد را از خود دور می‌کند. مرد ریشش را از دست زن می‌رهاند و پایش را بلند می‌کند و لگد ی به شکم زن می‌زند. دست‌های زن شُل می‌شود و مرد روی شکم زن می‌نشیند و دستش را به زیر دامن زن می‌برد. پنجه‌های زن می‌جنبد و دستش لرزیده به جیبِ مرد فرو می‌رود. صدایی، صدای بلند و گوشخراشی درهوا می‌پیچد.</p> <p> همه اشباح یکباره وارد خانه می‌شوند.</p> <p>* این داستان با استفاده از دوتکه واقعییت ساخته شده است که اولی در نخستین روزهای حکومت طالبان درپروژه جدید خیرخانه صورت پذیرفت ـ تجاوز بر زنِ صاحب منصبی فراری و دومی در حمله برکوهستانِ کاپیسا ـ تجاوز بر دخترِ سیزده ساله که مردم صبحگاه جنازه اش را تا پیشگاهِ والی آوردند بی هیچ سودی.<br class='autobr' /> ** زن( که ازدفعِ تجاوز فردی محکومِ تجاوزِ گله یی می‌شود) وکودک (نسلِ آینده یی که هرگز نتوانست به پا ایستد) نماد های سراسر تاریخ مایند.</p></div>