https://www.kabulpress.org/ [en]Kabul Press? is a critical, independent, multilingual platform publishing uncensored, creative journalism in Hazaragi, Dari, Persian, and English. It amplifies underrepresented voices, challenges dominant narratives, and defends human rights and democracy, with a focus on the Hazara genocide and the struggles of stateless nations.[fa]کابل پرس رسانه ای آزاد و انتقادی است که بدون سانسور به زبان های هزاره گی، دری و پارسی منتشر می شود. کابل پرس با چالش روایت های غالب، صداهای سرکوب شده را برجسته کرده و با دفاع از حقوق بشر و دموکراسی، بر نسل کشی هزاره و رنج ملت های بدون دولت تمرکز می کند.[/multi] fa SPIP - www.spip.net https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L144xH41/siteon0-0acbd.png?1769345167 https://www.kabulpress.org/ 41 144 https://mail.kabulpress.org/article9825.html https://mail.kabulpress.org/article9825.html 2010-05-07T21:58:00Z text/html fa عبدالسمیع رفیع صافی فدرالیسم <p>يک: نظر شما درباره ی فدرالیزم در افغانستان چيست؟ <br class='autobr' /> پاسخ: ممکن است یکی از راه های حل معضله ی ملی و بین الاقوامی باشد. <br class='autobr' /> دو: آيا فدراليزم در افغانستان می تواند به عنوان روشی موثر و مثبت بکار آيد؟ <br class='autobr' /> پاسخ : بلی، طوری که در بالا تذکر داده شد، می تواند در راه حل معضله ی قومی و ملی یک راه حل موثر باشد. <br class='autobr' /> سه: اگر طرفدار سیستم فدرال در افغانستان هستید، با توجه به شرایط، چه راهکارهایی برای ايجاد چنين سیستمی لازم است؟ <br class='autobr' /> پاسخ: شرایط موجود در افغانستان، به اندازه ی مغلق و پیچیده است که بایست در مورد حل (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> / <a href="https://mail.kabulpress.org/mot28.html" rel="tag">فدرالیسم</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L141xH150/arton9825-45ae7.jpg?1769424003' class='spip_logo spip_logo_right' width='141' height='150' alt="" /> <div class='rss_texte'><p><strong>يک: نظر شما درباره ی فدرالیزم در افغانستان چيست؟</strong></p> <p><strong>پاسخ:</strong> ممکن است یکی از راه های حل معضله ی ملی و بین الاقوامی باشد.</p> <p><strong>دو: آيا فدراليزم در افغانستان می تواند به عنوان روشی موثر و مثبت بکار آيد؟</strong></p> <p><strong>پاسخ : </strong> بلی، طوری که در بالا تذکر داده شد، می تواند در راه حل معضله ی قومی و ملی یک راه حل موثر باشد.</p> <p><strong>سه: اگر طرفدار سیستم فدرال در افغانستان هستید، با توجه به شرایط، چه راهکارهایی برای ايجاد چنين سیستمی لازم است؟</strong></p> <p><strong>پاسخ:</strong> شرایط موجود در افغانستان، به اندازه ی مغلق و پیچیده است که بایست در مورد حل مسئله ی جنجال برانگیز حقوق اقوام و ملیت ها صادقانه و عاقلانه برخورد شود. مسئله ی فدرالیزم، یا ایجاد حکومات محلیی فدرال چنانچه بعضی ها گمان می برند سبب تجزیه افغانستان نشده، بلکه وحدت و تقویت مناسبات بین ملیت ها یا اقوام را در افغانستان استحکام می بخشد. بدین ترتیب که ولایات موجود یکی در کنار دیگری قرار دارند می توانند یک منطقه ی فدرالی را بسازند. تشکیلات فدرالی باید بعد از بحث مشورت های بین الاقوامی ایجاد شود و افغانستان در جند ایالت فدرالی شکل پیدا کند.</p> <p><strong>چهار: اگر طرفدار سیستم فدرال در افغانستان هستید، تقسیم بندی های هر بخش از کشور فدرال باید به چه اساسی صورت گيرد؟ آيا اين تقسیم بندی ها باید بر اساس ولایت باشد، بر اساس زبان، نژاد و مذهب و یا تقسیم بندی ديگر؟</strong></p> <p><strong>پاسخ:</strong> ایجاد مناطق فدرالی به اساس مناطق جغرافیایی نه به اساس زبان و قوم. این تقسیم بندی ها به اساس زبان، قوم، نژاد و مذهب نه، بلکه به اساس تسهیلات جغرافیایی صورت بگیرد.</p> <p><strong>پنج: اگر طرفدار سیستم فدرال در افغانستان هستید، تقسیم بندی های اداری و شمولیت قانون در کشور باید به چه شکلی باشد؟ </strong></p> <p><strong>پنجم:</strong> تقسیم بندی های اداری به اساس نواحی فدرالی یا ایالات فدرالی و طبق قانون اساسیی که تجدید نظر شود، صورت بگیرد. باید متذکر شد، در تمام ممالک ِ که دارای سیستم فدرال اند، مسایل دفاع و سیاست خارجی شامل حال تمام ایالات فدرال است، یعنی مسایل سیاست و مسایل دفاع ملی از طرف حکومت مرکزی تعین و اجرا می شود. از نظر بودجه، می تواند بودجه ی دولتی نظر به ضرورت های هر ایالت تقسیم و توزیع شود.</p> <p><strong>شش: اختيارات بخش های فدرال، تا چه اندازه باید باشد؟ </strong></p> <p><strong>پاسخ:</strong> فدرالیزم و تشکیلات فدرالی در دنیا چیز نوی نیست، ممالک متعدد به این سیستم اداره می شوند. طوری که هر ایالت فدرال نظر به صواب دید و لزوم انکشاف ایالت فدرال توسط شورای ایالتی فدرال و حکومت مرکزی و شورای ملی پیشنهاد می شود.</p> <p><strong>هفت: چه موانعی بر سر ايجاد سیستم فدرال در افغانستان وجود دارد؟</strong></p> <p><strong>پاسخ:</strong> متاسفانه مفکوره ی نظام قبیله و آرزوی تداوم نظام قبیله ممکن است بزرگترین مانع ایجاد نظام فدرالی شود. وقتی بعضی از عناصر آگاه و خیرخواه از نظام فدرالی حرف می زنند، هستند عناصر عقب گرا و قبیله گرا که آن را باعث تجزیه ی افغانستان می دانند. اگر نظام فدرالی، سبب تجزیه ی یک مملک می بود، مملکت همسایه ی ما پاکستان، سال ها پیش به سرنوشت تجزیه مواجه می شد، و ممالک دیگر از این قبیل که به اساس اداره ی فدرالی اداره می شوند نه تنها معروض به تجزیه نشدند، بلکه به درجات عالی ترقی و تکامل رسیده اند.</p> <p><strong>هشت: در صورتی که مخالف سیستم فدرال در افغانستان می باشید، سیستمی که به نظر شما در افغانستان کاراست چيست؟</strong></p> <p><strong>پاسخ:</strong> طوری که در بالا تذکر و توضح داده ام، نه تنها مخالف نظام فدرال نیستم، بلکه آن را یک نظام شایسته و مردم سالار در شرایط موجود افغانستان می دانم.</p> <p><strong>نه: آيا مشکلات و نارسایی ها در افغانستان با تغيير سیستم حل خواهد شد؟ </strong></p> <p><strong>پاسخ:</strong> مشکلات و نارسایی های افغانستان با تغییر نظام یکه تاز و قومگرای مرکزی به سیستم فدرالی به تدریج حل و فصل خواهد شد، زیرا نظام فدرالی نظامی است که شهروندان ایالت فدرالی به منظور بهبود زندگی و شرایط اقتصادی اجتماعی و فرهنگیی همان ایالت خود، با دل و جان می کوشند و تلاش می ورزند.</p> <p>در نظام فدرالی، ایالت مرکزی و شورای نمایندگان یا شورای ملی، تمام مسایل سیاست خارجی، دفاع ملی و مسایل مالی و اقتصادی مملکتی را زیر نظر داشته و حرف آخر را حکومت مرکزی می گوید.</p> <p>ممکن است رقابت های سالم اجتماعی و انکشافی بین ایالات فدرال ایجاد شده سبب پیشرفت مجموعی مملکت گردد.<br class='autobr' /> در فدرالیزم، چون حاکم ایالت فدرال توسط خود مردم همان ایالت تعین می شود، لهذا در مقابل مردم جوابده است و هرگاه از عهده ی کار به درستی برآمده نتواند و رضایت مردم را در خدمت رسانی به آنها حاصل کرده نتواند، بار دیگر انتخاب نمی گردد.</p> <p>به سئوالات آتی، پاسخ بسیار مختصر ارائه شد، اما در مورد جزییات و ایجاد سئوال های تخصصی، می توان به تفصیل سخن گفت.</p> <p>یک بار دیگر مختصر تاکید می کنم که، نظام فدرالی را تجزیه ی افغانستان تلقی نکنند و از نظام فدرالی سئو استفاده و غلط فهمی نشود. البته، ما امروز فدرالیزم را به شکل افغانی آن تجربه می کنیم، اما این گونه نظام فدرالی، مراد بنده نیست.</p> <p>با عرض ارادت، سمیع رفیع، کشور آلمان</p> <hr class="spip" /><a href="http://www.kabulpress.org/my/spip.php?article9033" class="spip_out" rel="external"> <p><strong> فدرالیزم در افغانستان فعلاَ جریان دارد و کار نمی کند</p> <p>طرز اداری فعال در افغانستان نیاز به یک دولت مرکزی دموکراتیک دارد که در آن هر گروه مردمی به قرار بخش نفوس خود قدرت دارند. هیچ گروهی نباید از گروه دیگری امتیاز بیشتر داشته باشد و زنان باید بسوی در دست گرفتن نصف قدرت قدم بردارند.</p> <p>يكشنبه 2 مه 2010, نويسنده: رضا جاوید</strong></p> </a> <hr class="spip" /><a href="http://kabulpress.org/my/spip.php?article8440" class="spip_out" rel="external"> <p><strong> الگوی فدرال و تئوری دولت سازی در افغانستان</p> <p>گروه های سیاسی بیشتر به ساده سازی بحران و عوامل آن پرداخته و اکثرا با تک عاملی پنداشتن بحران، عمدتا برنامه هایشان را با طرح نمونه های متفاوت از ساختار موجود بطور فارغدلانه مزین ساختند.</p> <p>پنج شنبه 29 آوريل 2010, نويسنده: یعقوب ابراهیمی</strong></p> </a> <hr class="spip" /><a href="http://www.kabulpress.org/my/spip.php?article8235" class="spip_out" rel="external"> <p><strong> فدرالیزم در افغانستان مثل یک بمب آماده انفجار است</p> <p>فدرالیست های آن دوره – برخلاف فدرالیست های امروزی) مراد بسیار روشنی از فدرالیزم داشتند. آنان خواستار تجزبه افغانستان به چهار کشور پشتونستان، تاجیکستان، هزارستان و ازبکستان بودند.</p> <p>سه شنبه 27 آوريل 2010, نويسنده: میرحسین مهدوی<br class='autobr' /> </strong></p> </a> <hr class="spip" /><a href="http://www.kabulpress.org/my/spip.php?article7958" class="spip_out" rel="external"> <p><strong> آیا نظام فدرالی برای افغانستان کنونی مناسب است؟</p> <p>افغانستان متأسفانه هنوز آماده گی عینی و ذهنی برای استقبال از نظام سیاسی فدرالی نداشته و اگر تلاشی در این راستا صورت هم بگیرد، منطقاً به شکست مواجه خواهد شد.</p> <p>دو شنبه 26 آوريل 2010, نويسنده: پیکار پامیر</strong></p> </a> <hr class="spip" /><a href="http://kabulpress.org/my/spip.php?article7770" class="spip_out" rel="external"> <p><strong> فدراليزم در افغانستان</p> <p>آيا مشکلات و نارسایی ها در افغانستان با تغيير سیستم حل خواهد شد؟/ افغانستان چنانکه تاریخ نشان میدهد به اقتدار ملی، رشد و انکشاف صنعتی و کشاورزی ، عدم انسلاک به پیمان های سیاسی و منطقوی، روابط شفاف با همسایگان زیادتر از ترفند های به نام فدرالیزم، سوسیالیزم و یا حکومت های مذهبی نیازدارد.</p> <p>شنبه 24 آوريل 2010, نويسنده: نعمت الله ترکانی</strong></p> </a> <hr class="spip" /><a href="http://kabulpress.org/my/spip.php?article7586" class="spip_out" rel="external"> <p><strong> فدراليزم در افغانستان</p> <p>جمعه 23 آوريل 2010, نويسنده: یعقوب یسنا</strong></p> </a> <hr class="spip" /><a href="http://www.kabulpress.org/my/spip.php?article7254" class="spip_out" rel="external"> <p><strong> فدراليزم در افغانستان</p> <p>فدراليزم نوع نظامی است که امروز در اکثر کشور های پيشرفته حاکم است و می تواند برای افغانستان نيز مفيد باشد./ تقسيم بندی بايد به اساس ولايت باشد، نه زبان و قوم، زيرا در آنصورت به کوچ های اجباری اقوام مختلف از يک نقطه به نقطهء ديگر می شود که امکان وقوع حوادث دلخراش خواهد بود.</p> <p>چهار شنبه 21 آوريل 2010, نويسنده: نجیب روشن</strong></p> </a> <hr class="spip" /><a href="http://www.kabulpress.org/my/spip.php?article4876" class="spip_out" rel="external"> <p><strong> فدراليزم در افغانستان</p> <p>نظر شما درباره ی فدرالیزم در افغانستان چيست؟/ آيا فدراليزم در افغانستان می تواند به عنوان روشی موثر و مثبت بکار آيد؟ / لطفا پاسخ ها را، در صورت امکان همراه با يک عکس منتشر نشده از خود تا انتهای ماه حمل ايميل کرده و یا با ورود به بخش مدیریت کابل پرس، برای انتشار پیشنهاد کنید.</p> <p>شنبه 3 آوريل 2010</strong></p> </a></div> https://mail.kabulpress.org/article4811.html https://mail.kabulpress.org/article4811.html 2010-03-15T12:18:07Z text/html fa عبدالسمیع رفیع صافی <p>خوانندگان ارجمند سایت کابل پرس? سلام: <br class='autobr' /> از مدتی بدینسو، آقای صبور رحیل دولتشاهی به بهانه های مختلف در پی تخریب و مزاحمت این حقیر کمر بسته است. شاید نزد خوانندگان گرامی این سئوال خلق شده باشد که چرا آقای رحیل شب و روز خود را صرف کارنامه های این بی بضاعت می کند؟ چون آقای رحیل نه شاعر، نه ادیب و نه نویسنده بوده، هرگز کارش نقد و ادبیات نبوده و طوری که همه می دانند، وی مشغول کار های به قول خودش سیاسی بوده، عضو کمیته ی شورای نظار و حزب جمیعت اسلامی می باشد. مهم ترین مشغولیت و قلم فرسایی آقای رحیل، (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH147/arton4811-8b592.jpg?1769424003' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='147' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>خوانندگان ارجمند سایت کابل پرس^{<a href="https://www.kabulpress.org" class='spip_out' title="تعریف/واژه: کابل پرس نام رسانه آزادی است که در سال 2014 میلادی توسط شاعر و نویسنده هزاره (…)">?</a>} سلام:</p> <p>از مدتی بدینسو، آقای صبور رحیل دولتشاهی به بهانه های مختلف در پی تخریب و مزاحمت این حقیر کمر بسته است. شاید نزد خوانندگان گرامی این سئوال خلق شده باشد که چرا آقای رحیل شب و روز خود را صرف کارنامه های این بی بضاعت می کند؟ چون آقای رحیل نه شاعر، نه ادیب و نه نویسنده بوده، هرگز کارش نقد و ادبیات نبوده و طوری که همه می دانند، وی مشغول کار های به قول خودش سیاسی بوده، عضو کمیته ی شورای نظار و حزب جمیعت اسلامی می باشد. مهم ترین مشغولیت و قلم فرسایی آقای رحیل، بررسی کارنامه های جنگ سالاران و قومندانان جبار و ظالم است که وطن را به خاک و خون کشانیده اند. آقای رحیل، امروز نیز عملأ با عساکر و افسران امریکایی همکاری نزدیک دارد و به صفت ترجمان و معلم زبان دری، راه های بهتر رسیدن به اهداف ناپاک شان را، که منجر به قتل و کشتار و ویرانی و چپاولگری وطن عزیز ما می شود، میسرمی سازد. لازم می دانم ، نامه ی را که از یک هم وطن با درک و دانشمند دریافته ام و جناب شان آقای رحیل را خوب از نزدیک می شناسند، اینجا بیاورم تا خوانندگان عزیز نیز وقوف حاصل کنند:</p></div> <div class='rss_texte'><p>" « در مزاج بدرگان جز فحش کم دارد اثر - زخم سگ را بی لهاب سگ چسان مرحم کنم</p> <p>دانشمند گرامی آقای رفیع درود بر شما</p> <p>خواستم در بارهء رحیل دولتشاهی یکی دو معلوماتی که دارم برایتان بنویسم تا با لهاب دهن خودش زخم خودش را مرحم نماییم. این جناب فی الحال به صفت استاد زبان دری در یکی از دانشگاه های عسکری امریکا در مونتیری کالیفورنیا ایفای وظیفه مینماید. زبان مارا نه به خاطر تبلیغات بلکه به صفت اسلحه تقدیم به عساکر بیگانگان میدارد در برابر پول. و نیز در شگفت نباید بود اگر ملای امریکایی اینبار در مسجدی به وعظ بپردازد. دوم اینکه نامبرده ملیت گرا میباشد نه ملت گرا. وی عضو انجمن دانش که بیشتر جنبهء سیاسی دارد و همه هواخواهان احمد شاه مسعود در آنجا ملاقی میشوند، میباشد. اګر واقعآ به فرهنگ و زبان خود علاقه میداشت چرا عضو کدام انجمن فرهنگی و یا ادبی نشد؟ با عرض حرمت، م "»</p> <p>..........................................</p> <p>خوانندگان عزیز کابل پرس^{<a href="https://www.kabulpress.org" class='spip_out' title="تعریف/واژه: کابل پرس نام رسانه آزادی است که در سال 2014 میلادی توسط شاعر و نویسنده هزاره (…)">?</a>}، قبل از این که در مورد انگیزه ی خشم آقای رحیل بپردازم، به چند نکته در این ایمل دوست دانشمند ما از امریکا، تأمل می کنم:</p> <p>1. "« آقای رحیل، زبان ما را نه به خاطر تبلیغات، بلکه به صفت اسلحه به عساکر بیگانگان تقدیم می کند."» یعنی با دزدان دهن جوال را گرفتن و طریق آسان کشتن، ساده تاراج کردن، ایجاد نفاق و تفرقه کردن. پس آقای رحیل با یک عسکر یا افسر خونخوار و جبار امریکایی که به قصد غارت و بهره برداری اقتصادی به خاک مقدس ما آمده است، چه فرقی دارد؟</p> <p>2. "« در شگفت نباید بود اگر ملای امریکایی این بار در مسجدی به وعظ بپردازد."» بلی، خوانندگان عزیز، همین رحیل گونه ها در قدیم نیز بودند و امروز نیز حضور دارند، چه کسی بهتر از رحیل ها می تواند درس شیطانی را خوبتر بدهد، مگر رهبران رحیل، وطن را به امریکا در برابر دالر نفروخت؟</p> <p>3. آقای رحیل به قول دوست دانشمند ما، "« ملیت گرا می باشد، نه ملت گرا."» این کاملأ حقیقت دارد، چون آقای رحیل تا می تواند آتش نفاق را میان پشتون و تاجیک و اقوام دیگر شعله ور می سازد و هیچ گاه در باره ی وحدت ملی، و بسوی یک ملت شدن، تفکر نکرده و نمی کند. این حقیقت را در اخیر این مقال نیز می توان درک کرد.</p> <p>4. " « آقای رحیل، عضو انجمن دانش که بیشتر جنبه ی سیاسی دارد وهمه هواخواهان احمد شاه مسعود در آن جا ملاقی می شوند، می باشد. اگر واقعأ به فرهنگ و زبان خود علاقه می داشت چرا عضو کدام انجمن فرهنگی و یا ادبی نشد؟"» ما، به سیاست کردن آقای رحیل و ارتباط شان با احزاب و رهبران جهادی کاری نداریم، چون به قول حافظ آسمانی « فکر هرکس بقدر همت اوست » اما در این که چرا آقای رحیل عضو کدام انجمن فرهنگی و ادبی نشد، می توان حدس زد که کدام انجمن فرهنگی و ادبی این آقا را با این فرهنگ و ادب می پذیرد؟</p> <p>..........................................................................</p> <p>انگیزه ی اصلی خشم و انتقام جویی آقای رحیل دولتشاهی را خوب به دقت بخوانید و از هم وطنان عزیز خود تمنا می کنم، اگر خدای ناخواسته، به مرض صبور رحیل دولتشاهی گرفتار استند، با خوانش این نبشته، خود را از این تعصب لسانی و قومی و غیر انسانی و ... نجات بدهند.</p> <p>..........................................</p> <p>در تابستان سال 2009 میلادی، به چند کنفرانس در خارج از آلمان دعوت شده بودم که زیر نام «سمیع رفیع» برایم دعوتنامه فرستاده بودند. اسم من در پاسپورت یا شناسنامه ی من « عبدالسمیع صافی» نوشته شده و اسم خانگی من «رفیع» است. گاهی دوستان و اعضای فامیل مرا به نام، سمیع، و یا رفیع و یا آن های که تازه با من آشنا می گردند، آقای صافی صدا می کنند. پس از کمی جنجال در مورد ویزه که چرا نام « صافی» در دعوتنامه ذکر نشده، از جانب موسسات علمی و دایرکنندگان کنفرانس ها به من گفته شد که اگر اسم مکمل خود را در کتاب ها و نوشته هایم بنویسم، در آینده ، بی درد سر خواهد بود. من که اصلا در طول عمرم هیچ گاه به این مسئله نه اندیشیده بودم که روزی با ذکر نام خانوادگی خود مجازات خواهم شد، نبشته هایم را با اسم مکمل خود به آدرس های انترنتی فرستادم. همه هم وطنان عزیز من پذیرفتند، به جز از یک شخص، جناب صبور رحیل دولتشاهی، مسئوول سایت «سرنوشت». زمانی که گزارش کنفرانس مسکو را به ایشان فرستادم، به جواب من جناب رحیل، در بیستم اگست سال 2009، یک ایمل فرستاد:</p> <p>"« تو که سمیع رفیع بودی، از چه زمانی "صافی" شدی؟؟؟؟</p> <p>ازان رفعتی که از "رفیع" بودن میکردی نشرمیدی که به حضیض قومیت و افتخار به قومیت و یدک کشیدن قومیت با نام خویش فرو افتادی؟؟؟</p> <p>.............................................</p> <p>من با خوانش این ایمل دست و پاچه شدم و عاجل به بسیار صداقت به جواب شان پرداختم:</p> <p>" « امید است سلامتی دچار تن و روان تان باشد و از مرض های روانی برکنار باشید<br class='autobr' /> من پسر رحیم داد خان صافی استم و نام من در تمام اسناد و مدارکی که دارم، عبدالسمیع صافی <br class='autobr' /> نوشته شده، رفیع اسم خانگی من است. چون از طرف یک مرکز بین الملللی دعوت شده بودم و مرا با همین اسم و تخلص دعوت کرده بودند، میبایست که نام مکمل خود را می نوشتم. هرگز در تمام عمرم این احساس به من دست نداه است که من از کدام قوم و قبیله استم و همان طور که شما می گویید، از تخلص خودداری کرده ام.<br class='autobr' /> اگر شما از من شناخت درست داشته باشید باید بدانید که من آدم عرفانی و پیرو طریقت استم و همیشه از نظام قبیله سالاری و قوم بازی متنفر بوده ام و استم و خواهم بود.</p> <p>من به خراسانی بودن شما افتخار می کنم و شما از صافی بودن من متنفر استید، ببینید که تفاوت از کجاست تا به کجا، من در عرصه ی زبان دری و ادبیات دری، شعر و فرهنگ آریایی اصیل، شب و روز تحقیق می کنم و تا به حال یک صفحه به زبان پشتو نوشته ندارم، اما اضافه تر از 28 جلد کتاب به زبان شیرین دری نوشته ام. یک پشتو زبان به من این طعنه را تا به حال نداده است، چون از من شناخت خوب دارند. من در همین کنفرانس به زبان شیرین دری سخنرانی کره ام و قسمی که شما می بینید، گزارش خود را نیز به زبان شیوای دری نوشته ام که مورد قبول همه واقع گردبده. اما نمی دانم که شما چرا برآشفته شده اید؟؟</p> <p>شاید سئو تفاهم شده باشد ، شاید شما هنوز در بند خراسانی و صافی مانده باشید، مگر نوکر تان از این مرز ها 40 سال پیش عبور کرده است. بیایید مثل من بیاندیشید، به انسان بیاندیشید و به هم نوع تان بیاندیشید. از این مسایل دوری کنید که کشنده ی جسم و روح تان است."»</p> <p>خداوند بهتر میداند</p> <p>مخلص، رفیع<br class='autobr' /> ...................................................................</p> <p>جناب رحیل دولتشاهی، دوباره برایم ایمل فرستادند:</p> <p>پس از خوانش ایمل من و شرمساری نزد وجدان خود، جناب رحیل به این فکر می شود که به اصطلاح وطنی «قماره خو باختی، حالا حریفه از دست نته» ایمل پایین را که تملق گونه و هم مغرضانه است، برایم می فرستد:</p> <p>آقای رفیع سلام،</p> <p> خوشحالم که هم مرا از سوء تفاهم رهانیدی و هم فرصتی میسر شد تا فاشیزم و قومپرستی یک بار دیگر و از زبانی دیگر مورد انزجار قرار گیرد. یگانه چیزی که در ایمیل پیشین ازان شرمنده ام ننوشتن سلام در آغاز و احترام در پایان آن است. ورنه دران دو سه جمله یی که نوشته بودم، با وجود تلخ بودنش حقیقتی نهفته بود که از نوشتن آن خوشحالم. چرا که پرسشی بود تلخ و پاسخی یافت بسیار شیرین. . شما میدانید که دنیای ما چگونه دنیایی شده. ترسیدم که مبادا شما هم درین ورطه سقوط کرده باشید. آن جملات از روی نفرت نی بلکه از روی خشم و اندوه بوده است. سقوط شخصیتی چون شما در چالهء قومیت و فاشیزم قومی به راستی فاجعه می بود. الحمدللله که چنین نیست. شما همیشه رفیع تخلص کرده اید و هیچکس شما را به نام صافی نمی شناخت. شما خود بگویید که آیا صافی شدن یکبارگی تان برای هرکسی سوال برانگیز نمی توانست باشد؟</p> <p>برای تان اطمینان میدهیم که ما به هچصورتی از صافی ویا از کدام نام و طایفهء دیگری نه نفرت داریم و نه هم شکایت. ما به همه اقوام احترام می گذاریم و خراسانی را که ما می شناسیم، محل زیست تمامی اقوامیست که امروز در افغانستان زندگی میکنند. خراسان نام سرزمین است و نه نام قوم. ازینرو کسی که خود را خراسانی میداند، وجود و حق وجود کلیه اقوام دیگر این سرزمین را می پذیرد. این در منطق کلمهء خراسان نهفته است. احمدشاه ابدالی خود را پادشاه خراسان میداند. او یک پشتون است و او یک خراسانی است.</p> <p>بک بار دیگر از ننوشتن سلام و احترام معذرت میخواهم و مدیون شمایم. ازینرو صد بار برای تان سلام میدهم و یکهزار بار هم احترام تقدیم تان میدارم. چرا که شما صافی هستید، خراسانی هستید و هچنان هموطن فرهیخته و وارسته از کمند قومیت هستید.</p> <p>اگر آنچنان تلخ نمی نوشتم، اینجنین به روشنی پاسخ نمی گرفتم.</p> <p>هزاران احترام</p> <p>.............................................................</p> <p>خوب، دوستان عزیز، این جا باید یک درنگ کنیم، جناب رحیل می گوید و برای من اطمینان می دهد که با «صافی» و یا طایفه ی دیگر نه نفرت دارد و نه از ایشان شکایت، اما تعلق من را به قوم «صافی» فاجعه ی بزرگ می داند و تخلص کردن مرا به این نام، سئوال برانگیز. و باز مرا یک هزار مرتبه بخاطر صافی بودن، احترام می کند. شما این درهم و برهم بودن فکر و اندیشه را در نبشته ی این شخص نگاه کنید. پرسش تلخ می کند و پاسخ شیرین می یابد، گاهی از خراسان یاد می کند و گاهی از قوم، گاهی خراسان را سرزمین همه اقوام می داند، و گاهی صافی بودن مرا قوم پرستی و فاشیزم تلقی می کند و...</p> <p>..............................................................</p> <p>بار دیگر، با یک آگاهی و بروز شدن سایتم با این محتوا:</p> <p> به نام پروردگار عالمیان</p> <p>با درود و سلام فراوان به شما اهل قلم و اندیشه مندان فزون مرتبت، بلاگ «قلمرو فرهنگ و اندیشه» با یک مطلب پیرامون آموزه های از مثنوی مولانا بروز شد. شما عزیزان را به این کلبه ی مصفا دعوت می کنم، تا با کلام<br class='autobr' /> ملکوتی مولانا حال کنید.</p> <p><a href="http://www.samerafi.blogfa.com" class="spip_url spip_out auto" rel="nofollow external">www.samerafi.blogfa.com</a></p> <p>التماس و دعا</p> <p>ارادت مند ، رفیع</p> <p>..................................................................</p> <p>دوباره جناب رحیل، با این نیش به جان من می افتد و یک ایمل می فرستد:</p> <p>احترام متقابل خدمت شما آقای رفیع. امید است به سلامت باشید.</p> <p>ما ندانستیم که "حال کردن" چیست؟ میشود توضیح بفرمایید.</p> <p>با احترام...</p> <p>.........................................................................</p> <p>من که نمی خواهم کسی را آزرده بسازم، به بسیار محبت به ایشان پاسخ گفتم:</p> <p>به نام خدای بزرگ و بی همتا</p> <p>خدا را شکر که شما سر حالید و جویای احوال این حقیر شدید.</p> <p>من می دانم که شما «حال کردن» و منظور نوشته های مرا خوب تر از بسیار اشخاص می دانید و اگر <br class='autobr' /> سخن به گزاف نگفته باشم، از من شاید بهتر هم بدانید.خوب حالا که شما خواسته اید، ناگزیرم که با چند جمله ی ناقص رفع زحمت کنم. من بدین فکرم که ، سخن عرفا و صوفیه را شنیدن و خواندن، در انسان های با فطرت و آن های که در صفای باطن کوشیده اند، تاثیر می گذارد و موقع خواندن حال این گونه انسان ها را دگرگون می کند و یا بهتر بگویم، یک نوع خوشباشی معنوی به آن ها دست می دهد که به آن می گویند «حال کردن» یعنی از همان خوش باشی معنوی لذت بردن. در این مورد حرف زیاد است، اما من بیشتر از این گستاخی نمی کنم.<br class='autobr' /> شما در حفظ خداوند باشید.</p> <p>کوچک شما، ارادتمند، رفیع</p> <p>..................................................................................</p> <p>زمانی که نقد شاعر آیینه ها را در سایت خود گذاشتم و برای جناب رحیل، «سایت سرنوشت» فرستادم، جناب رحیل، پیام زیر را در سایت من گذاشتند:</p> <p>" «خوب بود اما این صافی را که در کنار تخلص تان افزودید فکر کنم شان تان را کمتر ساخت خداکند به زودترین فرصت این صافی مافی را بردارید."»</p> <p>.......................................................................</p> <p>و زمانی که بسیاری از فرهنگیان در باره ی نقد من، پیام های تحسین برانگیز و محبت آمیز می نویسند و این حقیر را تقدیر و ذره نوازی می کنند، آن وقت آتش به جان این حسود شعله ور شده، این پیام را در سایت من می نویسد:</p> <p>"« به زودی نوشته' مرا در مورد نقد تان با نام اصلی خواهید خواند. حوصله داشته باشید"»</p> <p>......................................................................</p> <p>دوستان عزیز و خوانندگان ارجمند، می بینید که این نبشته ی جناب صبور رحیل دولتشاهی، ریشه در کجا دارد؟؟ و از روزی که من نام فامیلی خود را در نوشته هایم افزوده ام، این آدم مریض مرا مورد آزار و اذیت قرار داده، گاهی جناب کاظمی را بهانه می گیرد و گاهی جناب باختری را و در آخر محمد رضا شفیعی کدکنی را، و شما از سطور بالا دریافته باشید که من حقیر، با وجود صد ها گرفتاری و مشغله، با محبت و صبوری با وی برخورد کرده ام.</p> <p>...............................................................................</p> <p>روزگاری که جناب رحیل، اسم فامیلی مرا نمی دانست، و با اسم مستعار در برابر من گستاخی کرده بود، وقتی آگاه شد برایم اعتراف گونه مثل یک شاگرد مکتب که نزد استاد خود توبه می کند، چنین نوشت: یکم جولای 2004 میلادی</p> <p>برادر عزیز، شاعر توانمند و صاحبدل، جناب رفیع!</p> <p>باور کنم که با شیشهء ظریف و بلور زیبای دلت چه اطفال بازیگوش و سنگ بدستی بازی میکنند؛ و دریابم که نگهداشتن همچو دلی از بلای آنها چه زجری را نصیب جان عزیزت کرده است و میکند.</p> <p>یکی ازان اطفال منم که با نوشتن آن ایمیل و پیام هایی از سر بیباکی، به درد سرت انداخته ام. صرف نظر از نیتی که ازان ایمیل و پیامهای «دوستانه» داشته ام، ازشما به خاطر بیخوابی تان جداً پوزش میخواهم.</p> <p>اشعار شما از محتوی عرفانی و غنایی بسیار زیبا و ژرفی برخوردار اند. به راستی هم که اگر ساده ترین اشعار شما را با درنظر داشت شخصیت شما، با درنظر داشت سایر اشعار تان، با درنظر داشت پیوند مستحکمی که با اهل تصوف و سماع داشته اید، درنظر بگیریم، هریک ازبند های آن میتواند مفهومی عرفانی و اشراقی داشته باشند. زیرا در کار شعر و ادبیات شما قلهء بلند هندوکش هستید و من خاره زار دشت های بکوا. من ازین جهت هرگز سر پا درازی با شما را نمیوانم به سرداشته باشم. مرا خداوند اینقدر عقل و انصاف داده است که حد خود را بدانم وخود را با اهل فن درنیانداخته موجباب شرمندگی برای خود فراهم نسازم.</p> <p>ازین مسایل که بگذریم، مرا درحلقهء دوستان با صفای تان بپذیرید. من یکبار دیگر نیز برایتان ایمیل داده ام. اگر به یاد تان باشد، درمورد راگ های دیپک وملهار چیزهایی پرسیده بودم. من همان اخلاص را همیشه با خود داشته ام. من خود عاشق موسیقی و غزل هستم. کیفیت جانبخش و روحانی موسیقی را در حد ظرفیت خودم میتوانم درک کرده ازان لذت ببرم. به خصوص اگر موسیقی با نوای کسی باشد که شعر میداند و عرفان. میخواهم اذعان بدارم که حتی اگر در مساله ای (ادبی و یا فکری)، باشما روزی اختلاف هم پیدا کنم، رشته های دیگری که باعث پیوند مان میشود آنقدر نیرومند اند که هرگز برادری مان را صدمه ای نمیرساند و در برابر دشمنان مشترک همیشه در سنگری واحد باقی خواهیم ماند.</p> <p>درین که ما برادران فکری هستیم شکی ندارم. هم ازدیدگاه ادبیات که شما چون برادری قویتر وغنی تر در عرصه حضور دارید و هم ازدیدگاه عقیده وایمان که برادر دینی یکدیگرهستیم. مشترکات فکری ومعنوی ما به مراتب بیشتر از حد برادری است. به همین دلیل است که درین روزگار مصروف، هردو مینشنیم و وقت خود را به نوشتن نامه هایی میکنیم که شاید دیگران حوصلهء نوشتن یک پاراگراف آنرا نداشته باشند. همین خود بیانگر پیوندی است که آن «پیوند دهندهء دل ها» میان ما برقرار کرده است.</p> <p>وبا احترام وحرمت فراوان</p> <p>برادر دوستدارت</p> <p>صبور رحیل</p> <p>.....................................................................................................</p> <p>خوانندگان عزیز، حتما شما پس از خوانش ایمل جناب رحیل، یک تکان محکم خورده اید. بلی، خواننده ی عزیز، همین سمیع رفیع، روزی چنین تعریف شده بود:</p> <p>• آن زمان، این حقیر شاعر توانمند و صاحبدل بود، و رحیل ها، اطفال بیباک و بازی گوش.</p> <p>• آن زمان، در کار شعر و ادبیات، قله ی شامخ هندوکش بودم، و رحیل ها، خاره زار دشت های بکوا.</p> <p>• آن زمان، جناب رحیل توبه کرده بود که دیگر حد خود را می شناسد و با اهل فن خود را نمی اندازد، چون به قول خودش، موجبات شرمندگی را برای خود فراهم می سازد. اما توبه را شکستاند..</p> <p>• آن زمان، از من تقاضا و التجا کرد تا وی را در حلقه ی دوستان باصفای خود بپذیرم.</p> <p>• آن زمان، به من وعده داده بود که اگر اختلاف فکری و ادبی نیز با من پیدا کند، رشته ی دیگری که برادری است و نیرومندتر است، با من در سنگر واحد باقی میماند.</p> <p>• آن زمان، من برادر قویتر و غنی تر در عرصه ی ادبیات بودم، اما امروز ؟؟</p> <p>........................................................................................................</p> <p>هنوز کجاست، بگذارید که یک نامه ی دیگر از جناب رحیل را نیز این جا بگذارم، بعدأ با شما درد دل می کنم:</p> <p>دوست عزیز، برادر به جان برابرم، رفیع گرانقدر!</p> <p>از خواندن ایمیل با صفایت، اشک در چشمانم حلقه زد. اشکی که هم انگیزهء ندامت داشت و هم انگیزهء همدردی- همدردی به معنی راستین این واژه. ندامت به خاطر آنچه در گذشته به شما گفته ام چرا که با درنظرداشت زخم های عمیقی که هردو برجان وروان خویش از دد کنشها و ددمنشهای روزگار داشته ایم در اصل جایی باقی نمیگذاشت تا حتی به همان اندازه هم در برابر هم سخنان که چندان از هنجار مطلوب برخورد نبودند، مبادله کنیم. ایکاش میدانستم! وایکاش بدانیم آینده ها چه در چنته برایمان دارد تا ازهمین حالا هرقدم را در جهتی برداریم که پشیمانی نداشته باشد، تا راه رستگاران دریابیم...</p> <p>برادر همدردت،</p> <p>صبور رحیل</p> <p>......................................................................................................</p> <p>جناب رحیل، ای کاش به این گفته ها و وعده های بی شمار تان، به یکی از آن ها عمل می کردید. چه شد آن برادری ها؟؟ چه شد آن دوستی ها؟؟ شما که از خوانش ایمل من، اشک در چشمان تان جاری می شد، چه شد که یک باره از همان چشم افتادم؟؟</p> <p>شما به من وعده داده بودید ، که منبعد هر قدم را در جهتی برمیدارید که پشیمانی نداشته باشد و راه رستگاران باشد. من که در دوستی و برادری تا امروز به شما با استقامت و سر ِ بلند استوار استم و شما ؟</p> <p><strong>خوانندگان ارجمند: این بود انگیزه ی خشم و انتقام جویی یکی از کم سوادان عقده یی و قوم باز متعصب که در میان فرهنگیان و قلم بدستان، باعث تفرقه شده، تلاش می ورزد تا چهره ی گلگون و بی غش زبان و ادبیات ما را با گزافه گویی هایش خدشه دار سازد ، و جالب تر از همه که از استادان ادبیات و شخصیت های شناخته شده، برای خود سلاح درست می کند.</strong></p> <p>عبدالسمیع رفیع صافی، جرمنی</p></div> https://mail.kabulpress.org/article4757.html https://mail.kabulpress.org/article4757.html 2010-03-02T10:39:31Z text/html fa عبدالسمیع رفیع صافی <p>اگر روزی حساب گرفته شود، قلم به دستان و روشنفکر نما های ما، گناهکارترین مردم شناخته خواهند شد. هر چه به سر این ملت عذاب کشیده ی ما آمده، به دست باسوادان و دانشمند نمایان وی آمده. کسانی که کشتی این ملک را ناخدایی کرده اند، همه صاحب قلم و به قول خودشان، صاحب نظر بوده اند. ما که سواد آموخته ایم و به حق یا ناحق ورقه ی به دست آورده ایم و بسیاری از ما از فضل و معرفت بویی نبرده اند و آن چه خوانده اند و بکار می بندند، درس سیاه دلی، تفرقه، تعصب، تنگ نظری، سود جویی و نامردمی است. دانش و فکر در (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique34.html" rel="directory">آزادی بيان</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH147/arton4757-c8624.jpg?1769424003' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='147' alt="" /> <div class='rss_texte'><p>اگر روزی حساب گرفته شود، قلم به دستان و روشنفکر نما های ما، گناهکارترین مردم شناخته خواهند شد. هر چه به سر این ملت عذاب کشیده ی ما آمده، به دست باسوادان و دانشمند نمایان وی آمده. کسانی که کشتی این ملک را ناخدایی کرده اند، همه صاحب قلم و به قول خودشان، صاحب نظر بوده اند. ما که سواد آموخته ایم و به حق یا ناحق ورقه ی به دست آورده ایم و بسیاری از ما از فضل و معرفت بویی نبرده اند و آن چه خوانده اند و بکار می بندند، درس سیاه دلی، تفرقه، تعصب، تنگ نظری، سود جویی و نامردمی است. دانش و فکر در روزگار ما مانند امور دیگر ببازی گرفته شده. مگر کسب علم برای آن است که سینه گشاده تر و نظر بلندتر گردد؟ ما در روزگاری بسر می بریم که کشور های واپس مانده از رکوت و رخوت برانگیخته شده اند و روز شب تلاش می کنند تا خود را به کاروان تمدن امروز برسانند، تا زندگی خویش را بدان گونه که شایسته ی دنیای کنونی و حیثیت انسانی است، بیارایند.</p> <p>بیایید تا اعتقاد بیاوریم که لذت های هست بسا بزرگتر و پاینده تر و والاتر از لذت های که بعضی ها در سانسور کردن و دست کاری کردن و کتمان حقایق و ایجاد تعصب لسانی و قومی جستجو می کنند و آن لذات، لذت آزادی بیان وعقیده است، لذت دفاع از حقیقت و عدالت است، لذت آزاد اندیشیدن و حقایق را گفتن است.</p> <p>با تاسف باید یادآور شوم که در این اواخر، مقالات فرستاده شده ی من، از طرف « افغان جرمن آنلاین» و یا واضحتر بگویم جناب ولی احمد نوری، سانسور، دست کاری و حتی به نشر نرسیده که موجب نگرانی بنده گردید.<br class='autobr' /> صادقانه باید بگویم که با دست اندرکاران این سایت، هیچ نوع ارتباطی و تماسی ندارم، آن گونه که بعضی ها مرا دوست بسیار نزدیک این سایت می دانند و به این لحاظ در این اواخر در پی آزار و اذیت و تخریب من برآمده اند، نه ایشان را دیده ام و نه با ایشان سخن گفته ام و نه هیچ نوع تماسی با جناب ولی احمد نوری، (مسئوول بخش مقالات در مورد زبان و ادبیات و فرهنگ) ، داشته ام و نه دارم. من به آزادی بیان و عقیده ایمان دارم و روی همین اساس مقالات خود را نه تنها به این سایت، بلکه به تمام سایت های افغانی فرستاده ام.</p> <p><strong>همان نبشته ها که سانسور، دست کاری و نشر نگردیده، در این جا از آن ذکر می کنم:</strong></p> <p><strong>1. مطلبی که در مورد « واژه های مروجه ی افغانی و ایرانی» از قلم جناب ولی احمد نوری در سایت افغان جرمن آنلاین موجود است، نقد کرده بودم، به نشر نرسید. متن آن را بخوانید:</strong></p> <p>سلام و تحیت به دوست و برادر عزیز و رجاوند، جناب ولی احمد نوری: ( 28 جنوری سال 2010 )</p> <p>در این که امروز، افغان جرمن آنلاین، دارد آهسته آهسته به یک مکان علمی، مطالعاتی و دانش سرا مبدل می شود، هیچ تردیدی نیست، و به هر اندازه که از تعصب و تنگ نظری در مورد پخش و نشر مطالب، فاصله گرفته شود، به همان اندازه زمینه ی فراهم ساختن این سایت به یک مرکز علمی، تحقیقی و ادبی برای تمام اقشار جامعه ی افغانی، چه در داخل افغانستان و چه در بیرون مرز ها، مساعد می گردد. خوشبختانه هم اکنون، می توان در تمام عرصه ها، در این سایت پُربار مطالعه کرد و از مطالب متنوع آن بهره برد. هم چنان مطالب تحقیقی علمی نیز در آن درج است.</p> <p>در این روز ها، به یک بخش این کتابخانه « آرشیف سایت» که در آن نبشته های شما چشمگیر است، سر زدم، و باید با صراحت اذعان بدارم که زحمات و تلاش شما پیرامون مسایل، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی قابل تمجید و در خور ستایش است. در بین مقالات شما، به یک نبشته زیر عنوان « اصطلاحات مروجه ی افغانی به اصطلاحات مروجه ی ایرانی» برخوردم و لازم دانستم تا نکته نظر های خود را در این رابطه به شما تقدیم کنم و از آن میان آن چه که با زیربنای قوی علمی و تاریخی استوار باشد، برگزیده شود، زیرا مسئله ی زبان و فرهنگ، نهایت مهم و خطیر است و در آن جای هیچ نوع ذوق و تفنن بکاربردن وجود ندارد.</p> <p>در آغاز این نبشته، شما به اصالت تاریخی زبان دری که زبان مردم افغانستان است، چنین اشاره نموده اید:</p> <p>« از آن جایی که افغانستان میراث دار فرهنگ های از شهر های نامی و تاریخی کهن به قدامت چند هزار ساله است، مثل: کابل نامی، که دوره های باعظمت را شاهد است، یا غزنه، سرزمین امپراطوری، یا سمنگان نامی، زابل بزرگ، قندهار افسانوی، هری یا هرات باستان، بدخشان تاریخی، بامیان، بزرگترین سرزمین علمی و اکادمیک بودایی، یا بلخ بامی، ام البلاد و ... و .... که هر یک شان، بزرگ ترین دانشمندان، شعرا، ریاضی دانان، ستاره شناسان، اطبای بزرگ، مثل، البیرونی، ابن سینا، سنایی، مولوی، شمس، ناصر خسرو و .... و ... به جهان دانش تقدیم کرده اند. از اینرو، زبان در افغانستان، منحیث زبان بالا ، یعنی زبان میرزایی شناخته شده است. چنان چه در اکثر جا های افغانستان کلمات مثل ( گسیل، رست کردن، شکل و شمایل، روان کردن و .. و .. ) را در محاوره ی روزمره ی خود کار می گیرند، پس همین عوامل ذکر شده ی بالا سبب می شود که در افغانستان، زبان بالا را دری و زبان کاملا عوامی را به نام فارسی شناسایی کنند. چنان چه اکثریت شعرا خود مفتخرند که به زبان دری شعر سروده اند. و این گفته ی ما را ناگفته صحه می گذارند.»</p> <p>این گفته ی شما، با آن چه که زیر اصطلاحات مروجه ی افغانی و ایرانی آمده است، کاملا در مغایرت قرار دارد.<br class='autobr' /> لغات سُچه ی دری مردم افغانستان را که همین پیش کسوتان ما، مثل: مولانا، سنایی ، ناصر خسرو و ... و ... به کار برده اند و شما از آن بنام « زبان بالا » یاد کرده اید، اصطلاحات مروجه ی ایرانی قلمداد شده و هرچه از جنس پسمانده های عربی، انگلیسی و ساخت و بافت مردم عوام است، زیر اصطلاحات مروجه ی افغانی درج شده است.</p> <p>در این که ما از زبان دری خود به عنوان زبان بالا که شما فرموده اید، کار نمی گیریم و پست همتی ما با عوامل تاریخی و سیاسی سبب شده است تا از این زبان و فرهنگ بدور بمانیم، این دلیل آن نمی شود که ما زبان خود را به دیگران به عنوان تحفه اهدا کنیم و یا آن را به دیار فراموشی بسپاریم و به آن چه که تفاله ی زبان های دیگر است، قناعت کنیم و زمانی که از زبان و فرهنگ سخن رود، خود را صاحب زبان بالا و ادبی و مولانا و بیدل بدانیم. ما از این دو ادعا، باید یکی را برگزینیم. یا ما حقیقتأ وارثین زبان مولانا و سنایی و ناصر خسرو استیم، در صورتی که اگر حقیقت دارد، باید زبان شان را پذیرفته، معیار سنجش قرار بدهیم، یا این که نظر به این فهرست، هرچه که ساخت و بافت عام و پسمانده های دیگران است، به آن دل خوش کنیم و هرکس از روی تفنن و ذوق آزمایی زبانی برای خود درست کند؟</p> <p>همان گونه که شما در بالا فرموده اید، مردم افغانستان، دارای زبان و فرهنگ بسیار بالا و ادبی است و در کنار آن، زبان گفتاری و زبان عام « دیالیکت» هم دارد و این در تمام زبان ها مروج است. اگر ما منکر زبان ادبی و کلاسیک خود باشیم، زبانی که دیگران استفاده از آن را بر خود فخر می دانند، فکر می کنم این انکار و سبک سری به زیان فرهنگ و زبان ما تمام خواهد شد. آیا ما می توانیم خود را وارثین مولانا، بیدل، سنایی و خواجه ی انصار بدانیم و آنگاه زبان شان را نپذیریم؟؟</p> <p>اظهارات کریم خرم، وزیر بی دانش و بی فرهنگ در قرن بیست و یکم، در مورد کاربرد واژه ها، از روی سبک سری، تعصب ، خامی و عدم مطالعه ی وی بود که باعث بسیار سرو صدا شد. این چنین اشخاص در این برهه ی زمانی، عمدآ از طرف همسایه های بدخواه ما بر ما مسلط می گردند تا هویت زبان و فرهنگ ما را بپوشانند. بر اهل خرد و دانش است تا این فقدان را در بیرون مرزی افغانستان جبران کند و هویت زبان و فرهنگ خود را مشخص سازد، نه این که از آن ها به پیروی بنشیند.</p> <p>یک بار به دست آورد های این شخص نگاه کنید. وزارت فرهنگ ما به دستور پاکستان توسط این پهلوان، فلج شده بود....</p> <p>با کمال تاسف، در فهرست شما، آن لغات را که استادان زبان دری و شاعران سرزمین باستانی افغانستان از دیر زمان به کار برده اند، ایرانی خوانده شده.</p> <p>در فهرست لغات اصطلاحات مروجه ی افغانی و ایرانی، که به ترتیب الفبا آمده است، در حقیقت یک نوع توهین و تحقیر به ملت افغانستان شده و به این معنی تلقی می گردد که گوییا، ملت افغانستان، از زبان ادبی کلاسیک و پُربار خود اصلا استفاده نمی کند و شاید هم شایستگی آن را ندارد، و حتی دلیلی بر بی سوادی و کم ذوقی این ملت می باشد که از زبان اصیل خود بی موجب فاصله گرفته است. در حالی که صد ها نویسنده و شاعر و متفکر افغان، روزانه با این زبان می نویسند،می خوانند و تحقیق و نقد می کنند.</p> <p>ما با داشتن صد ها نویسنده، شاعر، محقق، داستان نویس و منتقد، هیچ اثری از این فرهنگیان را در سایت افغان جرمن آنلاین نمی بینیم و این پرسش را بار بار از خود کرده بودم ؟؟ اما حالا دارم سر نخ را به دست می آورم.<br class='autobr' /> این مطلب را پس از آن که نوشته ی من زیر نام « درنگی بر اظهارات استاد واصف باختری» از سوی شما در چند موارد سانسور شد، دریافتم. یکی آن جا که بر کاربرد درست کلمات دری با استاد واصف باختری موافق بودم و دوم این که ایرادی بالای کریم خرم و سبک سری هایش داشتم، و سوم این که، آن جای مقاله که بنده از مورخ ایرانی نقل و قول کرده بودم، حتی شما گفتار مورخ ایرانی را به ذوق خود دست کاری و سانسور کرده بودید، در حالی که گفتار برگرفته از کتابی و یا نویسنده ی باید با حفظ و امانت داری بدون کم و کاست نشر شود. پس از نشر این مطلب، بنده مورد انتقاد یک سری از اهل قلم قرار گفتم و ایمل های بسیار ناگوار و زشت از برکت شما دریافتم که باید به آن ها با خردورزی پاسخ می گفتم. چون اهل قلم از این آگاهند که این حقیر 40 سال است که در سرزمین زبان دری قدم و قلم می زند و در تمام نقاط جهان به تحقیق می پردازد، و در ادبیات کهن و جدید دست آورد های دارد و بیشتر از 28 جلد کتاب را به همین زبان شیوای دری نوشته است، و چنین لغزشی از جانب من را هیچ کسی تصور نمی کرد. به عبارت دیگر و به زبان عام « شما زدید 40 ساله عبادت ما را با سانسور و دست کاری های نادرست که از هر حیث مجاز نیست، خراب کردید» . در این اواخر، پل ارتباطیی را میان خود و دانشجویان دانشگاه کابل، دانشکده ی ادبیات برقرار کرده، خواستم از طریق سایت پُربار افغان جرمن آنلاین، به سئوالات شان پاسخ ارائه کنم، چون در کابل کسی به داد شان نمی رسد. این نبشته ی من از جانب شما به نشر نرسیده، به علت استفاده از دانشجو و دانشگاه. حالا می خواهم به درست بودن و اصالت این لغات اشاره ها داشته باشم و می آیم روی اصل مطلب:</p> <p><strong>دانش، دانش آموز، دبیر، دانشگاه، دانشکده، دانشجو، آموزش، آموزگار و بازرگان، واژه های زبان دریست.»</p> <p>استفاده و کاربرد این واژه گان، برای هم وطنان عزیز ما مجاز است.</strong></p> <p>اگر نیازی به شرح در این مورد باشد، که فکر نکنم، باز هم این حقیر در خدمت شما است. و اما آن چه که مربوط به سایت افغان جرمن آنلاین در قبال سرنوشت نبشته ها و مطالب فرستاده شده از جانب فرهنگیان می باشد، منبعد باید غور جدی صورت بگیرد و من پیشنهاد می کنم که در مورد پخش و رد مطالب ادبی، فرهنگی و به خصوص تحقیقی، نظریات دیگر صاحبان قلم را نیز داشته باشید.</p> <p>شما با کمال میل می توانید این نبشته را در معرض نظر خواهی قرار بدهید، تا ببینیم که هم وطنان ما در این مورد چگونه استدلال می کنند و می اندیشند.</p> <p> عبدالسمیع رفیع صافی</p> <p><a href="http://www.kabulpress.org/my/spip.php?article4742" class="spip_out" rel="external">این مطلب زیر عنوان « شناسایی واژه گان زبان دری» در سایت وزین کابل پرس به نشر رسید.</a></p> <p>....................................................................................</p> <p><strong>2. مطلب دیگر ، به لحاظ کاربرد واژه های « دانشگاه، دانشجو» به نشر نرسید. بخوانید:</strong></p> <p>به نام خدا</p> <p>تجنیس یا جناس در کلام بیدل</p> <p>یک تن از دانشجویان دانشگاه کابل، رشته ی ادبیات، در مورد تجنیس در کلام بیدل، از این حقیر پرسیده است.</p> <p>تجنیس یا جناس:</p> <p>یكسانی یا شباهت قابل توجه دو واژه یا بیشتر است در تلفّظ و اختلاف در معنی. کلماتی که پدید آورنده ی جناس اند، ارکان جناس نامیده می شوند.</p> <p>گاهی اركان جناس در تلفظ كاملاً یكسان و فقط تفاوت معنی دارند .</p> <p>گلاب است گویی به جویش روان</p> <p>همی شاد گردد زبویش روان</p> <p>روان(جاری) و روان(روح و جان)ارکان جناس اند که تلفظ یکسان و معنی متفاوت دارند.</p> <p>انواع جناس:</p> <p>جناس انواع مختلف دارد، مانند : جناس تام، جناس ناقص، جناس ناقص حرکتی، جناس ناقص اختلافی، جناس ناقص زاید، جناس ناقص مرکب، جناس ناقص قلب، جناس خطی، جناس زایی، جناس صامت، جناس محرف، جناس مفروق. من در این نبشته، قصد تعریف هر کدام را با مثال های آن ندارم، بلکه به اختصار به آنچه که مراد است، اشاره می کنم.</p> <p>تجنیس در کلام بیدل:</p> <p>کیست از راه تو چون خاشاک بردارد مرا 1</p> <p>شعله جارویی کند تا پاک بردارد مرا 2</p> <p>.............................</p> <p>1. برداشتن، بر طرف کردن، برکنار کردن</p> <p>2. نیست کردن، فنا شدن</p> <p>................................</p> <p>بس که بی قدری دلیل دستگاه عالم است 1</p> <p>چون پر طاووس یک عالم نگین بی خاتم است 2</p> <p>............................</p> <p>1. جهان</p> <p>2. مقدار زیاد</p> <p>............................</p> <p>چه ممکن است که راحت سری برآورد از ما؟ 1</p> <p>مگر نَفَس رود و دیگری برآورد از ما 2</p> <p>...............................</p> <p>1. برآوردن، به معنی ، میسر شدن راحت، راحت نصیب شدن، آرام شدن</p> <p>2. برآوردن، موفق شدن</p> <p>................................</p> <p>زین وجودی کز عدم شرمنده می گیرد مرا 1</p> <p>گریه ام گر درنگیرد خنده می گیرد مرا 2</p> <p>...........................</p> <p>1. به معنی، خجلت دادن، خجل ساختن، شرمگین ساختن</p> <p>2. خنده را آغاز کردن، به خنده شدن</p> <p>.......................</p> <p>طرحی قیامتی ز جگر می کشیم ما 1</p> <p>نقاش ناله ایم و اثر می کشیم ما 2</p> <p>.........................</p> <p>1. به معنی، تحمل کردن</p> <p>2. به معنی، کشیدن و یا نقاشی کردن یک اثر</p> <p>..........................</p> <p>از بس قماش دامن دلدار نازک است 1</p> <p>دستم ز کار اگر نرود کار نازک است 2</p> <p>.............................</p> <p>1. به معنی، ظریف و نازک</p> <p>2. به معنی، حساس</p> <p>...........................</p> <p>ای کعبه جو! یقینی اگر کار بستن است 1</p> <p>احرام بستنت همه زنار بستن است 2</p> <p>............................</p> <p>1. به معنی، مراد و هدف است</p> <p>2. به معنی بستن است</p> <p>..............................</p> <p>بس که از طرز خرامت جلوه ی مستانه ریخت 1</p> <p>رنگ از روی چمن چون باده در پیمانه ریخت 2</p> <p>...............................</p> <p>1. به معنی، نمودار شدن</p> <p>2. به معنی، ریختن</p> <p>...............................</p> <p>چشم واکن ، حسن نیرنگ قدم بی پرده است 1</p> <p>گوش شو، آهنگ قانون عدم بی پرده است 2</p> <p>.................................</p> <p>1. به معنی، حایل و پرده</p> <p>2. مراد از پرده ی اله ی موسیقی است</p> <p>.................................</p> <p>ما به کس آشنا نمی گردیم 1</p> <p>گر شدیم آشنا، نمی گردیم 2</p> <p>.........................</p> <p>1. به معنی آشنا شدن و معرفت حاصل کردن</p> <p>2. از آشنایی گشتن، یعنی آشنا را ترک گفتن</p> <p>............................</p> <p>چند مثال دیگر از کلام بیدل را که در آن تجنیس به شکل دشوار و پیچیده استفاده شده، این جا می آورم و شرح آن را به دوش دانشجویان رشته ی ادبیات واگذار می شوم. آدرس تماس با من: same_rafi@yahoo.de</p> <p>ستم است اگر هوست کشد که به سیر سرو و چمن درآ</p> <p>تو ز غنچه کم نه دمیده ای در دل کشا به چمن درآ</p> <p>.........................</p> <p>گداز گوهر دل ، باده ی ناب است شبنم را</p> <p>نم چشم تحیر، عالم آب است شبنم را</p> <p>.......................</p> <p>کرده ام باز به آن گریه ی سودا، سودا</p> <p>که ز هر اشک زدم بر سر دریا، دریا</p> <p>......................</p> <p>مکش ای آفتاب از فکر زر بر پشت آتش را</p> <p>ز غفلت می پرستی چند چون زردشت آتش را</p> <p>.........................</p> <p>ما را ز گرد این دشت ، عزمی ست رو به دریا</p> <p>پُر کهنه شد تیمم، اکنون وضو به دریا</p> <p>........................</p> <p>امید وارم برای آن عده از هم و طنان عزیز که نسبت به این حقیر سوء ظن داشته، چیز های در ارتباط با من و سایت افغان جرمن آنلاین گفته اند، حقیقت قضایا را دریافته باشند. من در قید و بند زبان، قوم و قبیله نبوده، قلم من در خدمت بشریت و آرمان های والای انسانی است. از سانسور سخت متنفرم. همین سانسور باعث شد تا هم وطنان عزیز نسبت به من سوء ظن پیدا کنند.</p> <p>عبدالسمیع رفیع صافی</p></div> https://mail.kabulpress.org/article4742.html https://mail.kabulpress.org/article4742.html 2010-02-25T21:03:00Z text/html fa عبدالسمیع رفیع صافی هویت، تاريخ، فرهنگ و زبان <p>بنام خداوند یکتا و بی همتا <br class='autobr' /> « گریز از حقایق فرهنگی به سود ما نیست» <br class='autobr' /> قسمت دوم <br class='autobr' /> شناسایی واژه گان ِ زبان دری <br class='autobr' /> اينجا را کليک کرده و بخش نخست اين نوشته را بخوانید. <br class='autobr' /> « دانش، دانش آموز، دبیر، دانشگاه، دانشکده، دانشجو، آموزش، آموزگار و بازرگان، واژه های زبان دریست.» استفاده و کاربرد این واژه گان، برای هم وطنان عزیز ما مجاز است. <br class='autobr' /> در این تازه گی ها، هم وطن ارجمندی از آسترلیا، ذریعه ی یک ایمل از این حقیر پرسیده: <br class='autobr' /> " « من از شما که مانند من مدافع زبان دری هستید می پرسم که آیا کار برد واژگان (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique46.html" rel="directory">فرهنگ، ادبیات و هنر</a> / <a href="https://mail.kabulpress.org/mot8.html" rel="tag">هویت، تاريخ، فرهنگ و زبان</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH147/arton4742-e6fd9.jpg?1769424003' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='147' alt="" /> <div class='rss_texte'><p><strong>بنام خداوند یکتا و بی همتا</p> <p>« گریز از حقایق فرهنگی به سود ما نیست»</p> <p>قسمت دوم</p> <p>شناسایی واژه گان ِ زبان دری</strong></p> <p><strong><a href="http://kabulpress.org/my/spip.php?article4712" class="spip_out" rel="external">اينجا را کليک کرده و بخش نخست اين نوشته را بخوانید.</a></strong></p> <p>« دانش، دانش آموز، دبیر، دانشگاه، دانشکده، دانشجو، آموزش، آموزگار و بازرگان، واژه های زبان دریست.»<br class='autobr' /> استفاده و کاربرد این واژه گان، برای هم وطنان عزیز ما مجاز است.</p> <p>در این تازه گی ها، هم وطن ارجمندی از آسترلیا، ذریعه ی یک ایمل از این حقیر پرسیده:</p> <p>" « من از شما که مانند من مدافع زبان دری هستید می پرسم که آیا کار برد واژگان دانشگاه و دانشکده توسط دری زبانان چه عیب دارد و چه گناهی دارد؟</p> <p>چرا در کشور دری زبانان واژگان دری به دار زده می شوند و بر آن ها بر چسپ حلال و حرام کوبیده می شود؟"»</p> <p>........................................</p> <p>من، با این هم وطن عزیز خود هم نوا بوده، این نبشته را که در مورد واژه گان دری و کاربرد آن ها است، به وی و به ملت عزیز خود تقدیم می کنم. در این مقال، به یک قسمت محدودی از واژه گان تماس گرفته شده و با مثال از پیش کسوتان زبان دری، به صحت و طریق کاربرد آن در زبان، اشاره ها شده. با تاسف باید یادآور شوم که تلاش های مزورانه برای رنگ دادن زبان، سیاست های ناکام بوده که با رجوع به تاریخ زبان و ادبیات ما، به حقیقت آن ملتفت می شویم. زبان ما، زبان مولانا، سنایی، جامی، ناصر خسرو بلخی و بلخی های دیگر، نظامی، و بیدل و ... می باشد، و ما وارثین این زبان، استفاده و کاربرد این واژه گان را، حق مسلم خود می دانیم. از چندی بدین سو، استفاده ی بعضی از واژه گان جنجال برانگیز بوده و نزد بسیاری از هم وطنان عزیز ما تا هنوز گنگ مانده که امیدوارم این کوتاه نبشته، گره از کار فروبسته ی ما بگشاید، و اینک از واژه ی دانش آغاز می کنم:</p> <p><strong>دانش:</strong></p> <p>دانش ، از دانستن گرفته شده. به معنی، دانندگی ، دانایی، علم و فضل و دانستن چیزی باشد. از پیش کسوتان زبان دری در مورد این واژه می خوانیم:</p> <p>دانش و خواسته است نرگس و گل .. که به یک جای نشکفند بهم .. شهید بلخی</p> <p>........................................</p> <p>دانش اندر دل چراغ روشن است .. وز همه بد بر تن تو جوشن است .. رودکی سمرقندی</p> <p>.......................................</p> <p>دانش به خانه اندر و در بسته .. نه رخنه یابم و نه کلیدستم</p> <p>.......................................</p> <p>به کار آور آن دانشی کت خدیو .. بداده ست و منگر به فرمان دیو</p> <p>.......................................</p> <p>سپاه اندک و رای و دانش فزون .. به از لشکر گشن بی رهنمون .. ابوشکور بلخی</p> <p>.......................................</p> <p>اندر میزد با خرد و دانش .. واندر نبرد با هنر بازو .. فرخی سیستانی</p> <p>......................................</p> <p>دلی که رامش جوید نیابد او دانش .. سری که بالش جوید نیابد او افسر .. عنصری بلخی</p> <p>.....................................</p> <p>دانش به از ضیاع وبه از جاه و مال و ملک .. این خاطر خطیر چنین گفت مر مرا</p> <p>.....................................</p> <p>ز بی دین مکن خیره دانش طمع .. که دین شهریارست و دانش حشم</p> <p>.....................................</p> <p>قیمت دانش نشود کم بدانک .. خلق کنون جاهل دون همت است</p> <p>.....................................</p> <p>درخت تو گر بار دانش بگیرد .. بزیر آوری چرخ نیلوفری را .. ناصرخسرو بلخی قبادیانی</p> <p>.......................................</p> <p>و از کتاب کلیله و دمنه که به زبان دری ترجمه شده، می خوانیم:</p> <p>• <br class='autobr' /> واجبست بر کافه ی خدم و حشم ملک ... مقدار دانش و فهم خویش معلوم رای پادشاه گردانند.</p> <p>• عاقل از منافع دانش هرگز نومید نشود.</p> <p>• و زنده را از دانش و کردار نیک چاره نیست.</p> <p>• و علم بکردار نیک جمال گیرد که میوه یٔ درخت دانش نیکوکاری و کم آزاریست</p> <p>.....................................</p> <p>گنج دانش تراست خاقانی .. شو کلیدش بهر که هست مده</p> <p>.....................................</p> <p>هزار شکر کنم فیض و فضل یزدان را .. که داد دانش و دین گر نداد دینارم</p> <p>.....................................</p> <p>پیاده نباشم ز اسبان دانش .. گر اسبان دنیا فراهم ندارم .. خاقانی <br class='autobr' /> شروانی</p> <p>.....................................</p> <p>مرا ز دانش من نیست بهره ی چه عجب .. ز رنگ خویش نباشد نصیب حنا را .. ظهیر فاریابی</p> <p>......................................</p> <p><strong>دانش آموز،</strong> آن که دانش آموزد، علم آموزد، دانش و علم فراگیرد، شاگرد مدرسه و مکتب، طالب علم ، آموزنده ی علم. لغت عربی آن متعلم است که نیز کاربرد دارد. اما هرگاه کسی مطلبی ادبی بنویسد، بهتر است از لغت دری آن «دانش آموز» استفاده کند، تا دیگرانی که زبان دری را در سراسر جهان آموخته اند، مراد گوینده را بدانند.</p> <p>چو بر دین حق دانش آموز گشت .. چو دولت بر آفاق پیروز گشت</p> <p>......................................</p> <p><strong>دانش آموز،</strong> به معنی، معلم، دبیر، و آموزاننده نیز در زبان دری به کار رفته است.</p> <p>خرد دانش آموز تعلیم اوست .. دل از داغداران تسلیم اوست</p> <p>............................................</p> <p>زن دانش آموز دانش سرشت .. چو لوحی ز هر دانشی درنبشت</p> <p>...........................................</p> <p>تویی برترین دانش آموز پاک .. ز دانش قلم رانده بر لوح خاک .. نظامی</p> <p>...........................................</p> <p><strong>دبیر،</strong> نیز واژه ی دری بوده، کاربرد دارد.</p> <p>دادش به دبیر دانش آموز .. تا رنج برد برو شب و روز</p> <p>...........................................</p> <p>جوابش داد پیر دانش آموز .. که ای روشن چراغ عالم افروز .. نظامی</p> <p>...........................................</p> <p><strong>دانشگاه</strong> ، به معنی، محل دانش ، جای دانش ، جای علم و در اصطلاح مؤسسه ی که در آن تعلیم درجات عالیه ی علوم و فنون و ادبیات و فلسفه و هنر را احتوا کند. دانشگاه شعبه هایی بنام دانشکده دارد و هر دانشکده جای تعلیم رشته ی از رشته های علمی یا فنی یا ادبی یا فلسفی و یا هنری می باشد. در افغانستان، کلمه ی دانشگاه و دانشکده، برمی گردد به قرن دهم و یازدهم و ما در تاریخ زبان و ادبیات دری، شاعری را در هرات افغانستان بنام «واله هروی» می شناسیم که لغت « دانشکده » را به کار برده است.</p> <p><strong>دانشکده،</strong> به معنی، خانه ی علم ، محل دانش ، جای دانش :</p> <p>عقل بنموده به دانشکده ی خاطر تو .. رایهای همه را فکر صواب اندازی .. واله هروی</p> <p>.........................................</p> <p>لازم است در مورد این شاعر بدانیم:</p> <p><strong>واله هروی</strong></p> <p>واله هروی، شاعر قرن یازدهم از هرات افغانستان ، از شاگردان ملا فصیحی انصاری بود، در عهد شاه جهان 1069/ 1073 به هند رفت . در زمان قاسم خان جوینی، حاکم بنگاله، در آن دیار ساکن شد . او شاگرد و مصاحب میرزا محمد عبدالقادر بیدل، ترک چغتای افغانستان بود. « کاروان هند» میرزا محمد صادق ، در خاتمه ی «صبح صادق» گوید که واله هروی از دوستانش بوده و در 1048 قمری در اودیسه او را ملاقات کرده است. مؤلف تذکره ی « روز روشن» نام وی را محمد نوشته است. <br class='autobr' /> ..................................................</p> <p>حالا که ما دو واژه ی ناب بنام دانشگاه و دانشکده، از خود داریم، نیازی برای استفاده و کاربرد از لغات، یونیورسته و فاکولته نمی شود.</p> <p>ترکیب لغت « دانشگاه» ، از دانش و گاه است و در زبان دری از پیشوند و پسوند برای ایجاد یک واژه ی جدید استفاده می شود و این در تمام زبان ها مروج است. وقتی ما ، راحتگاه، استراحتگاه، زایشگاه، عبادتگاه و پیشگاه را در زبان خود به کار می بریم، پس دانشگاه هم نظر به سابقه ی پیشینی که دارد با این ترکیب، مجاز است. دلیل علمی و منطقی و تاریخی برای رد همچو واژه ها، اصلا وجود ندارد.</p> <p>..................................................</p> <p><strong>دانشجو:</strong></p> <p>هم چنان « دانشجو» نیز لغتی ست که در زبان دری استفاده می شود و مرکب از «دانش » و «جو» است که به معنی ، آن که در جستجوی دانش است، می باشد. ما لغت، حقجو، کامجو، و ده ها لغات دیگر از این نوع داریم که نیازی در این رابطه به تفصیل نیست.</p> <p>زمانی که ما از زبان خود و واژه های ناب خود استفاده نمی کنیم و می بینیم که دیگران قدر این نعمت را بیشتر از ما می دانند، نباید برآشفته گردیم و فرمان صادر کنیم که این واژه از ما نیست و یا نزد ما رواج ندارد و ....</p> <p>و.....</p> <p>....................................................</p> <p><strong>آموزش،</strong> اسم مصدر از آموختن است و عمل آموختن را گویند و به معنی، تعلیم نیز به کار رود. در زبان دری موارد کاربرد بسیار دارد.</p> <p>• هر کس که آموزش روزگار او را نرم و دانا نکند هیچ دانا را در آموزش او رنج نباید بردن که رنج او ضایع بود.</p> <p>انوشیروان ، از قابوسنامه</p> <p>..............................................</p> <p>جود و احسان تو بی آمیزش آموزش است .. هیچ دانا بچه ی بط را نیاموزد شنا .. سنایی</p> <p>...................................................</p> <p><strong>آموزگار،</strong> به معنی، آن که آموزد، آن که یاد دهد، معلم ، آموزنده ، استاد، مربی. «آموزگار» واژه ی بسیار زیبا در زبان دری بوده در تمام متون زبان دری چه قدیم و چه معاصر کاربرد دارد. ما از واژه ی « معلم» که عربی است، نیز استفاده می کنیم.</p> <p>هرکه نامُوخت از گذشت روزگار .. نیز ناموزد ز هیچ آموزگار .. رودکی سمرقندی</p> <p>..............................................</p> <p>پروردگاردینی آموزگار فضلی .. هم پیشه ی وفایی هم شیره ی سخایی .. فرخی سیستانی</p> <p>.............................................</p> <p>مرا این روزگار آموزگاری ست .. کز این به نیستْمان آموزگاری .. ناصر خسرو قبادیانی</p> <p>...................................................</p> <p><strong>بازارگان</strong> ، به معنی ، سوداگر ، و تاجر است، و مرکب از لفظ « بازار » که معروف است و از لفظ « گان » که برای لیاقت آید، ترکیب شده است. پس معنی بازارگان کسی که لایق بازار باشد و آن سوداگر است. گاهی با الف و گاهی بدون الف نوشته می شود: «بازارگان» و «بازرگان»</p> <p>در تاریخ بیهقی آمده است:</p> <p>• و چون از سیل تباه شد،عیوبه ی بازرگان ... چنین پلی برآورد.</p> <p>• بازرگانی را که وی را ابومطیع سکزی گفتندی یکشب شانزده هزار دینار بخشید.</p> <p>........................................</p> <p>گفت بازرگانم آنجا آورید .. خواجه ی زرگر در آن شهرم خرید</p> <p>......................................</p> <p>بود بازرگان و او را طوطیی .. در قفس محبوس او را طوطیی .. مولانا جلال ادین محمد بلخی</p> <p>......................................</p> <p>ای به نان کرده بدل عمر گرامی را .. من ندیدم چو تو بی حاصل بازرگان .. ناصر خسرو بلخی قبادیانی</p> <p>.......................................</p> <p>• آفریدی رایگان، روزی دادی رایگان، پس بیامرز رایگان که تو خدایی و نه بازرگان.</p> <p>الهی نامه ی خواجه عبدالله انصاری</p> <p>.......................................</p> <p>از کتاب کلیله و دمنه می خوانیم که به زبان دری ترجمه شده:</p> <p>• <br class='autobr' /> مزدور چندانکه در خانه ی بازرگان بنشست.</p> <p>• بازرگان پرسید که دانی زدن ؟</p> <p>• بازرگان در آن نشاط مشغول شد.</p> <p>• گویند بازرگانی بود و جواهر بسیار داشت.</p> <p>......................................</p> <p>ز بازرگان عمان در نهانی .. به ده من زر خریده زر کانی</p> <p>.........................................</p> <p>چو بازرگان صد خروار قندی .. چه باشد گر به تنگی در نبندی</p> <p>........................................</p> <p>چو دانستم که خواهد فیض دریا .. که گردد کار بازرگان مهیا .. نظامی گنجوی</p> <p>...........................................</p> <p>امیدوارم که بر همگان و اهل بصیرت آشکار شده باشد که این واژه ها، مربوط به زبان دری بوده، در این زبان، کاربرد دارد و از آن جا که زبان دری، زبان ادبی و کلاسیک کشور افغانستان، ایران و تاجکستان می باشد، در هر سه کشور استفاده می گردد. و حالا می پردازم به واژه های دیگر.</p> <p><strong>شنا</strong> در زبان ادبی دری مروج است. آب بازی، اصطلاح مروج در زبان عام مردم افغانستان است.</p> <p>شنا، حرکت انسان یا جانور بر روی آب بوسیله ی ٔ تحرک بازوان و پاها. و به معنی شناور وشناگر مجاز است .</p> <p>گرد رداب مگرد ارت نیاموخت شنا .. که شوی غرقه چو ناگاهی ناغوش خوری</p> <p>لبیبی، شاعر قرن پنجم از خراسان، هم عصر فرخی سیستانی</p> <p>همه الغریق الغریق است بانگم .. که من غرقه ام در شنا میگریزم .. خاقانی شروانی</p> <p>.............................................................</p> <p><strong>خسیس :</strong> سبک مایه ، آدم سخت « سگت و مگت » این لغت در زبان دری مردم افغانستان قابل استفاده است.</p> <p>در تنوری خفته با عقل شریف .. به که با جهل خسیس اندر خیام</p> <p>.......................................</p> <p>مامیز با خسیس که رنجه کند ترا .. پوشیده نرم نرم چو مر کام را ز کام</p> <p>......................................</p> <p>هرگز نشود خسیس و کاهل .. اندر دو جهان به خیر مشهور .. ناصرخسرو بلخی قبادیانی</p> <p>........................................</p> <p>بنگر کجا شدند و چه زرها گذاشتند .. کسری و کیقباد و فریدون و زال زر</p> <p>گردون به جز موافقت دونان نمی کند .. و ایام جز خسیس نمی پرورد دگر .. عمعق بخارایی</p> <p>..............................................</p> <p>اگر خسیسی بر من گران سر است رواست .. که او زمین کثیف است و من سماء سنا .. خاقانی شروانی</p> <p>..............................................</p> <p>مبادا بهره مند از وی خسیسی .. به جز خوشخوانی و زیبا نویسی</p> <p>......................................</p> <p>بزیر پای پیلان در شدن پست .. به از پیش خسیسان داشتن دست .. نظامی گنجوی</p> <p>.........................................................................</p> <p><strong>شوربا ،</strong> به معنی چند نوع غذا را یک نوع ساختن است و اصطلاح مروج در افغاستان است. در کتاب درسی ابتدایی زیر نام « شوربای مادر یونس» حکایتی نیز وجود دارد.</p> <p>هم شوربای چشم نه سکبای چهره ها .. کاین شوربا به قیمت سکبا برآورم</p> <p>.....................................</p> <p>گر برای شوربایی بر دراین ها شوی .. اولت سکبا دهند از چهره وانگه شوربا .. خاقانی شروانی</p> <p>.....................................<br class='autobr' /> اگر شوربایی به چنگ آوری .. من مرده را باز رنگ آوری<br class='autobr' /> .........................................<br class='autobr' /> جای کردند و خوان نهادندش .. شوربا و کباب دادندش<br class='autobr' /> .....................................<br class='autobr' /> از آن پیش کآن پشته را باز کرد .. یکی نیمه زان شوربا بازخورد .. نظامی گنجوی<br class='autobr' /> .....................................................................................</p> <p><strong>پنجره ،</strong> به معنی، دریچه ی بُود که به بیرون نگرند و در زبان نوشتاری و ادبی مردم افغانستان مروج است.<br class='autobr' /> کلمه ی « ارسی» اصطلاح عام آن در زبان گفتاری است نه نوشتاری.</p> <p>در آرزوی آن که ببینی شگفتیی .. بر منظری نشسته و چشمت به پنجره .. ناصرخسرو بلخی قبادیانی<br class='autobr' /> .........................................</p> <p>سوی باغ گل باید اکنون شدن .. چه بینیم از بام و از پنجره</p> <p>بونصر، دبیر دیوان سلطان محمود غزنوی و استاد بیهقی</p> <p>..................................................</p> <p>به دل پنجره بر گردش سیمین جوشن .. به دل کنگره بر برجش زرّین مغفر</p> <p>..........................................</p> <p>پس هر پنجره بنهاده برافشاندن را .. بدره و تنگ بهم پر ز شیانی و شکر .. فرخی سیستانی</p> <p>.............................................</p> <p><strong>بنیاد،</strong> مرکب است از « بن» به معنی پایان و «یاد» به معنی اساس. در زبان مردم افغانستان مروج است.</p> <p>دین و دنیا را بنیاد به یک کالبد است .. علم تأویل بگوید که چگونه است بناش</p> <p>............................................</p> <p>قران بود و شمشیر پاکیزه حیدر .. دو بنیاد دین متین محمد .. ناظر خسرو بلخی قبادیانی</p> <p>.....................................</p> <p>نسازیم از آن رنج بنیاد گنج .. نبندیم دل در سرای سپنج</p> <p>....................................</p> <p>خشمگین بودن تو از پی دین باشد و بس .. کار و کردار ترا بر دین باشد بنیاد</p> <p>...................................</p> <p>خواست تا تو بدو ره آموزی .. شغل او را قوی کنی بنیاد .. فرخی سیستانی</p> <p>.............................................</p> <p>رواقی جداگانه دید از عتیق .. ز بنیاد تا سر به گوهر غریق</p> <p>............................................</p> <p>ما چو دادیم دل و دیده به طوفان بلا .. گو بیا سیل غم و خانه ز بنیاد ببر .. نظامی گنجوی</p> <p>..........................................</p> <p>برد بنیادهر نمونه به آب .. تا نگردد دگر ز آب خراب</p> <p>.........................................</p> <p>نمک زد شوقی اندر جان و نو کرد .. جراحت ها که در بنیاد بوده است .. امیر خسرو بلخی</p> <p>.........................................</p> <p>بنیاد عمر بر یخ و من بر اساس عمر .. روزی هزار قصر مهیا برآورم .. خاقانی شروانی</p> <p>..................................................</p> <p><strong>پایه ،</strong> به معنی اَصل ، ریشه ، مقام و مرتبت، اصطلاح مروج مردم افغانستان است.</p> <p>مرد را کو ز رزم بیمایه ست .. دامن خیمه بهترین پایه ست .. سنایی</p> <p>.................................................</p> <p>جوهر است انسان و چرخ او را عَرَض .. جمله فرع و پایه اند و او غرض .. مولانا</p> <p>.................................................</p> <p>بل یکی پایه پشیز است که تا یافتمش .. نه همی دوست ستاند ز من و نه عدوم</p> <p>...............................................</p> <p>به فعل ابلیس و صورت همچو آدم .. به صد پایه ز اسب و گاو و خر کم</p> <p>...............................................</p> <p>چون بدانی حدود جفتی ها .. برتر آیی ز پایه ی حیوان .. ناصر خسرو بلخی <br class='autobr' /> قبادیانی</p> <p>..............................................</p> <p>ستاره شناسی گرانمایه بود .. ابا او به دانش کرا پایه بود .. دقیقی بلخی</p> <p>..............................................</p> <p>سر افسرور، آن خورشید آفاق .. به پایه با سریر عرش همسان .. امیر خسرو بلخی</p> <p>....................................................</p> <p><strong>پیشین،</strong> به معنی پیش . سابق . قبلی .. قدیم . متقدم . گذشته ، اصطلاح کاملا مروج مردم افغانستان است و کلمه ی « اسبق» عربی است. بزرگان ما همواره کلمه ی « پیشین را به کار برده اند:</p> <p>• <br class='autobr' /> بریدی سیستان که در روزگار پیشین به اسم حسنک بود، شغلی بزرگ و با نام ، به طاهر دبیر دادند.</p> <p>تاریخ بیهقی</p> <p>ارجو که باز بنده شود پیشم .. آن بی وفا زمانه ی پیشینم</p> <p>.........................................</p> <p>این بود خوی پیشین عالم را .. کی باز گردد او ز خوی پیشین</p> <p>........................................</p> <p>گفتا چو ستور چند خسبی .. بندیش یکی ز روز پیشین</p> <p>........................................</p> <p>آل یاسین مر چین را دومین چین است .. تو به چین دومین شو نه بدان پیشین .. ناصر خسرو بلخی</p> <p>..........................................</p> <p>پیغامبر پیشدستی می کرد از غایت تواضع و سلام می داد و اگر تقدیراً سلام پیشین ندادی هم متواضع او بودی . هنوز آدم نیامده فرشتگاه پیشین حاکم کردند بر فساد. حضرت رسول (ص ) را پیشین به خواب می دیدند و حال آن مسکین چنان شد که حضرت سلطان العلماء را به پیشین فرموده بود بیست جوق گویندگان مرثیه های حضرت مولانا را که پیشین گفته بود می سراییدند.</p> <p>کتاب فیه مافیه مولانا جلال الدین محمد بلخی</p> <p>............................................</p> <p>وعده هاشان کرد و هم پیشین بداد .. بر دکان اسبان و نقد و جنس و زاد .. مولانا</p> <p>............................................</p> <p>واپسین یار منی در عشق تو .. روز برنایی به پیشین آورم</p> <p>.............................................</p> <p>در نیمشب چو صبح پسین در گرفته ایم .. در ملک نیمروز به پیشین رسیده ایم</p> <p>............................................</p> <p>بس به پیشین بدیده ای خورشید .. که چو کژ سر نمود کژ نظرست</p> <p>..............................................</p> <p>شد روز عمر زآن سوی پیشین و روی نیست .. کاین روز رفته باز به روزن درآورم</p> <p>..............................................</p> <p>روز امید به پیشین برسد .. ترسم آوخ که زوالش برسد</p> <p>.............................................</p> <p>روز عمر آمد به پیشین ای دریغ .. کار برنامد به آیین ای دریغ</p> <p>..............................................</p> <p>گرچه بهین عمر شد روزبه پیشین رسید .. راست چو صبح پسین از همه خوشدم تریم</p> <p>...............................................</p> <p>گرچه روز آمد به پیشین از همه پیشینیان .. بیش پیشم در سخن داند کسی کو پیشواست .. خاقانی شروانی</p> <p>...............................................</p> <p><strong>نماز پیشین ؛</strong> در افغانستان، هم چنان به نماز ظهر، نماز پیشین می گویند.</p> <p>نماز پیشین انگشت خویش را بر دست .. همی ندیدم من این عجایبست و عبر .. فرخی سیستانی</p> <p>...............................................<br class='autobr' /> •</p> <p>چون وقت نماز پیشین بود درهای حصار بگشادند.</p> <p>• چون روز شد تا نماز پیشین حرب میان ایشان قایم بود.</p> <p> تاریخ سیستان</p> <p>• امیر نزدیک نماز پیشین به کوشک معمور رسید.</p> <p>• سخن میرفت و جنایات وی را می شمردند. و آخرش آن که چون روز به نماز پیشین رسید... امیر یوسف را دیدم برپای خاست .</p> <p>تاریخ بیهقی</p> <p>...............................................</p> <p><strong>برگرفته،</strong> به معنی برداشته شده، برچیده، حمل شده، نقل شده. اصطلاح مروج در زبان دری مردم افغانستان است. واژه ی « اقتباس» ، عربی بوده که به ندرت استفاده می شود.</p> <p>ساحران با موسی از استیزه را .. برگرفته چون عصای او عصا .. مولانا</p> <p>...........................................</p> <p><strong>برگرفتن،</strong> برداشتن چیزی، برداشتن از جایی، نیز اصطلاح مروج مردم افغانستان است.</p> <p>یار من بستد ز من در چاه برد .. برگرفتش از ره و بیراه برد .. مولانا جلال الدین محمد بلخی</p> <p>.........................................</p> <p>ز خر برگیرم و بر خود نهم بار .. خران را خنده می آید بدین کار .. نظامی گنجوی</p> <p>...........................................</p> <p>• <br class='autobr' /> هرکه از آن زر برگیرد و به خانه برد مرگ اندر آن خانه افتد. .. حدود العالم</p> <p>...........................................</p> <p>بیست بار هزارهزار درم اندر بیت المال جمع شده بود... برگرفت و به بصره شد. .. تاریخ سیستان</p> <p>...........................................</p> <p>گفت یا جبرئیل چه خواهی ؟ گفت یک قبضه خاک خواهم برگرفت. .. قصص الانبیاء</p> <p>...........................................</p> <p>چوبرگیری از کوه و ننهی بجای .. سرانجام کوه اندرآید ز پای .. قصص الانبیاء</p> <p>............................................</p> <p>چون تیغ برکشیدی گیرنده ی جهانی .. چون جام برگرفتی بخشنده ی عطایی</p> <p>............................................</p> <p>چو آب سیلی گر ژاله برگرفتی مرد .. چو آب جویی گر پیل وار بردی بار .. فرخی سیستانی</p> <p>...........................................</p> <p>جلالش برنگیرد هفت گردون .. سپاهش برنتابد هفت کشور .. عنصری بلخی</p> <p>..........................................</p> <p>بار خرد و حکمت و برگ هنر و فضل .. برگیر که تو این همه را تخم و نهالی</p> <p>...............................................</p> <p>برگیر زاد راه که پرهیز و طاعت است .. زین راه سر متاب که این راه اولیاست</p> <p>................................................</p> <p>الفتجگاه تست جهان زینجا .. برگیر زود زاد ره محشر .. ناصر خسرو بلخی قبادیانی</p> <p>............................................</p> <p>ای خواجه با بزرگی اشغال چی ترا .. برگیر جاخشوک و برو می دِرو حشیش .. شهید بلخی</p> <p>......................................</p> <p>چون درآمد آن کدیور مرد زفت .. بیل هشت و داسگاله برگرفت .. رودکی سمرقندی</p> <p>.........................................</p> <p><strong>بسنده ،</strong> به معنی کافی و بس و کفایت. «بسنده و بسنده کردن» در زبان دری مردم افغانستان مروج است. کلمه ی «اکتفا »، عربی بوده و نیز استفاده می شود. اما اهل قلم و پژوهش، لغت دری را بیشتر به کار می برند.</p> <p>ترا بسنده بود لاله ی تو لاله مجوی .. بنفشه ای تو، ترا بس بود بنفشه مچین</p> <p>.................................................</p> <p>اگر بنفشه فروشی همی بخواهم کرد .. مرا بنفشه بسنده است زلف آن سرهنگ</p> <p>......................................................</p> <p>گفتم به گنج و مملکتش پاسدارکیست .. گفتا مهابتش نه بسنده است پاسبان ؟ .. فرخی سیستانی</p> <p>.................................................</p> <p>و اگر از این نوشتن گیرم سخت دراز شود و این موعظت بسنده است . اینک سرای تو، که به غزنین می بینید مرا گواه بسنده است . .. تاریخ بیهقی</p> <p>و حرارت معده اندرین گواریدن تنها بسنده نباشد لکن حرارت اندام های دیگر که گرد معده نهاده آمده است اندر آن یاری دهند. .. ذخیره ی خوارزمشاهی</p> <p>کفی بالموت واعظا؛ مرگ بسنده است که خلق را پند دهد. .. کیمیای سعادت</p> <p>.......................................................</p> <p>هفت طواف کعبه را هفت تنان بسنده اند .. ما و سه پنج کعبتین داو به هفده آوری .. خاقانی شروانی</p> <p>.................................................</p> <p>آمد و تو نخواهی چنین چنین .. بسنده نه ای یا جهان آفرین .. ابوشکور بلخی</p> <p>.................................................</p> <p>بسنده کردن، به معنی راضی و خشنودشدن خرسند بودن نیز در زبان دری آمده است.</p> <p>من به مدح و دعا زدستم چنگ .. گر بسنده کنی به مدح و دعا .. فرخی سیستانی</p> <p>.........................................</p> <p><strong>پست،</strong> به معنی دون و دنی، ذلیل، زبون، خوا، بی مقدار. واژه های « اوباش و ارازل» ، در زبان عام قابل استفاده است. در نبشته ها، داستان ها، نقد ها و اشعار و مسایل ادبی، لغات مثل «پست و فرومایه» به کار می رود و این هر دو مربوط به زبان دری اند.</p> <p>گشاده شود کار چون سخت بست .. کدامین بلندی است نابوده پست .. ابوشکور بلخی<br class='autobr' /> .........................................</p> <p>ابا سپهر کجا همت تو باشد پست .. ابا بهشت کجا مجلس تو باشد خوار</p> <p>..........................................</p> <p>ای که با همت تو چرخ برافراشته پست .. ای که با حلم گران تو گران کوه چو کاه .. فرخی سیستانی</p> <p>..........................................</p> <p>جدا مانده بیچاره از تاج و تخت .. به درویشی افتاد و شد شوربخت</p> <p>سر تخت پستش برآمد به ماه .. دگرباره شد شاه و بگرفت گاه .. عنصری بلخی</p> <p>.........................................</p> <p>کنون کین سپاه عدو گشت پست .. از این پس ز کشتن بدارید دست .. دقیقی بلخی</p> <p>.....................................</p> <p><strong>فرومایه،</strong> به معنی پست، مقابل گرانمایه.</p> <p>تا همی یابد در دولت شاه .. بر بداندیش فرومایه ظفر .. فرخی سیستانی</p> <p>.....................................</p> <p>در کشاورز دین پیغمبر .. این فرومایگان خس و خارند</p> <p>......................................</p> <p>به فعل نکو جمله عاجز شدند .. فرومایه دیوان ز پرمایه جم .. ناصر خسرو بلخی قبادیانی</p> <p>.........................................</p> <p><strong>میانه،</strong> به معنی وسط و میان است. واژه ی «اوسط»، عربی بوده که در زبان دری نیز قابل استفاده است، اما لغت «میانه» دری بوده که بیشتر و زیباتر به کار برده می شود.</p> <p>( و در میانه یٔ هر دو لشکر نوبتی زدند و کرسی زر مرصع به جواهر بنهادند). .. فارسنامه ی ابن بلخی</p> <p>....................................</p> <p>کرانه داشتم از بحر فتنه چون کف آب .. نهنگ عشق توام در میانه بازآورد</p> <p>....................................</p> <p>چیست عاشق را جز آن کآتش دهد پروانه وار .. اولش قرب و میانه سوختن آخر فنا .. خاقانی شروانی</p> <p>...................................</p> <p>عبدوس سخت نزدیک بود به میانه ی همه ی کارها درآمده . امروز آن را قدرخان تربیت باید کرد تا... مجاملت <br class='autobr' /> در میانه بماند. هرچند همه حال نیرنگ است ... و دانند که افروشه نانست باری مجاملتی در میانه بماند.</p> <p>تاریخ بیهقی</p> <p>....................................</p> <p>بنده را دستگیرباش به فضل .. به خراسان میانه ی دیوان .. ناصر خسرو بلخی قبادیانی</p> <p>..................................</p> <p>دلم گفت خاموش تا من بگویم .. که من حاکم عدلم اندر میانه .. انوری</p> <p>.................................</p> <p>چون من امروز در میانه نیم .. چه میانجی کفر و دین باشم</p> <p>.................................</p> <p>بر میانه بود شه ی عادل .. نبود شیر شرزه اشتر دل .. خاقانی شروانی</p> <p>................................</p> <p>زهی عقد فرهنگیان را میانه .. میان پیشت اصحاب فرهنگ بسته .. سنایی</p> <p>...............................</p> <p>جواب داد که مرغیم جز به جای هنر .. میان طبع من و تو میانه هست نگر .. عنصری بلخی</p> <p>...............................</p> <p>بزرگان جهان چون گرد بندی .. تو چون یاقوت سرخ اندر میانه .. رودکی سمرقندی</p> <p>......................................</p> <p><strong>افسانه،</strong> به معنی، قصه، داستان، سرگذشت و حکایات گذشتگان می باشد. « اساطیر» ، عربی بوده که به ندرت <br class='autobr' /> استفاده می شود. کلمه ی «افسانه» صد در صد به گوش مردم ما آشنا بوده و معنی آن را همه در هر سن و سالی <br class='autobr' /> که استند، می دانند. در زبان عام به آن «اوسانه» می گویند، اما من یقین دارم که ده در صد مردم ما به لغت « اساطیر» آشنایی نداشته و معنی آن را نمی دانند.</p> <p>(هرکس که این مقامه بخواند به چشم خرد و عبرت اندر این بایست نگریست نه بدان چشم که افسانه است. این افسانه است با بسیار عبرت). .. تاریخ بیهقی</p> <p>................................</p> <p>افسانه ها به من بر چون بندی .. گوئی که من بچین و بماچینم</p> <p>................................</p> <p>پیش داعی من امروز چو افسانه است .. حکمت ثابت بن قره ی حرانی .. ناصر خسرو بلخی قبادیانی</p> <p>.................................</p> <p>(نادانان برای افسانه بخوانند). .. کلیله و دمنه</p> <p>........................................</p> <p>دل ز امل دور کن زانک نه نیکو بود .. مصحف و افسانه را جلد بهم ساختن</p> <p>........................................</p> <p>افسانه شد حدیث فریدون و بیوراسب .. زان هر دوان کدام به مخبر نکوترست .. خاقانی</p> <p>..........................................</p> <p><strong>بی باک،</strong> به معنی، بی ترس و بیم، دلاور و بی ترس می باشد. واژه ی « بی پروا» را بعضی ها به جای بی باک <br class='autobr' /> استفاده می کنند، اما «بی پروا» در زبان دری ما نیز جای کاربرد داشته، در معنی با «بی باک» کمی تفاوت دارد. ما در زبان دری خود، «بی باک» را بسیار خوب و به جا استفاده می کنیم. بزرگان ما، این لغت را چه زیبا به کار برده اند.</p> <p>اگر دشمن تواضع پیشه است ایمن مشو بیدل .. به خونریزی بود بی باک شمشیری که خم دارد .. بیدل</p> <p>.............................................</p> <p>گر وظیفه بایدت ره پاک کن .. هین بیا و دفع این بی باک کن .. مولانا جلال الدین محمد بلخی</p> <p>............................................</p> <p>بی باک و بدخویی که ندانی بگاه خشم .. نه نوح را ز سام و نه مر سام را ز حام</p> <p>............................................</p> <p>وربدست جاهل بی باک باشد یک زمان .. دفتر بیهودگی و سبحه ی علیا شود</p> <p>................................................</p> <p>زین اشتر بی باک و مهارش به حذر باش .. زیرا که شتر مست و بر او مار مهار است .. ناصر خسرو بلخی<br class='autobr' /> ...........................................</p> <p>(اندر حال خشم رگ های گردن پر شود و روی سرخ گردد و چشم ها برخیزد و مردم بانیروتر و بی باک تر شود). <br class='autobr' /> ذخیره ی خوارزمشاهی</p> <p>...................................</p> <p>ای اسب هجر انگیخته نوشم به زهر آمیخته .. روزم به شب بگریخته زآن غمزه ی بی باک تو .. خاقانی</p> <p>........................................</p> <p><strong>کفش ،</strong> آن چه که بر پای پوشند، یعنی پاپوش، پیزار نیز گویند. واژه ی « بوت» در زبان عام، قابل استفاده است، اما لغت وارد آن در زبان دری که اهل سخن و قلم به آن تکلم می کنند، «کفش» است.</p> <p>پینه های کفش ما دندان نما شد عیب نیست .. خنده دارد کفش ما بر هرزه گردی های ما .. بیدل</p> <p>..........................................</p> <p>همیشه کفش و پلش را کفیده بینم من .. به جای کفش و پلش دل کفیده بایستی .. معروفی بلخی</p> <p>..........................................</p> <p>پا به کفش اندر بکفت و آبله شد کابلیج .. از پس غم های تو تا تو مگرکی آئیا .. عسجدی<br class='autobr' /> ...........................................</p> <p>سنگ در کفش بودن ؛ کنایه از در تنگنا بودن و گرفتار مزاحم بودن است.</p> <p>کله آنگه نهی که بر فتدت .. سنگ در کفش و کیک در شلوار .. سنایی<br class='autobr' /> حضرت سنایی، واژه ی « شلوار » را بکار برده است، بدین معنی که ما به راحتی می توانیم ازین واژه استفاده کنیم. <br class='autobr' /> .......................................</p> <p>کفش از دستار ندانستن ؛ پای از سر ندانستن، نشناختن، سخت حیران بودن بسببی.</p> <p>بی تابش روی تو دل ما همی از رنج .. نی پای ز سر داند نی کفش ز دستار .. سنایی</p> <p>............................................</p> <p>چو آسمان و زمین را به انبیا بنواخت .. یکی از این دو ندانست کفش از دستار .. ظهیر فاریابی</p> <p>.................................................</p> <p>کفش تنگ ؛ کفشی که به اندازه ی پا نباشد و از آن کوچکتر باشد و پوشنده را زحمت دهد.</p> <p>پا تهی گشتن به است از کفش تنگ .. رنج غربت به که اندر خانه جنگ <br class='autobr' /> کفش زان پا، کلاه آن ِ سر است .. روز عدل و عدل و داد اندر خور است .. مولانا جلال الدین محمد بلخی</p> <p>...............................................</p> <p><strong>حرمت</strong> ، به معنی احترام، شکوه ، آب رو، منزلت ، قدر، مرتبت ، عز شرف ، بزرگی ، این لغت در زبان دری مروج است. بعضی ها، واژه ی «پاس» را نیز به جای آن استفاده می کنند، اما بیشتر در زبان گفتاری و عام.</p> <p>هرکه آرد حرمت آن حرمت بَرَد .. هرکه آرد قند لوزینه خورد</p> <p>.................................................</p> <p>تیغ حرمت می ندارد پیر را .. کی بود تمییز تیغ و تیر را .. مولانا جلال الدین محمد بلخی</p> <p>..........................................</p> <p>ای ترک به حرمت مسلمانی .. کم بیش به وعده ها نپخسانی .. معروفی بلخی</p> <p>....................................................</p> <p>من در این روزها جز آن یک روز .. می نخوردم به حرمت یزدان .. فرخی سیستانی</p> <p>........................................</p> <p>• <br class='autobr' /> از آزادمردی آن چه آمد گفتم و کردم و تو حرمت من نگاه نداشتی .</p> <p>• هرکه از شما بزرگ تر باشد وی را بزرگ تر دارید و حرمت وی نگاه دارید.</p> <p>• صدر به وی دادند و ویرا حرمت بزرگ داشتند.</p> <p>• بونصر گفت : زندگانی خداوند دراز باد. عبداﷲ را امیرمحمد فرمود تا به دیوان آوردند حرمت جدش را، <br class='autobr' /> وی برنایی خویشتن دار و نیکوخط است.</p> <p>• امیر رحمه اﷲ حرمت وی نگاه میداشت.</p> <p>• عبدالجبار پسر خود را با خود دارد که چون حرمت بارگاه بیابد... بازگردد. .. تاریخ بیهقی</p> <p>.............................................</p> <p>لکن چو حرمت تو ندارد تو از گزاف .. مشکن ز بهر حرمت اسلام حرمتش</p> <p>.............................................</p> <p>تشنه کشته شد و نگرفت دست .. حرمت و فضل و شرف مصطفاش</p> <p>.............................................</p> <p>اگر به حرمت و قدر و به جاه کس ماندی .. نهان نگشتی در خاک هیچ پیغمبر</p> <p>.............................................</p> <p>نیک بندیش که از حرمت این عرش بزرگ .. بنده گشته ست ترا فرخ و پیروزه جماش</p> <p>فرزند اوست حرمت او چون ندانیش .. پس خیرخیر امید چه داری به رحمتش</p> <p>حرمت امروز مر جهودان راست .. اهل اسلام و دین حق خوارند .. ناصر خسرو بلخی قبادیانی</p> <p>...................................................</p> <p>هم رد مکنش که رادمردان .. حرمت دارند مادران را</p> <p>...................................................</p> <p>از پی حرمت کعبه چه عجب گر پس از این .. بانگ دق الکوس از گنبد خضرا شنوند</p> <p>..................................................</p> <p>کوه رحمت حرمتی دارد که پیش قدر او .. کوه قاف و نقطه یٔ فا هر دو یکسان دیده اند .. خاقانی <br class='autobr' /> شروانی</p> <p>..................................................</p> <p>برنامه، به معنی آن چه بر سر کتاب ها و نامه ها نویسند و به معنی عنوان، مقدمه، پیش گفتار، و دیباچه نیز می باشد. لغت «پلان»، نیز موارد استفاده دارد، اما خوب، به جا و وارد آن «برنامه» است که همه اهل قلم در زبان دری از آن استفاده می کنند. سئوال این جاست که وقتی واژه ی خوب و مناسب در زبان خود داریم، چه نیاز است که از فرهنگ های بیگانه استفاده کنیم.</p> <p>ز نسل هشت ملک زاده تا بهشت هزار .. ز طول عمر تو برنامه ی شمار تو باد .. سوزنی سمرقندی</p> <p>..............................................</p> <p><strong>گسترش ،</strong> به معنی، عمل ِ گسترده است. هر چیز را که توان پهن کرد از دام و بساط و فرش و امثال آن، به آن گسترش گویند. واژه ی «توسعه» نیز کاربرد دارد، اما عربیست.</p> <p>بارگاهی بدو نمود بلند .. گسترش های بارگاه پرند .. نظامی گنجوی</p> <p>نخ، تار و رشته را گویند، خواه ابریشم باشد و خواه ریسمان و نخ در زبان دری کاربرد بیشتر دارد.</p> <p>بی وفا هست دوخته به دو نخ .. بدگهر هست هیزم دوزخ .. عنصری بلخی</p> <p>..........................................</p> <p>بدیدم من آن خانه ی محتشم .. نه نخ دیدم آن جا و نه پیشگاه .. معروفی بلخی</p> <p>..........................................</p> <p>خرامیدن کبک بینی به شخ .. تو گویی ز دیبا فکنده ست نخ .. ابوشکور بلخی</p> <p>.....................................</p> <p>ای نشسته خوش و بر تخت کشیده نخ .. گرنخ و تخت بمانَدْت چنین بخ بخ .. ناصر خسرو بلخی</p> <p>..........................................</p> <p>ایا به حرمت و تعظیم تکیه گاه تو را .. زمانه بوسه زده گوشه یٔ نهالی و نخ .. سوزنی سمرقندی</p> <p>.....................................</p> <p>ساحت آفاق را اکنون که فراش سپهر .. از حزیران صدر گسترد از تموز وآب نخ .. انوری</p> <p>....................................</p> <p>شمار، به معنی ،حساب و تعداد است. کاربرد آن بیشتر از لغت عربی «تعداد»، در زبان دری است.</p> <p>چون شمار آید بی رنج به یک ساعت .. بر تو بشمارد یک خانه پر از ارزن .. فرخی سیستانی</p> <p>.......................................</p> <p>جان ها شمار ذره معلق همی زنند .. هر یک چو آفتاب در افلاک کبریا .. مولانا جلال الدین محمد بلخی</p> <p>......................................</p> <p>خواجه ی بزرگ بوسهل را بخواند با نایبان دیوان عرض و شمارها بخواست از آن لشکر. .. تاریخ بیهقی</p> <p>..........................................</p> <p>چون نکنم جان فدای آن که به حشر .. آسان گردد بدو شمار مرا</p> <p>..........................................</p> <p>بهره ی تو زین زمانه روزگذاری است .. بس کن از او این قَدَر که با تو شمار است</p> <p>.............................................</p> <p>ای بار خدای خلق یکسر .. با توست به روز حق شمارم .. ناصر خسرو بلخی قبادیانی</p> <p>.........................................</p> <p>حاصل عمر تو بود یک رقم کام .. آن رقم از دفتر شمار تو کم شد</p> <p>.............................................</p> <p>ماندم به شمار هجر و وصلت .. تا زین دو مرا کدام سوری است .. خاقانی شروانی</p> <p>........................................</p> <p>مرا در دل ز خسرو صد غبار است .. ز شاهی بگذر آن دیگر شمار است</p> <p>........................................</p> <p>یاران به شمار پیش بودند .. وایشان به شمار خویش بودند .. نظامی گنجوی</p> <p>.......................................</p> <p>ای غافل از شمار چه پنداری .. کت خالق آفریده پی کاری</p> <p>.......................................</p> <p>از شمار دو چشم یک تن کم .. وز شمار خرد هزاران بیش .. رودکی سمرقندی</p> <p>.......................................</p> <p>شمار گوسفندش از بز و میش .. در آن وادی شد از مور و ملخ بیش .. جامی</p> <p>......................................</p> <p>از بس شمار بوسه که دوش آن نگار کرد .. با روزگار کار من اندر شمار کرد .. فرخی سیستانی</p> <p>.....................................</p> <p><strong>بزرگ داشت</strong> ، به معنی؛ احترام ، تعظیم ، تجلیل ، اعزاز ، تبجیل ، تکریم، تفخیم ، تعزیز ، حرمت.</p> <p>واژه ی «تجلیل»، نیز موارد استفاده دارد، اما لغت وارد به زبان دری، «بزرگ داشت» است.</p> <p>• آن دو بدر صومعه ی من آمدند و من از بهر بزرگداشت ایشان برخاستم و در باز کردم.</p> <p>اسکندرنامه</p> <p>...................................</p> <p>و گفت از بزرگداشت خدای تعالی یکی آنست که در بیماری گله نکنی. .. کیمیای سعادت</p> <p>...................................</p> <p> و چنین مرد زود زود به دست نیامد که دل ها و چشم ها همه به حشمت و بزرگداشت او آکنده است. .. آثارالوزراء</p> <p>..................................</p> <p>و از بزرگداشت او درویشان را چنان نقل کنند که در مجلس اودرویشان چون امیران بودند. .. تذکرة الاولیاء عطار</p> <p>..................................</p> <p><strong>نشست،</strong> اسم مصدر است از نشستن و به معنی جلوس و جلسه است. اما کاربرد لغت «نشست» در زبان دری زیباتر از عربی آن است.</p> <p>نکوهش مکن عاقلی را که در صف .. برای نشست خود آخر گزیند .. خاقانی شروانی</p> <p>.......................................</p> <p>کجا موافق او را نشست باشد تخت .. کجا مخالف او را قرار باشد دار .. فرخی سیستانی</p> <p>...................................</p> <p>مرا نشست به دست ملوک و میران است .. ترا نشست به ویرانی و ستوران بر .. عنصری بلخی</p> <p>.......................................</p> <p>و گر بالای مه باشد نشستم .. شهنشه را کمینه زیر دستم .. نظامی گنجوی</p> <p>...................................</p> <p><strong>همگان ، همگانی</strong></p> <p>همگان ، به معنی همه و مجموع ، کاربرد بسیار خوب در زبان دری دارد..</p> <p> بی همگان بسر شود بی تو بسر نمی شود .. داغ تو دارد این دلم جای دگر نمی شود .. مولا نا</p> <p>..........................................</p> <p>مر مرا حاجت آمده ست امروز .. به سخن گفتن شما همگان</p> <p>..........................................</p> <p>همگان حال من شنیدستید .. بلکه دانسته اید و دیده عیان</p> <p>..........................................</p> <p>چند گاهی است که در آرزوی روی تو بود .. صدر دیوان و بزرگان خراسان همگان .. فرخی سیستانی</p> <p>.........................................</p> <p>• می گفتند که حال بوسعید چون شود با حاصلی بدین عظیمی ؟</p> <p>• پس از آن که حصار ستده آمد لشکر دیگر دررسید و همگان آفرین کردند.</p> <p>• مقرر گشت همگان را که کار وزارت قرار گرفت.</p> <p>پرکینه مباش از همگان دایم چون خار .. نه نیز زبون باش به یک بار چو خرما</p> <p>..............................................</p> <p>ازبهر قضا خواستن و خوردن رشوت .. فتنه همگان بر کتب بیع و شرااند</p> <p>..............................................</p> <p>عقل و معقول هر دوان جفتند .. همگان جفت کرده ی سبحان</p> <p>..............................................</p> <p>با هرکس منشین و مَبُر از همگان نیز .. بر راه خرد رو، نه مگس باش و نه عنقا .. ناصر خسرو بلخی</p> <p>..............................................</p> <p><strong>فربه،</strong> به معنی ، چاق و پُر گوشت. در زبان دری موارد استفاده فراوان دارد. در زباق عام به آن چاق می گویند.</p> <p>• پیلان را عرض کردند هزاروششصد نر و ماده ، بپسندید، سخت فربه و آبادان بودند. .. تاریخ بیهقی</p> <p>.............................................</p> <p>مرد، دانا شود ز دانا مرد .. مرغ فربه شود به زیر جواز</p> <p>.............................................</p> <p>قدر و بهای مرد نه از جسم فربه است .. بل قدر مردم از سخن و علم پربهاست .. ناصر خسرو بلخی</p> <p>...........................................</p> <p>جانور فربه شود لیک از علف .. آدمی فربه ز عزّ است و شرف .. مولا نا</p> <p>..........................................</p> <p>لاغر و فربه اند اهل جهان .. کار عالم از این دو گونه بود .. امیر خسرو بلخی</p> <p>..........................................</p> <p>جود لاغرگشته از دستش همی فربه شود .. بخل فربه گشته از جودش همی لاغر شود .. فرخی سیستانی</p> <p>.........................................</p> <p>ای کوفته نقاره ی بی باکی .. فربه شده به جسم و به جان لاغر .. ناصر خسرو بلخی</p> <p>.........................................</p> <p><strong>آفرینش،</strong> اسم مصدر و عمل آفریدن را گویند، لغت عربی آن خلقت است، اما در زبان دری، لغت آفرینش بیشتر <br class='autobr' /> استفاده می شود.</p> <p>زینسوی آفرینش و زآنسوی کائنات .. بیرون و اندرون زمانه مجاورند</p> <p>..............................................</p> <p>سوی تو نوید گر فرستادند .. بر دست زمانه زآفرینش دو</p> <p>..............................................</p> <p>گفتم که آفرینش اسباب ظاهرند .. گفتا که هست قدرت و تقدیر مشتهر</p> <p>گفتم که بی مسبب هرگز بود سبب .. گفتا که بی مقدّر هرگز بود قدر؟</p> <p>.............................................</p> <p>چیست خلاف اندر آفرینش عالم .. چون همه را دایه و مَشاطه تو گشتی .. ناصرخسرو بلخی قبادیانی</p> <p>...........................................</p> <p>سوی آسمان کردش آن مرد روی .. بگفت ای خدا این تن من بشوی</p> <p>از این اَزْغ ها پاک کن مر مرا .. همه آفرین زآفرینش ترا .. ابوشکور بلخی</p> <p>..........................................</p> <p>آفرینش نثار فرق تواند .. برمچین چون خسان ز راه نثار .. سنایی</p> <p>..........................................</p> <p><strong>فرهنگ،</strong> مجموعه ی از باور ها و رفتار های انسان هاست. فرهنگ به معنی، ادب، تربیت، دانش، علم، معرفت و <br class='autobr' /> آداب و رسوم است.</p> <p>رایتان این بود و فرهنگ و نجوم .. طبل خوارانید و مکّارید و شوم .. مولا نا</p> <p>........................................</p> <p>ای امیر هنر وای ملک روزافروز .. ای به فرهنگ و هنر بر همه شاهان سالار</p> <p>........................................</p> <p>نیست فرهنگیی در آن گیتی .. که نیاموخت از شه او فرهنگ .. فرخی سیستانی</p> <p>...............................................</p> <p>تو جاه و گنج ، ز فرهنگ از قناعت جوی .. چه جاه و گنج فزون از قناعت و فرهنگ .. عنصری بلخی</p> <p>.............................................</p> <p>به فضل و دانش و فرهنگ و گفتار .. تویی در هر دو عالم گشته مختار .. ناصر خسرو بلخی</p> <p>.........................................</p> <p>زهی عقد فرهنگیان را میانه .. میان پیشت اصحاب فرهنگ بسته</p> <p>.........................................</p> <p>کشتی آرزو در این دریا .. نفکند هیچ صاحب فرهنگ .. خاقانی شروانی</p> <p>............................................</p> <p><strong>گزارشگر،</strong> به معنی، شرح کننده، تفسیر کننده. واژه ی « ژورنالیست» ، معنی گزارشگر را ارائه نمی کند. اما لغت <br class='autobr' /> گزارشگر در زبان دری موارد کاربرد دارد.</p> <p>چارگوهر به سعی هفت اختر .. شده بیرنگ را گزارشگر .. سنایی</p> <p>...........................................</p> <p>گزارشگر دفتر خسروان .. چنین کرد مهد گزارش روان .. نظامی گنجوی</p> <p>..........................................</p> <p>سرک : کوچه، در زبان عام، ما هر دو را استفاده می کنیم، اما در اکثر موارد، به خصوص شعر و ادبیات، از <br class='autobr' /> کوچه بیشتر استفاده صورت می گیرد و مروجه ی زبان دریست.</p> <p>پس در این کوچه نیست راه شما .. راه اگر هست ، هست آه شما .. سنایی</p> <p>...........................................</p> <p>آن کس که بگذرد ز خم زلف یار کیست .. بر دل چه کوچه ها که ندادند شانه ها .. بیدل</p> <p>................................................</p> <p>هفت شهر عشق را عطار گشت .. ما هنوز اندر خم یک کوچه ایم .. مولا نا</p> <p>...........................................</p> <p>دانم که کوچ کردی از این کوچه ی خطر .. ره بر چهار سوی امان چون گذاشتی .. خاقانی</p> <p>............................................</p> <p>مرز، به معنی سرحد، خط فاصل میان دو کشور را نیز گویند، در زبان دری کاربرد فراوان دارد.</p> <p>بیایید یکسر به درگاه من .. که بر مرز بگذشت بدخواه من</p> <p>.......................................</p> <p>بر مرز بنشاند یک مرزبان .. بدان تا نسازند کس را زیان .. دقیقی بلخی</p> <p>.........................................</p> <p>یک فوج قوی لاجرم بدان مرز .. از لشکر یأجوج مرزبان است .. ناصر خسرو بلخی</p> <p>.....................................</p> <p>گویند که مرز تور و ایران .. چون رستم پهلوان ندیده ست</p> <p>.....................................</p> <p>چو قحط کرم دید در مرز دهر .. علی وار تخم کرم کاشتش .. خاقانی</p> <p>.....................................</p> <p>سوی غزنین ز پی مدح تو تا زنده شوند .. مدح گویان زمین یمن و مرز حجاز</p> <p>..........................................</p> <p>محمد ولی عهد سلطان عالم .. خداوند هر مرز و هر مرزبانی .. فرخی سیستانی</p> <p>......................................</p> <p>مرز عراق ملک تو نی غلطم عراق چه .. کز شجره به هفت جد وارث هفت کشوری</p> <p>......................................</p> <p><strong>میمون،</strong> به معنی ، مبارک، فرخنده و خجسته است. شادی، به معنی، خوشی است و شادی کردن در زبان عام ما <br class='autobr' /> مروج است، اما میمون کاربرد بسیار زیاد و دقیق در زبان دری دارد.</p> <p>همی فزونی جوید اواره بر افلاک .. که تو به طالع میمون بدو نهادی روی .. شهید بلخی</p> <p>.............................................</p> <p>دیدن او بامداد خلق جهان را .. به بود از صدهزار طایر میمون .. فرخی سیستانی</p> <p>.........................................</p> <p>پند پدر بشنو ای پسر که چنین .. روز من ازراه پند میمون شد</p> <p>.<br class='autobr' /> .........................................</p> <p>نه در بهشت خلد شود کافر .. کان جایگاه مؤمن و میمون است</p> <p>گر ایدونی و ایدون است حالت .. شبت خوش باد و روزت نیک و میمون</p> <p>.........................................</p> <p>پند پدر بشنو ای پسر که چنین .. روز من از راه پند میمون شد</p> <p>..............................................</p> <p>میمون چو همایی ست بر افلاک و شما باز .. چون جغد به ویرانه در اعدای همایید .. ناصر خسرو بلخی</p> <p>..........................................</p> <p>گر رود بر لفظ میمونت که کردیمش قبول .. گاه نظم و نثر حسانی و سحبانی کند .. ظهیر فاریابی</p> <p>..........................................</p> <p>گواه ، به معنی، شاهد، دلیل و برهان است و در زبان دری کاربرد فراوان دارد.</p> <p>قول و فعل آمد گواهان ضمیر .. زین دو برباطن تو استدلال گیر</p> <p>.......................................</p> <p>گر گواه قول کژ گوید رد است .. ور گواه فعل کژ پوید بد است .. مولا نا</p> <p>.......................................</p> <p>نه یک سوار است او بلکه صدهزار سوار .. بر این گواه من است آنکه دید فتح کتر .. عنصری بلخی</p> <p>......................................</p> <p>آن را که ندانی نسب و نسبت حالش .. وی را نبود هیچ گواهی چو فِعالش .. ناصر خسرو بلخی</p> <p>......................................</p> <p>خدایی کآفرینش در سجودش .. گواهی مطلق آمد بر وجودش .. نظامی</p> <p>....................................</p> <p>هرچند این قصیده گواهی است راستگوی .. بر دعوی وفاق تو کاندر نهان ماست</p> <p>....................................</p> <p>دانش من گواه عصمت اوست .. بشنو آنچ این گواه می گوید</p> <p>....................................</p> <p>این همه دادم جواب خصم و گواهم .. هست رفیع ری و علای صفاهان .. خاقانی</p> <p>....................................</p> <p><strong>بامداد،</strong> به معنی، آفریده ی فروغ ، بخشیده ی روشنایی، داده ی صبح، صبح زود، مابین طلوع فجر و برآمدن <br class='autobr' /> آفتاب. در زبان دری موارد کاربرد فراوان دارد.</p> <p>گلیمی که خواهد ربودنش باد .. ز گردن بشخشدهم ازبامداد .. ابوشکور بلخی</p> <p>....................................</p> <p>ده روز با او بصید بودم .. هرروز از بامداد تا شام</p> <p>....................................</p> <p>روز مبارک شود آنرا که او .. از تو ملک یاد کند بامداد .. فرخی سیستانی</p> <p>• ...................................</p> <p>چون بامداد شد دیگر باره بندویه با آن زینت پادشاهی بر بام دیر آمد. .. فارسنامه یٔ ابن بلخی</p> <p>..............................................</p> <p>تا رسم تهنیت بود اندر جهان به عید .. هر بامداد برتو چو عید خجسته باد .. انوری</p> <p>............................................</p> <p>آن ناله ی که فاخته می کرد بامداد .. امروز یاد دار که فردا من آن کنم</p> <p>.................................................</p> <p>سبحه درکف می گذشتم بامداد .. بانگ ناقوس مغان بیرون فتاد .. خاقانی</p> <p>............................................</p> <p>دختری این مرغ بدان مرغ داد .. شیربها خواهد ازو بامداد .. نظامی</p> <p>.............................................</p> <p><strong>باور،</strong> به معنی، قبول و یقین است، و در زبان دری کاربرد بجا و فراوان دارد. واژه ی « عقیده »، عربی بوده که <br class='autobr' /> نیز موارد استفاده دارد.</p> <p>اقوال مرا گر نبود باورت ، این قول .. اندر کتب من یک یک بشمر و بنگر .. ناصر خسرو بلخی</p> <p>............................................</p> <p>اقبال را بقا نبود دل بر او مبند .. عمری که در غرور گذاری هبا بود</p> <p>ور نیست باورت زمن این نکته ی شریف .. اقبال را چو قلب کنی لابقا بود .. دهلوی</p> <p>............................................</p> <p>انگبین ، به معنی ، عسل و شهد است. در ادبیات دری، این لغت موارد استفاده ی فراوان داشته و دارد.</p> <p>هم چنان گبتی که دارد انگبین .. چون بماند داستان من بدین .. رودکی سمرقندی</p> <p>.......................................</p> <p>که چه میکردم چه میدیدم درین .. خل ز عکس حرص بنمود انگبین</p> <p>.......................................</p> <p>تا کاسه ی دوغ خویش باشد پیشم .. وﷲ که ز انگبین کس نندیشم .. مولا نا</p> <p>...........................................</p> <p>کسی کردنتوان ز زهر انگبین .. نسازد ز ریکاسه کس پوستین .. عنصری بلخی</p> <p>.....................................</p> <p>شنیدم ز میراثدار محمد .. سخنهای چون انگبین محمد</p> <p>.....................................</p> <p>بر اعدای دین زهری و مؤمنان را .. غذایی مگر روغن و انگبینی</p> <p>.....................................</p> <p>زآنکه چون دست پاک باشد سخت .. همی از انگبین نیالاید</p> <p>..........................................</p> <p>همچو کرم سرکه ناآگه ز شیرین انگبین .. بی خرد چون کرم پیله جان خود سازد هدر .. ناصر خسرو بلخی</p> <p>.......................................</p> <p>ندارم باک از آن هرگز که دارم انگبین بر خوان .. کجا کس انگبین دارد مگس بر گرد خوان دارد .. سنایی</p> <p>.......................................</p> <p>زنبور انگبین برنیلوفر برنشیند. .. کلیله و دمنه</p> <p>.........................................</p> <p>من به دل ها انگبینم او چو موم .. پس تو زین دو آن چه بهتر برگزین .. خاقانی</p> <p>...................................................</p> <p>بگوی تلخ که جان می بری ز گفتن شیرین .. مرا به زهر کش آنگه کز انگبین نتوانی .. امیر خسرو بلخی</p> <p>..............................................</p> <p><strong>برده،</strong> به معنی، بنده و غلام است. در زبان دری، هر دو کاربرد دارد، اما در نوشتن، بیشتر از واژه ی «برده» <br class='autobr' /> کار گرفته می شود.</p> <p>برده پرور ریاضتش داده .. او خود از اصل نرم سم زاده</p> <p>...........................................</p> <p>تا یکی روز مرد برده فروش .. برده خر شاه را رساند بگوش .. نظامی</p> <p>.......................................</p> <p>برده گشتند یکسر این ضعفا .. و آن دو صیاد هریکی نخاس .. ناصر خسرو بلخی</p> <p>.......................................</p> <p><strong>داور،</strong> در اصل این کلمه « دادور » بود به معنی صاحب داد پس به جهت تخفیف، دال ثانی را حذف کردند. این <br class='autobr' /> واژه در زبان دری موارد کاربرد فراوان دارد. واژه ی « قاضی »، نیز استفاده می شود.</p> <p>تا تو عالم باشی و عادل قضا .. نامناسب چون دهد داور سزا .. مولانا جلال الدین محمد بلخی</p> <p>...........................................</p> <p>خدایگانرا اندر جهان دو حاجت بود .. همیشه آن دو همی خواست ز ایزد داور .. فرخی سیستانی</p> <p>..........................................</p> <p>دانی که چنین نه عدل باشد .. پس چون مقری به عدل داور</p> <p>..........................................</p> <p>این گوهر از جناب رسول اﷲ .. پاک است و داور است خریدارش</p> <p>..........................................</p> <p>داور عدلی میان خلق خویش .. بی نیازی از کجا و از کدام</p> <p>..........................................</p> <p>وین دشمنان ویران همی خواهند کرد این منظرش .. اندر بلا و رنج تا هرگز ندارد داورش .. ناصر خسروبلخی</p> <p>..........................................</p> <p>زهد شما و فسق ما چون همه حکم داورست .. داورتان خدای بس این همه چیست داوری</p> <p>....................................................</p> <p>تا عالمش دریافته پیران سر افسر یافته .. هم شرح داور یافته هم ملک داور داشته .. خاقانی</p> <p>....................................................</p> <p>ز خسف این قران ما را چه بیم است .. که دارا دادگر داور رحیم است .. نظامی</p> <p>............................................</p> <p>بفرمود داور که میخواره را .. بخفچه بکوبند بیچاره را</p> <p>..............................................</p> <p>که بی داور این داوری نگسلد .. و بر بی گناه ایچ بد نبشلد .. ابوشکور بلخی</p> <p>...............................................</p> <p><strong>جعبه</strong> ، به معنی، تیردان، ترکش است. واژه ی « قطی یا قطعی»، در زبان عام موارد استفاده دارد و بس، در <br class='autobr' /> زبان ادبی و نوشتاری، واژه ی «جعبه» به کار می رود.</p> <p>گر نیست به جعبه ش در چون تیر جوابی .. کس دست نگیرند ز تیر و ز نبالش .. ناصر خسرو بلخی</p> <p>..............................................</p> <p>از جوشن خصم جعبه گردد .. تیر تو چو خارهای ماهی .. سید حسن غزنوی</p> <p>.............................................</p> <p>فتن که نه از وداد باشد .. پیمودن باد باد باشد</p> <p>تیری که نه بر هدف گراید .. آن به که ز جعبه برنیاید .. امیر خسرو بلخی</p> <p>............................................</p> <p>تیر اگر بر نشانه ای راندی .. جعبه را بر نشانه بنشاندی</p> <p>...........................................</p> <p>همه ساز لشکر به ترتیب جنگ .. برآراست از جعبه ی نیم لنگ</p> <p>...........................................</p> <p>مگر تیرش از جعبه ی آرش است .. که از نوک او خاره با خارش است .. نظامی</p> <p>...........................................</p> <p><strong>هزینه ،</strong> بر وزن و معنی خزینه باشد. واژه ی «مصرف»، عربی بوده که نیز موارد استفاده دارد، اما واژه ی وارد <br class='autobr' /> آن در زبان دری «هزینه» است.</p> <p>• چهارهزار درم حاصل کرد بیرون از هزینه و ضیعتی نیکو.</p> <p>• و چهارهزار درم دیگر او را ده تا در وجه هزینه و ولیمه کند.</p> <p>تاریخ بیهقی</p> <p>......................................</p> <p>اگر نَبْوَد وگر چیزی نباشد .. ز گفتار نکوکمتر هزینه .. ناصر خسرو بلخی</p> <p>.....................................</p> <p>سیم بهر هزینه دارد شاه .. لعل بهر خزینه دارد شاه .. سنایی</p> <p>........................................</p> <p>هرچه فلک را سعادت است به هر دم .. بر سر صاحب نثار باد هزینه .. سوزنی سمرقندی</p> <p>....................................</p> <p>به دخل و خرج دلم بین بدان درست که هست .. خراج هر دو جهان یکشبه هزینه ی من .. خاقانی</p> <p>..................................</p> <p>ناورم رخنه در خزینه ی کس .. دل دشمن کنم هزینه و بس .. نظامی</p> <p>.................................</p> <p><strong>بها،</strong> به معنی، قیمت و ارزش و نرخ است. این واژه در زبان دری کاربرد فراوان دارد.</p> <p>• چون رسول بهرام را بدید با آن قد و قامت و بها و ارج دانست که ...</p> <p>فارسنامه ی ابن بلخی</p> <p>......................................</p> <p>گفت رگ های منند آن کوه ها .. مثل من نبوند در فر و بها .. مولا نا</p> <p>.....................................</p> <p>چو یاقوت باید سخن بی زیان .. سبک سنگ لیکن بهایش گران .. ابوشکور بلخی</p> <p>.........................................</p> <p>دانشا چون دریغم آیی از آنک .. بی بهایی ولیکن از تو بهاست .. شهید بلخی</p> <p>........................................</p> <p>بدی فروشد و نیکی بها ستاند و من .. بدین تجارت از او شادمان و خندانم .. سوزنی سمرقندی</p> <p>...................................</p> <p>بدان طمع که رسانی بها و دستارم .. شریف وعده که فرموده ای دوم بار است .. خاقانی</p> <p>.........................................</p> <p>گفت در این ره که میانجی قضاست .. پای سگی را سر شیری بهاست .. نظامی</p> <p>.........................................</p> <p><strong>سخنگو،</strong> به معنی، سخنگوی .خطیب که سخن از روی تجربه و دانش گوید . واژه ی « نطاق»، عربی بوده که نیز <br class='autobr' /> موارد کاربرد دارد، اما واژه ی اصیل دری آن، سخنگو است.</p> <p>رو به گورستان دمی خامش نشین .. آن خموشان سخنگو را ببین .. مولا نا</p> <p>...........................................</p> <p>سخن آموزد ازو هر که سخنگوی تر است .. وین شگفتنی بود از کار جوانی بیمر .. فرخی سیستانی</p> <p>• ...........................................</p> <p>و این ابوالقاسم مردی پیر و بخرد و امین و سخنگوی بود.</p> <p>• دانشمندی بود بخاری مردی سخنگوی و ترکمان. .. تاریخ بیهقی</p> <p>..............................................</p> <p>گوهر کان تنت نیز چنین باشد .. خوب و هشیار و سخنگوی و معانی دان .. ناصر خسرو بلخی</p> <p>.................................................</p> <p>به نرمی گفت کای مرد سخنگو .. سخن در مغز توچون آب در جو .. نظامی</p> <p>............................................</p> <p>نه قویدل کند افکنده یٔ او را تعویذ .. نه سخنگوی کند خسته ی او را مرهم .. فرخی سیستانی</p> <p>...........................................</p> <p>وگر بودی او یک تنه یادگیر .. سخنگوی را برگشادی ضمیر .. نظامی</p> <p>...........................................</p> <p>امیدوارم که این نبشته ی مختصر اما مستحکم و وارد، تحقیقی و علمی، جوابگوی بسیاری از پرسش های در عرصه ی زبان و به خصوص کاربرد واژه گان در زبان دری باشد. اکنون دانستیم که واژه های نامبرده و به خصوص همان جنجال برانگیزها ، مربوط به زبان دری مردم افغانستان است که سه کشور از آن به عنوان زبان ادبی و کلاسیک خود استفاده می کنند. امیدوارم که هم وطنان عزیز ما به عظمت زبان دری خود ملتفت شده باشند.</p> <p>گر خطا گفتیم اصلاحش تو کن .. مصلحی تو ای تو سلطان سُخن « مولانا»</p> <p>عبدالسمیع رفیع صافی</p></div> https://mail.kabulpress.org/article4712.html https://mail.kabulpress.org/article4712.html 2010-02-19T19:24:00Z text/html fa عبدالسمیع رفیع صافی هویت، تاريخ، فرهنگ و زبان <p>ایاک نعبدو و ایاک نستعین <br class='autobr' /> ما نگوییم بد و میل به ناحق نکنیم .. جامه ی کس سیه و دلق خود از رق نکنیم <br class='autobr' /> رقم مغــــلطه بر دفتر دانش نزنیم .. ســــِر حق با ورق شـــــعبده مــلحق نکنیم «حافظ» <br class='autobr' /> هم وطن عزیز، جناب صبور رحیل دولت شاهی، سلام، <br class='autobr' /> بخش دوم نبشته ی تان را که با شتابزدگی و لحن نامناسب زبان نقد، نگاشته شده بود، خواندم. این بار، با شما روی یک نقد ادبی و از دید ادبیات بحث می کنم ، تا دوستان و اهل ادبیات، به پرداخته های مان قضاوت عادلانه مبذول داشته باشند. اسم این نبشته را « گریز (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique46.html" rel="directory">فرهنگ، ادبیات و هنر</a> / <a href="https://mail.kabulpress.org/mot8.html" rel="tag">هویت، تاريخ، فرهنگ و زبان</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH147/arton4712-bc062.jpg?1769424003' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='147' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>ایاک نعبدو و ایاک نستعین</p> <p>ما نگوییم بد و میل به ناحق نکنیم .. جامه ی کس سیه و دلق خود از رق نکنیم</p> <p>رقم مغــــلطه بر دفتر دانش نزنیم .. ســــِر حق با ورق شـــــعبده مــلحق نکنیم</p> <p>«حافظ»</p></div> <div class='rss_texte'><p>هم وطن عزیز، جناب صبور رحیل دولت شاهی، سلام،</p> <p>بخش دوم نبشته ی تان را که با شتابزدگی و لحن نامناسب زبان نقد، نگاشته شده بود، خواندم. این بار، با شما روی یک نقد ادبی و از دید ادبیات بحث می کنم ، تا دوستان و اهل ادبیات، به پرداخته های مان قضاوت عادلانه مبذول داشته باشند. اسم این نبشته را « گریز از حقایق فرهنگی، به سود ما نیست» گذاشته ام.</p> <p>عزیز برادر، نقد ادبی را به سخن سنجی و سخن شناسی تعبیر کرده اند، یعنی شناخت ارزش و بهای آثار ادبی و شرح و تفسیر آن به نحوی که معلوم شود، نیک و بد آن آثار چیست؟</p> <p>نبشته ی شما عنوانی « آن که ازحد گذشت رسوا شد!»</p> <p>(بخش دوم)</p> <p>جناب رحیل:</p> <p>اگر انگیزه ی نبشته ی قبلی تان، صادقانه نقد من بوده باشد، از شما سپاسگزارم. در این که شما، نهایت دلسوزی و حراست از میراث فرهنگی و ادبی تان را، ارج می گذارید، نیز باعث خرسندی من می شود، اما این گونه جملات شما، «نویسنده ی افغانستانی در برابر نویسنده ی ایرانی قد علم کرده است» و « ادعای افغانی صورت گرفته» حرف های زاید و بیهوده است و هرگز در یک نقد ادبی جا ندارد. در مورد این که، آیا نقد من گرهی از کاری می گشاید؟ این را بگذارید تا کتاب به نشر سپرده شود و پس از مطالعه ی آن، می توان نقد مفصل نوشت. از کتابی که بیشتر از 500 صفحه را دربر دارد و شما تنها 15 صفحه ی آن را خوانده اید، نمی توان حکم قطعی صادر کرد. <br class='autobr' /> خوشحالم که نقد را به گفته ی تان، ذره بینی بررسی کرده اید، اما، داوری از جانب شما در حق بنده و معکوس آن را وارد نمی بینم. از دید منطق ابن سینایی، هرگاه دو مفهوم را با هم بسنجیم، به گونه ی که خود به خود صدق یکی از دو قضیه به گونه ی معین و یا نامعین موجب کذب قضیه ی دیگر شود، در بحث ما بی نتیجه خواهد ماند و پافشاری هر دوی ما، هرگز زمینه ی داوری را به طرف حقیقت قضیه مساعد نمی سازد. پس بهتر است، در حق هم دیگر داوری نکنیم و بگذاریم تا دیگران بر مسند قضاوت نشسته، نه در مورد من و شما، بلکه در مورد فرهنگ و زبان خود قضاوت عادلانه را عنایت فرمایند.</p> <p>شما نگاشته اید :</p> <p>نقد آقای رفیع با این جمله آغاز میشود:</p> <p>"اهل تفکر که به پیرایه ی خرّد و سرمایه ی دانش آراسته بُود، جز راست و صداقت نگوید، لیکن سخنی که در اثبات آن عمر را صرف باید کرد ناگفته اولیتر."</p> <p>ازین جمله هرگز نمیتوان پی برد که آقای رفیع چه می خواهد بگوید. یعنی چی؟ آیا بدان نمی ماند که بگوییم: اهل لباس که به پیرایهء جامه و سرمایهء تنپوش آراسته بود.</p> <p>جناب رحیل: شما ازین جمله چیزی ندانسته اید و با وصف ندانستن، با "« اهل لباس..."». نیز دانستن تان را ازین جمله مثال آورده، به این عقیده اید که:</p> <p>"« هیچ اهل تفکری نیست که خرد ودانش نداشته باشد."» و "« در جامعه هستند کسانی که هم اهل تفکر اند، هم خرد دارند وهم سرمایهء دانش و هم دروغ میگویند."»</p> <p>شما در مورد صحت داشتن جمله ی بالا تردید داشته، چیز های را در باره ی اجزای این جمله به ذعم خود بیان کرده، به تحلیل و تفسیر های عجیب و غریب توسل جسته اید. هم چنان، در مورد ساختار این گونه جملات، نیز شرایطی را وضع نموده اید تا پیوند منطقی میان اجزای کلام را به میان آورد. در نتیجه، با صرف وقت گرانبهای تان و هتک حرمت به نویسنده، که کاملا دور از آداب نقد نویسی است، در مورد اجزای این جمله، به ترجمه ی ان پرداخته اید.</p> <p>در مورد این جمله، از دو دیدگاه، با شما بحث ادبی و علمی را در میان می گذارم، تا خوانندگان عزیز، خود بر آن مصلحت و قضاوت کنند. دیدگاه اول، در مورد ساختار جمله و دیدگاه دوم، در مورد تعبیر جمله.</p> <p>1<strong>. ساختار جمله:</strong></p> <p>ساختار این جمله، نثر مسجع «آهنگین» بسان شعرگونه بوده، دارای ایجاز و صور خیال است. نثر مسجع، نثرى است که جمله‏ها و عبارات قرینه در آن دارای سجع باشند. سجع در نثر، به منزله ی قافیه در شعر است. <br class='autobr' /> ایجاز: مختصر ساختن را گویند که در آن هنرمندیی نویسنده را در یک گفتار و یا یک حکایت بیان می کند. <br class='autobr' /> صور خیال: تصاویر خیال انگیز ظریف، نازک، جذاب و دلکش را گویند.</p> <p>هرگاه ما، این گونه جملات را با مشخصاتی که ذکر شد، مانند شما بالای میز جراحی قرار بدهیم و به ذعم خود از هرجا ببریم و به هرجا پیوند بزنیم، و برای آن منطق جستجو کنیم و دستور زبان را مشق کنیم، در حقیقت یک اشتباه بزرگ ادبی و عمل نادرست را در کاربرد زبان و ادبیات مرتکب می شویم. این گونه گویش در پویش تکاملی خویش، نعمتی و یا بهتر بگویم موهبتی است از جانب پروردگار که به سراینده ی آن ارزانی می کند تا معانی دو کون را در دو لفظ جمع کرده، سخن را در عذوبت به اسمان ها برساند. شما با تاسف، به این هنر زبان، یاوه سرایی گفته اید، در حالی که این پدیده را هنر کلام و تخیل می گویند که این حقیر از بزرگان و پیش کسوتان زبان دری شنیده، خوانده و به حافظه سپرده است و معنی آن را نیز می داند.</p> <p>ما، می توانیم در مورد این گونه نثر، برای مبتدیان و نوآموزان، شرحی بنویسیم، تا آن ها را بر آن چه که محتوای نثر است، وقوف حاصل گردد، اما به هیچ صورت نباید به روح این گونه نثر آزار و اذیت برسانیم. دیدگاه شما را با تفسیر نسبتأ طولانی و ناواردی که داشت ، صادقانه باید بگویم که از اوردنش در این مقال، خودداری کردم، چون بی حد مبتذل و دور از نقد ادبی و اصالت زبان بوده، عدم توجه و آگاهی شما را به انواع نثر در زبان دری به نمایش می گذاشت. در مورد نثر مسجع و شرحی بر آن نوشتن، برای این که واضح گردد، یک مثال می آورم. یکی از این دسته سرایندگانی که خداوند این موهبت را برایش ارزانی کرده، شیخ اجل سعدی است. گلستان سعدی، یکی از شهکار های زبان و از جمله ی با ارزشترین اثر منثور ادبیات دری به شمار می رود. نثر سعدی، در گلستان، نثر مسجع آهنگین است. حالا می خواهم یک مقایسه از نثر مسجع را با شرح آن جلو چشمان شما و دیگر عزیزان بگذارم، تا تفریق میان دو نوع سخن آشکار گردد.</p> <p>حکایت از گلستان سعدی:</p> <p>" « یکی از بزرگان گفت پارسایی را، چه گویی در حق فلان عابد، که دیگران در حق وی به طعنه سخن ها گفته اند؟ گفت: بر ظاهرش عیب نمی بینم، و در باطنش غیب نمی دانم."»</p> <p>یک نوع برداشت کلام از این حکایت:</p> <p>یکی از بزرگان، از زاهدی پرسید که، فلان عابد را چه گونه یافتی، چون دیگران در حق وی تبصره ها و طعنه های ناخوش آیند را برپا نموده و در پارسایی او شک داشته، سخن ها گفته اند؟ زاهد گفت: من در ظاهر او عیبی را نمی بینم و از باطنش غیب را نمی دانم.</p> <p>ببینید: «بر ظاهرش عیب نمی بینم، و باطنش غیب نمی دانم»، نثر شاعرانه و زیبا و دارای ایجاز. اما شاید از دید شما یاوه سرایی باشد که استاد سخن سعدی، نظر به منطق شما، چرا مفعول صریح و یا بیواسطه را مراعات نکرده و حالت مفعول باواسطه با مفعول پس و پیش شده و .....حرف ربط و اضافه فرار کرده و نمی دانم چه و چه ...</p> <p>مثال دوم، حکایت از گلستان سعدی:</p> <p>" « مودت اهل صفا، چه در روی و چه در قفا. نه چنان که از پَسَت عیب گیرند و پیشت بمیرند."»</p> <p>یک نوع برداشت کلام از این حکایت:</p> <p>مودت، یعنی محبت اهل دل و اهل ذوق و صفا، چه در حضور و چه در غایب، چنان نیست که در غیاب تو به عیب گویت بپردازند، و وقتی که ترا دیدند، در حضور تو از تملق و چاپلوسی بمیرند.</p> <p>این جا، به نثر مسجع سعدی و زیبایی و ایجاز آن توجه کنیم:« صفا .. قفا .. گیرند .. بمیرند.. » این نثر بسان شعر است و حتی زیباتر از شعر جلوه می کند. اما اگر این گونه جملات بالای میز جراحی منطق شما بی رحمانه قرار بگیرند، روح سعدی از هر دو جهان فرار خواهد کرد.</p> <p>عزیز برادر، به آثار با ارزش ادبیات زبان دری و صور خیال در نثر آن مراجعه کنید، این گونه کتب، در فرهنگ غنی و پربار ما به وفرت چشم گیر است. نمونه ها: تاریخ سیستان، تاریخ بیهقی، تاریخ گردیزی، کشف المحجوب هجویری، مرزبان نامه، کشف الاسرار خواجه ی انصار، کلیله و دمنه، حکمت الاشراق،تذکرة الاولیا، مقالات شمس تبریزی، معارف بهاء ولد، اسرار التوحید، مرصادالعباد، فیه مافیه، تاریخ جهان گشای جوینی، گلستان سعدی، مناقب العارفین، بهارستان جامی و ....</p> <p>شاید این سئوال نزد شما خلق شده باشد که آقای رفیع چرا در این کتاب از نثر قدیم استفاده کرده ؟ و به گفته ی بسیاری ها که می گویند: ما از نسل جدید و معاصریم و باید از ادبیات و طرز گفتن امروزی هااستفاده کنیم.</p> <p>در این مورد، به گفته ی شکسپیر اکتفا می کنم که بسیار زیبا فرموده: « کاری که اساسی است، پایدار است و زمانه نمی تواند آن را در انبان فراموشی بیاندازد و به دوش بگیرد و برود.»</p> <p>2<strong>. تعبیر جمله:</strong></p> <p>اصل جمله : "اهل تفکر که به پیرایه ی خرّد و سرمایه ی دانش آراسته بُود، جز راست و صداقت نگوید، لیکن سخنی که در اثبات آن عمر را صرف باید کرد ناگفته اولیتر."</p> <p>شما فرموده اید که:</p> <p>"« هیچ اهل تفکری نیست که خرد ودانش نداشته باشد."» و "« در جامعه هستند کسانی که هم اهل تفکر اند، هم خرد دارند وهم سرمایهء دانش و هم دروغ میگویند."»</p> <p>جناب رحیل:</p> <p>این جا، چنین به نظر می رسد که شما به بیراهه رفته اید، قابل یاددهانی می دانم که کتاب من، در مورد ادبیات و بیدل که یکی از عرفای برجسته ی اسلامی است، نوشته شده و مخاطب من یک استاد مسلم در عرصه ی زبان و ادبیات، جناب شفیعی کدکنی است. مگر کتاب من، در مورد کدام رهبر بدنام حزبی و یا قومندانی که شما بالای تفکر و خرد و دانش وی شک کرده اید، نوشته شده؟ می دانم که شما در جامعه ی ما، به این گونه اشخاص قرین بوده، به خرد و دانش و تفکر شان عقیده مند بوده اید و پس از آن که ثمره ی خرد و دانش و تفکر شان جز بربادی و مصیبت را در افغانستان به بار نیاورد، دروغگو پنداشته شدند.</p> <p>مراد از اهل تفکر و خرد با سرمایه ی دانش، در عرصه ی معنویت و ادبیات با دیگران تفاوت ها دارد !!!! <br class='autobr' /> تفکر: به معنی اندیشیدن، اندیشه کردن و تأمل در چیزی است، اما آیا به نظر شما، تفکر در مناجات الهی، یا در مثنوی عرفان بیدل، با تفکر کردن در مورد یک حمله ی انتحاری، یکسان است؟؟<br class='autobr' /> وقتی سعدی می گوید:</p> <p>ای که گفتی مرو اندر پی خوبان زمانه .. ما کجاییم در این بحر تفکر تو کجایی</p> <p>این جا، سعدی چرا میان دو نوع تفکر تفکیک می گذارد و چه هدف دارد؟</p> <p>چون برداشت شما، از کتاب من در مورد شفیعی کدکنی و بیدل، مانند همان ناصحی است که سعدی را به نصیحت می گیرد تا اندر پی خوبان نرود، و سعدی در حیرت رفته، به نوع تفکر و اندیشیدن سطحی یک زاهد متشرع و خشک می خندد.</p> <p>خرّد : به معنی عقل، هوش، دریافت، زیرکی و دانش است. اما من تا به امروز نه جایی خوانده ام و نه شنیده ام که به کسی گفته باشند « احمد، خرد دارد و دروغ می گوید»، و یا « محمود، خردمند و دروغگو است» و یا « احمد دروغگو و با خرد را دیدم»</p> <p>ناصر خسرو بلخی، از خرد این گونه برداشت دارد که مراد بنده نیز همین است:</p> <p>خرد کیمیای صلاح است و نعمت .. خرد معدن خیر و عدل است و احسان</p> <p>در این باب مختصر ساخته، مراد خود را ازین گفته در آغاز کتاب بیان می کنم:</p> <p>"اهل تفکر که به پیرایه ی خرّد و سرمایه ی دانش آراسته بُود، جز راست و صداقت نگوید، لیکن سخنی که در اثبات آن عمر را صرف باید کرد ناگفته اولیتر."</p> <p>من، استاد محمد رضا شفیعی کدکنی را، اهل تفکر و خرد و با سرمایه ی دانش آراسته می دانم، آن گونه که در بالا تذکر داده شد، کسی که یک عمر در عرصه ی ادبیات، قلم و قدم زده است و آثار بسیار گرانبها به جامعه ی ادبی تقدیم کرده، مگر آن اوقات شریف خود را که صرف اثبات ابتذال در شعر بیدل و کسر مقام عرفانی و ادبی وی کرده است، حیف می دانم و ناگفتن آن را بهتر.</p> <p>این بود برداشت من از همان جمله ی بزرگان به سبک و سیاق کهن و نثر مسجع.</p> <p>امیدوارم که علت مزین ساختن اغاز کتابم را، با فرموده ی به سبک و روش کلام بزرگان که نهایت احترامانه گفته شده، درک کرده باشید، چون مخاطب من، یک استاد مسلم و مسلط در عرصه ی زبان و ادبیات است که حرف مرا به خوبی می داند.</p> <p>..................................................</p> <p>در مورد ادامه ی نقد که این گونه آغاز می گردد، "بیدل، از آن عارفانی است که آیینه ی دل را به صیقل حقیقت متجلی کرده، صورت اسرار غیب پیش دیده ی خاطرش چون صبح صادق می درخشید. صاحبان سخن و اهل کلام، چون به دیده ی اعتبار در کلام معجزه آسای وی نگرند و چهره ی حقایق کلام در آیینه ی تجارب عرفانی شان متجلی گردد، واضح است که با بررسی و ارزش گزاری کتاب «شاعر آیینه ها » فریبنده و فریفته نشوند، چه آنها جان کلام بیدل را تجربه کرده اند."</p> <p>باز هم شما همان گونه که در آغاز، نثر مسجع را بالای میز جراحی بی رحمانه تسلیخ نموده اید ، نیز به تجزیه و تحلیل به ذعم خود پرداخته، ایراد گرفته اید که من :</p> <p>1. به سلامت زبان توجه ندارم. 2. رشته ی سخن از دست من رفته. 3. از نادرستی های دستوری و انشایی مثل می زنید که : صیقل با چیزی صورت می گیرد نه به چیزی و .... واژه ی فریبنده و فریفته کاربرد آن درست نیست.</p> <p>در این که به سلامت زبان توجه ندارم و یا رشته ی سخن از دست من رفته، فکر می کنم که از تذکر من در بالا دریافتید که این حقیر تان، آن چه که می نویسد، آگاهانه است و نه از سر تقلید، و این قضاوت را در ختم این مقال به اهل سخن و خود شما واگذار می شوم. اما ناگزیرم که در دو نکته ی دیگر، سخنی چند به عرض برسانم.<br class='autobr' /> صیقل، با چیزی صورت می گیرد، و هم به چیزی. آن که مراد شما است، یعنی «با» این را همه می دانند و هر روزه کاربرد دارد، و آن گونه که در نبشته ی من آمده، یعنی «به» نیز کاربرد دارد که به آن می پردازم:</p> <p>«به» به معنی بهمراه، که از آن به مصاحبت تعبیر کنند. مثال: « به ادب سلام کرد» و یا « به سلامت عزیمت نمود» و یا « به مشت زر داد» و یا « دلم را به نور ایمان منور گردان» و این جمله «به صیقل حقیقت متجلی کرد»، نیز این نوع کاربرد دارد. امیدوارم که کاربرد «با» و «به» را با آن شفافیتی که در زبان شیوای دری موارد استفاده دارد، دریافته باشید. واضحتر بگویم: « من با دست غذا می خورم و با پا راه می روم، اما به نور ایمان و به صیقل حقیقت آیینه ی دلم را منور می کنم.»</p> <p>فردوسی می گوید:</p> <p>به لشکر توان کرد این کارزار .. به تنها چه برخیزد از یک سوار ..</p> <p>و یا</p> <p>به نام خداوند جان و خرد .. کزین برتر اندیشه برنگذرد</p> <p>پس ، از دید شما، فردوسی و دهخدای خدابیامرز و همه استادان زبان و ادبیات، اشتباه گفته اند؟ نه خیر این چنین نیست. از شما دوستانه و صمیمانه تقاضا می کنم که، این «به» ها را به «با» ها عوض نکنید و هر کدام را به جا های خود شان بگذارید.</p> <p>و شما نیز فرموده اید:</p> <p>آیا عارفان دیگر نیز همین کار را نکرده اند؟ آیا کسی میتواند به عرفان دست یابد اگر آیینهء دلش صیقل نیافته باشد؟<br class='autobr' /> من، بیدل را از عارفان حقیقی دانسته ام و در تاریخ ادبیات و اسلام ، به اشخاصی نیز بر می خوریم که به نام عارف و صوفی یاد شده اند، اما حقیقت نداشته، موجودات تحمیلی بالای مردم و جامعه بوده اند، ازینرو «عارفانی» گفته ام. عارف حقیقی، دلش صیقل یافته، و از عارف نما ها، نه... عارف حقیقی و صیقل یافته، در گفتار و کردار صادق است. شمس در مورد مولانا گوید: « مولانا در عمل و فضل دریاست». و شما با این سئوال تان، حرف مرا به کرسی نشانده اید. مسلم است که هر که به عرفان دست یابد، آیینه ی دلش صیقل می یابد و این کار را بسیار از عرفای ما کرده اند که از آن جمله من، بیدل را معرفی کرده ام.</p> <p>ایراد شما در مورد کاربرد پی هم واژه ی « فریبنده و فریفته»</p> <p>در کاربرد این دو واژه، در جمله ی بالا ، ایجاز کامل رعایت شده. خصوصیات این نوع کاربرد:</p> <p>1. در این نوع سجع، تعقید و تکلف وجود ندارد.</p> <p>2. استعاره، تشبیه و تمثیل به کار گرفته می شود.</p> <p>3. این گونه نثر، دور از جملات زاید و متکلف است.</p> <p>4. پیام را به شکل خاص می رساند.</p> <p>5. این گونه نثر، از شیوه ی موسیقایی خاص برخوردار بوده، نثر را در مرز نظم قرار می دهد.</p> <p>6. جمله ها با کاستن یک حرف، و یا کلمه و یا یک مصوت کوتاه و بلند، وزن پیدا می کنند.<br class='autobr' /> بنابر قواعد این نوع سجع که در بالا متذکر شدم، واژه ی « فریبنده و فریفته» پی هم آمده. حالا دانستید که من از سر آگاهی نوشته ام نه از سر تقلید.</p> <p>تمام این پدیده ها در این نوع سجع، زیبایی شناسی را به بار می آورند که این حقیر در دو جلد کتاب تألیف شده در مورد سعدی زیر نام « سعدی، درخت پرباری از بوستان معرفت» به ان اشاره کرده ام. پروفیسور داکتر عبدالقیوم قیوم که خود دوکتورای ادبیات را در سعدی شناسی به دست آورده، در همایش کتاب من در کابل، سال 1385 هجری، این سخنان را ارشاد فرمودند:</p> <p>از پروفیسور داکتر عبدالقیوم قیوم می خوانیم:</p> <p>"« گپی دیگری که در رابطه به کتاب آقای رفیع می خواستم خدمت شما به عرض برسانم، آن این است که آقای رفیع توانسته است جوانب صور خیال سعدی را هم در شعرش و هم در نثرش و به خصوص در گلستانش مشخص بسازد.</p> <p>من تقریبأ یک ماه قبل با دعوت یکی از موسسات فرهنگی ایران با جمعی از دانشجویان دوره ی ماستری دانشگاه ادبیات بخش زبان دری، به ایران رفته بودم. آنجا در محلی بنام شهر کتاب، گردهمایی ترتیب شد و در آنجا در باره ی کتاب آقای داکتر کاتوزیان، زیر عنوان« سعدی، شاعر عشق و زندگی» که در امریکا نوشته شده است، از جانب برادران ایرانی نقد و بررسی صورت گرفت و در آنجا تذکر دادند که زیبایی شناسی سعدی در این پژوهش منعکس نشده است، خوشبختانه که امروز وقتی کتاب آقای رفیع را مطالعه میکردم، متوجه شدم که آقای رفیع به بُعد زیبایی شناسی گلستان سعدی نیز تماس گرفته اند و مزایای گلستان را در این راستا هم برملا کرده اند. به این سبب ما می دانیم که یک افغان ما چطور با جنبه های بسیار باریک باریک آثار دانشمندان و متصوفین گذشتهء ما متوجه می شوند و به آن بُعد ها ارج میگذارند."»</p> <p>......................................</p> <p>از نبشته ی بالا، دو طرز دید متفاوت را در مورد نثر مسجع و زیبایی شناسی در کلام سعدی دریافتیم، یکی از شما، جناب رحیل، که از سر بی خبری به زبان و ادبیات، به یاوه سرایی تشبیه شده، و دیگری، طرز دید یک استاد مسلم در عرصه ی زبان و ادبیات و سعدی شناسی. کدام یک درست است؟</p> <p>......................................</p> <p>بیشترین ایراد شما در نبشته ی تان، روی کاربرد زبان و دستور زبان و واژگان است، که در این رابطه نمی خواهم توضیح بیشتری بدهم، و به اشارات ارزنده در بالا بسنده می کنم. معنی را رها کرده و دنبال تفحص الفاظ رفتن، کار من نیست. بحث های دستور زبان را با نقد ادبی ، خلط مبحث کردن، کار عاقلانه نیست. کلامی را به قصد مشاغبه یا سفسطه با کلام دیگر همراه کردن و یکی را جای دیگری نشاندن، به آن خلط مبحث گویند که در سراپای نبشته ی تان به وضاحت چشم گیر است.</p> <p>.....................................</p> <p>بحث و ایراد دیگر تان بر سر زبان دری و فارسی است، که بنده را به تقسیم بندی زبان ها محکوم نموده، از شاعران دری زبان مثال ها اورده، گاهی فارسی و گاهی دری نام برده اید.</p> <p>جناب رحیل:</p> <p>دری، فارسی، فارسی دری و یا دری فارسی، ما از چهار اسم نام می بریم و اما می خواهیم بگویم که مراد ما، یک زبان است؟ یعنی چه؟ مگر ، نصواری، جگری، سرخ و نارنجی، یک رنگ است؟؟ آیا ما نمی توانیم که بین این اسما تفکیک کنیم و سئو ظن را از میان برداریم تا همه ی ما زبان خود را صحیح و درست به کار ببریم؟</p> <p>می خواهم، نظرم را به شما و دیگر دوستان، با درنظرداشت به نتایج محققین و زبان شناسان پیشکش کنم:</p> <p>زبان دری، زبان ادبی و کلاسیک مردم افغانستان، ایران و تاجکستان است</p> <p>این است وجه مشترک فرهنگی و تاریخی ما که مرز را نمی شناسد. ازینرو، هر افغان، ایرانی و تاجکی، که سواد دارد، آثار از رودکی گرفته تا فردوسی، مولانا، حافظ، بیدل و استاد خلیلی را می تواند بخواند و درک کند، و از افتخارات زبان کشور خود محسوب کند.</p> <p>جناب کاظم کاظمی، شاعر مهاجر ما در ایران، نیز به این نتیجه رسیده که می گوید:</p> <p>اصولا تفاوت زبان فارسی دو کشور « که مراد همان دری است» ـ به ‌ویژه زبان ادبی ـ آن قدر نیست که قابل توجه باشد . زبان محاوره درحد بعضی واژگان و ساختارهای نحوی تفاوت ‌هایی دارد و در ادبیات داستانی کمابیش رد پای آن را می‌ بینیم ولی آنگاه که پای شعر به میان می‌آید ، همین اندک تفاوت هم از میان برمی ‌خیزد . خلیل ‌الله خلیلی‌ ، حاجی دهقان‌، صوفی عشقری ‌، علامه بلخی ‌، واصف باختری‌ ، قهار عاصی و سیدابوطالب مظفری با همان زبانی شعر گفته ‌اند که ملک ‌الشعرای بهار، شهریار، اخوان ثالث‌، سهراب سپهری‌، مهرداد اوستا، علی معلم و قیصر امین‌پور.</p> <p>فارسی، زبان متاثر شونده از زبان دری، که قدامت آن بیشتر است، می باشد</p> <p> فارس ها زبان متحول یافته پهلوی را فارسی نام نهادند که در برابر نفوذ زبانی عربی از غرب و دری از شرق قرار گرفته و از امتزاج آن با استفاده از لهجه های محلی، فارسی شکل گرفت. بهمین منظور فارسی با دری مشابهت های جدا از شکل لهجه یی آن پیدا نمود. زبان پهلوی (فارسی) با زبان دری مشابهت های کلی دریافتند و به مرور زمان مختلط گردیدند.. عامل اساسی شباهت و ارتباط کلمه های این دوزبان علاوه بر قرابت خانواده گی زبانی، معاصر بودن و نفوذ آن به مناطق مبدأ یک دیگر بوده است. دری، زبان گسترده و قدیمی است که پهنه آن لهجه ها و زبان های دیگر رازیر نفوذ خود داشته و دارد. زبان پهلوی و لهجه ی فارسی نیز متأثر از زبان دری است.</p> <p>فارسی دری، را می توان در حقیقت به جای «فارسی» استفاده کرد چون، فارسی در تحول خود از زبان دری مدد جسته و تکامل یافته، می توان به آن «فارسی دری» گفت.</p> <p>دری فارسی، کاملا ناوارد و بی جا است چون، تکامل و تاثیر زبان بالای همدیگر برعکس بوده. در افغانستان و تاجکستان دری می گویند و در ایران، فارسی دری، اما زبان مشترک ادبی هر سه کشور، زبان دریست.</p> <p>اگر در این مورد، از زبان شناسان و محققین و پژوهشگران، استدلال کنم، شاید بیشتر از صد ها ورق شود، اما اگر خواسته باشید، برای تان می فرستم. امیدوارم که مشخص شده باشد و شما دریافته باشید که نیت من، صرف استفاده از نام وارد و درست در زبان است و هیچ نوع تقسیم بندی و مرزبندی در کار نیست.</p> <p>هم چنان، زبان های بومی و دیالیکتیکی، با لهجه ها و گویش های مختلف در هر سه کشور وجود دارد. باز هم یک بار دیگر تاکید می کنم که: وجه مشترک فرهنگی و تاریخی میان سه کشور، زبان پربار دری است که به عنوان زبان ادبی و کلاسیک ادبیات در هر سه کشور استفاده می شود. در این اواخر، تلاش رفته است، تا بین واژگان مروج در زبان دری، مرز ایجاد کنند و به تقسیم بندی پرداخته شده که فلان واژه مروج ایرانی است و فلان واژه مروج افغانی. این کار از دید من، کاملا تلاش بیهوده بوده که تاریخ گواه آن است. من در یک تحقیق بسیار عمیق، این گونه واژه گان را ریشه یابی کرده ام. به طور خلص می توانم بگویم که همه ی آن ها به استثنای چند، مروجه ی زبان دری کلاسیک است که هر سه کشور می توانند از آن به خوبی استفاده کنند، این که ما به هر لحاظ از کاربرد آن در افغانستان ابا می ورزیم و کشور ایران استفاده می کند، خود مقصریم. نبشته ها و پژوهش های خود را در این رابطه، در سایت خود با پرسش دوستی که مطرح کرده است، به شکل سریال می گذارم. یقین دارم که اذهان بیدار را از این دغدغه فارغ خواهد ساخت.</p> <p>ناگزیرم، در مورد زبان دری که قدامتش بیشتر است و اهل تحقیق به آن پافشاری کرده اند، مثال ها بیاورم:</p> <p>جناب رحیل:</p> <p>در ارتباط با زبان حافظ،، سعدی و بیدل، چیز های گفته اید که از روی احساسات است، و من حقیقت وجه مشترک زبانی این بزرگ مردان را به شما ، با استدلال منطقی از پیش کسوتان زبان و ادبیات بیان می کنم.<br class='autobr' /> حافظ شیرازی شاعر قرن هشتم، هم ابیاتی به زبان اصلی و بومی شیراز سروده است که نشان دهنده حضور قوی زبان پهلوی در میان مردم شیراز تا قرن هشتم هجری می باشد.</p> <p>در زمان دو شـاعر بزرگ ، سعـدی و حافـظ ( قرن هـفتم هجری ) در ايالت شـيراز ( فارس ) هنـوز زبان دری زبان عام نشـده بود. حافـظ می ‌گـويد:</p> <p>زشـعر دلکش حافـظ کسـی شـود آگـاه .. که لـطف طـبع و سخـن گـفتن دری دانـد</p> <p>اگر در قرن هـفتم هجـری، همه مردم فارس " سخن گـفـتن دری" می ‌دانستـند، حـافـظ چنـين نمی ‌گـفت.</p> <p>محمدتقی بهار ملک الشعرای ایران در مقاله ی می نویسد:</p> <p>"« رفته رفته، زبان دري از خراسان (افانستان امروز) به ساير نقاط ايران سرايت کرده، و نوشتن کتب به زبان پهلوي مختص زردشتيان شد، و گفتن شعر به زبان پهلوي به معدودي قليل انحصار يافته، و ساير فضلا به تقليد فضلاي خراسان،( افغانستان امروز)، کتب و اشعار خود را به زبان دري نوشتند."» بدین ملحوظ، ما می دانیم که اساتید مانند سعدی و حافظ و تا امروز همه آثار خود را به زبان دری آفریدند و ازاینرو آثار شان جاودانه شد. امروز کسی از اشعار سروده شده ی حافظ به زبان محلی یی شیرازی یاد نمیکند و مفهوم آن را نمی داند.....</p> <p>.....................................</p> <p> زبان سعدی و حافظ برای بیدل، بیگانه نبوده که در وصف شان سخن گفته است. دلیل وجه مشترک زبان شان، این گونه که من پرداخته ام، با درنظرداشت تحولات زبانی و تاریخی ادبی، منطقی تر به نظر می رسد. ما، هر دو در حقیقت، هم نظریم، اما یک فرق وجود دارد. شما برای این که مرا به هر لحاظی بیازارید، این حقیر را با کج بحثی ها به اذیت وامیدارید، و من، با استدلال از قدامت زبان و کاربرد درست آن، برای تان دلیل و سند از محققین و زبان شناسان ارائه می کنم. در مورد حقیقت به کاربردن زبان دری، یک گفتار از مورخ نامدار ایران را لازم می دانم که این جا بیاورم:</p> <p>داکتر محمود افشار یزدی مینویسد:</p> <p>"« هنگامی که نگارنده ی این کتاب در این عصر به قونیه رفته بودم، در دهلیز آرامگاه مولانا دیدم که دو تابلو ، یکی به ترکی و یکی به انگلیسی به دیوار آویخته اند که مفاد آن این بود:</p> <p>« مولوی یک شاعر ترک است ، ولی چون در زمان او فارسی زبان ادبی بوده، اشعار خود را به این زبان سروده است.</p> <p>خواننده ی نا آشنا به تاریخ ادبیات چه می داند که مولوی از بلخ به قونیه آمده و زبان وطنی او دری بوده است. فصیح ترین لهجه ی دری در بلخ تلفظ می شده. مولانا گوید:</p> <p>در سفر گر روم بینی گر ختن .. از دل تو کی رود یاد وطن «کتاب افغان نامه»</p> <p>..........................................</p> <p>این محقق عزیز، منصفانه به حقیقت زبان اشاره کرده است. چرا ما از حقیقت انکار کنیم؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟</p> <p>..........................................</p> <p>کاربرد درست نام زبان دری، از زبان چند صاحب نظر:</p> <p>علامه صلاح الدین سلجوقی:</p> <p>"« علاوه بر این که خراسان حصه ی بزرگ ادب و ادبای زبان دری را در آغوش گرفته و می گیرد، ادب و ثقافت هند نیز خراسانی است و باید با شعر و ادب خراسان یک چیز محسوب شود."»</p> <p>محمد حیدر ژوبل:</p> <p>" « .. از نظر جمله بندی، تشبیهات، کنایات و استعارات زبان بیدل، مشکل ترین زبان ادبی دری است."»<br class='autobr' /> پروفیسور غلام حسن مجددی:</p> <p>" « بیدل، مهارت و نبوغ فوق العاده ی را ابراز داشته و به حیث یک ادیب بزرگ و شاعر مقتدر بر ذخایر لغات زبان دری افزوده است. وی بر زبان سیطره ی حیرت انگیزی داشت. تخیل مبدعه ی او به ادب دری کمک بزرگی نمود"»</p> <p>مایل هروی:</p> <p>"« در سلسله ی تاریخ ادبیات دری در مورد نامه های شاعران که گه گاه گره به تاریخ می خورد، و در مجموع ابعاد گونگونی دارد، کمتر تحقیقات شده و بسا از شعرای فحول ما نامه های دارند که از آن ها در تاریخ شکوهنده ی ادب دری، بیادگار مانده.."»</p> <p>داکتر عارف پژمان:</p> <p>"« کمتر شاعری در قلمرو زبان و ادب دری، می توان سراغ کرد که این همه جسورانه کاخ مرمرین زبان را به بازی گرفته باشد.."»</p> <p>پروفیسور نورالحسن انصاری:</p> <p>" « دانشمندان دری زبان که در دوره ی غزنویان به هند آمدند، با این سرزمین علاقه ی شدیدی ابراز نمودند. با این فلسفه و فرهنگ هندی آشنایی به دست آوردند و با نهایت اخلاص سعی نمودند که فرهنگ و کلتور و فلسفه و مذهب هند را به دری زبانان بشناسانند. امیر خسرو شاید نخستین و بزرگترین شاعر و نویسنده ی دری در هند بوده که ..."»</p> <p>.........................................</p> <p>استاد سـعـيد نـفيـسی اسـتاد پيشـيـن دانشـگاه تـهران می ‌نويسـد: "... به دلايـل بسـيار بر من مسـلٌم اسـت که سـرزمين اصلی زبان دری، خـراسـان و ماوراءالـنهر بـوده ... و بـعـداً زبان دری در نـواحـی ايـران کـه قـلـمرو اصلی آن نـبوده انتشـار يافـت، ...</p> <p>دکتر محمود افـشـار يزدی، ادب ‌شـناس و مورخ ايران با صراحت و وضاحت می‌ نويسـد: " زبان دری پيش و بيش از آن که به ايران تعلق داشـته باشـد از آن افغانسـتان و تاجيکسـتان اسـت. به علت اين که زادگاه و پرورشگاه آن خراسـان قديم، افغانسـتان و ماوراءالنهر( بخارا و سـمرقـند ) و بلخ و غزنه بوده اسـت. رودکی و عنصری، همچنان که فردوسی و فرخی و بسـيار ديگر، از زادگان و پرورش يافتگان خراسـان بوده‌اند. چند صد سـال بعد اسـت که سـعدی و حافظ در فارس ظهور کردند."</p> <p>……………………………</p> <p>اهـل پـژوهـش از جمله دانشـمنـدان نـامـدار ايران در عـرصه ی زبان و ادبيـات، مانند ملک‌الشـعـرا بهار، استاد سـعـيد نفـيسی، استاد بديـع الزمان فروزانفـر، پرويز ناتـل خـانلری، داکترذبيح الله صفـا، شـاهـرخ مسـکوب، احـمدعـلی رجـائی، جـلال متـينی، داريـوش آشـوری، محـمود افـشـار يـزدی و دیگران .. که در ايـران دوسـتی و دلبسـتگی شـان به زبان و ادب فارسی بدون شک و تردید است، براين عـقـيده اند که زبان دری، نخسـت در خراسـان و ماوراءالنهر بوجود آمده و بعـد بـه سـوی غرب خـراسـان يعـنی ايران امروز راه باز نمـوده اسـت و به نظر آنها اين امر امروزه پـديـده‌ای پـذيـرفـتـه شــده اسـت.</p> <p>........................................<br class='autobr' /> و هستند دانشمندانی که نام زبان دری را با تاثیرگزاری آن، آن چه که حقیقت بوده، در نبشته های شان در طول تاریخ انعکاس داده اند که به چند اساتید اکتفا کردم.</p> <p>..............................................</p> <p>در مورد مشاجره ی لفظی بیدل با شاعران فارس، شما دیدگاه خود را دارید، اما من در کتاب نقد «شاعر آیینه ها» به تفصیل به آن پرداخته ام، هرگاه مکمل آن نشر شد، می توانید نظر تان را ارائه کنید و یا شاید دیدگاه تان، پس از مطالعه ی کتاب فرق کند.</p> <p>به واژگانی مثل « لولیان و تمغل» که شما در معنی و تعبیر شان شک دارید، نیز به تفصیل پرداخته شده، شما مکمل آن را نخوانده اید، یعنی آن گونه که در کتاب ریشه یابی شده. شما راحت باشید، من رنج پژوهش را بر خود ارزانی کرده ام و از روی گمان نمی نویسم.</p> <p>................................................</p> <p>برمی گردیم به اصل مطلب</p> <p>نقد و بررسی کتاب شاعر آیینه ها</p> <p>تحلیل ها و نظر ها:</p> <p>در این نقد، من به تناقضات وارد شده از جانب جناب کدکنی به بیدل، اشاره کرده ام که می گوید:</p> <p>1. عدم موفقیت بیدل در ایران درس عبرتی است برای گویندگان جوان امروز.</p> <p>2. بیدل، درس عبرتی برای گویندگان جوان امروز که می پندارند ابهام، آن هم ابهام دروغین و آگاهانه، میتواند شعر های شان را پایدار کند.</p> <p>3. تمام نقاط ضعف شعر بیدل را به گونه های دیگر در آثار این دسته از گویندگان جوان امروزی به خوبی میتوان دید.</p> <p>4. شعرش از نظر خیال و تصویر های متنوع و عمیق، اما پیچیده و اغلب نامفهوم، درس عبرتی برای بعضی شاعران نوپرداز.</p> <p>............................................</p> <p>و باز از جناب کدکنی در این کتاب در مورد پدر معانی می خوانیم:</p> <p>1. "وقتی خواننده ی با فضای شعری او آشنا شد و نوع تداعی ها و طرز برقرار کردن هماهنگی میان عناصر معنوی شعر را دریافت، اندک اندک با جهان بینی و طرز فکر او آشنا می شود و با شاعری عارف و سراینده ی که از دانش و فضیلتی بسیار برخوردار است روبرو می شود."</p> <p>2. اگر کسی دیوان صدهزار بیتی این شاعر را بررسی کند و ترکیبات زیبایی که در شعر او به کار رفته جداگانه، یا در ضمن ابیاتی، یادداشت کند اغلب دست اندرکاران شعر نو فارسی را مایه ی حیرتی خواهد شد چرا که به اندازه ی تمام ترکیبات زیبای شعر نو امروز، در دیوان این سرآینده ی شگفت، ترکیبات زیبا و بافت های شاعرانه ی بیان دیده می شود.</p> <p>............................................................................................</p> <p>این پرسش ها را در مورد تناقض گویی جناب کدکنی در کتاب مطرح کرده ام:</p> <p>1. آیا ممکن است، شاعری عارف و سراینده ی که از دانش و فضیلتی بسیار برخوردار باشد، درس عبرتی برای گویندگان جوان امروز باشد؟ و شعرش ابهام دروغین و آگاهانه ؟</p> <p>2. آیا ممکن است، شاعری، که در شعر وی ترکیبات زیبا به وفرت بکار رفته و مایه ی حیرت دست اندرکاران شعر نو فارسی شده باشد، شعرش نامفهوم و درس عبرتی برای شاعران نوپرداز باشد؟</p> <p>3. سراینده ی شگفت، که به اندازه ی تمام ترکیبات زیبای شعر نو امروز، در دیوانش وجود دارد، آن هم به قول جناب کدکنی، ترکیبات زیبا و بافت های شاعرانه ی بیان، چگونه درس عبرتی برای گویندگان جوان امروز می شود؟</p> <p>...........................................................</p> <p>هم چنان، به زبان پر رمز و راز بیدل که زبان پیچیده ی دری است و اصطلاحات و واژگان در کلام بیدل را مردم افغانستان بیشتر متوجه می شوند و بیدل در فرهنگ زبان گفتاری مردم افغانستان نیز حرف ها دارد، اشاره ها شده. یعنی، از کاربرد زبان دری در دو کشور سخن رفته که در آن تفاوت ها دیده می شود. و در این مورد، صاحب نظران، متفق النظر اند.</p> <p>.............................................</p> <p>جناب رحیل:</p> <p>شما با این پرسش ها و اشارات من موافق نبوده، به این فکر شده اید که، من به صفت یک نویسنده ی افغانی در برابر نویسنده ی ایرانی نباید می نوشتم. حال آن که قلم بدستان دیگر نیز در رابطه با کتاب «شاعر آیینه ها»، جناب کدکنی را شدیدتر از من مورد انتقاد و نقد قرار داده اند.</p> <p>............................................</p> <p>از جناب محمد کاظم کاظمی در مورد کتاب «شاعر آیینه ها»، داکتر شفیعی کدکنی می خوانیم:</p> <p>كتاب «شاعر آيينه ها» با همه ارزشمندي اش،كتابي شتاب زده به نظر مي رسد و حاصل مقاله هاي گوناگون است كه دكتر شفيعي در مقاطع گوناگون نوشته است. برخي مربوط به زمانهاي قديم و برخي هم مربوط به كتابهايي مي باشد كه در دست تأليف بوده است. مثل كتاب «سبك شناسي شعر فارسي». و اين مقاله ها به صورت ناهمگوني دركنار يكديگر قرار گرفته بودند. يكي دو قسمت كتاب هم ترجمه مقاله هاي نويسندگان روسي و بخش ديگري از كتاب هم يادداشتهاي صدرالدين عيني است. در كل به دليل همين نامتجانسي هاي موجود در اين كتاب است كه مي توان نتيجه گرفت؛ در تأليف آن شتاب زدگي وجود داشته است. در اين كتاب بعضي از نظريات آقاي دكتر درباره بيدل متناقض مي نمايد. يعني درجايي مي گويد: « بيدل را مايه عبرت براي شاعران جوان مي دانم» يعني جوانان ما بايد از بيدل عبرت بگيرند و با اين حال بعضي از مصرعهاي بيدل را بر همه گنجينه ادب پارسي ترجيح مي دهد! در مجموع قبل از«شاعر آيينه ها» ديدگاه دكتر شفيعي نسبت به شعر بيدل نگاه مثبتي نيست. مثلاً در خود همان مطالبي هم كه استاد درباره بيدل نوشته است، ديدگاه مثبتي ديده نمي شود. يعني آن مقاله ها را هم به بهانه انتشار«بيدل» نسخه علامه صلاح الدين سلجوقي در افغانستان مي نويسد، ولي وقتي آن مقاله ها را نگاه مي كنيم احساس نمي كنيم كه ايشان شيفته و علاقه مند بيدل اند، بلكه در بعضي جاها تعريض گونه هايي به بيدل دارند. ايشان از اولين كساني هستند كه درباره بيدل مطلب نوشته اند اما نوشته هايشان خيلي در تأييد شعر بيدل نيست و استاد شفيعي كدكني، بيدل را غالباً در كنار« قاآني» مطرح مي كنند يعني شاعري كه هرگز مقامي در خور توجه پيدا نكرده است. دكتر شفيعي كدكني، تا قبل از «شاعر آيينه ها»، بيدل را حتي در حد «صائب» هم مطرح نمي كند. در صحبتهاي ايشان معمولاً «قاآني» و «بيدل» همطراز هم قرار مي گيرند و بايد بدانيم «قاآني» در ديدگاه دكتر كدكني، نقطه اوج ابتذال هنري و افراط درشعر است. در همان كتاب، دكتر كدكني شاعري مثل قاآني را «كاريكاتور شاعران كهن» مي داند و مي گويد: «آدمها دو بار ظهور مي كنند. يك بار در هيأت اصلي و يك بار در هيأتي مضحك، و شاعران «دوره بازگشت» كاريكاتورهاي شاعران دوره خراساني ان.» ايشان، اين ديدگاه منفي را نسبت به قاآني دارد و غالباً هم بيدل را در كنار قاآني مي گذارد.</p> <p>..............................................</p> <p>جناب رحیل:</p> <p>دوست شاعر شما، جناب کاظمی، نیز به همان نکته ها که من انگشت گذاشته ام، اشاره ها دارد: 1. تناقض. 2. شتابزدگی. 3 . نامتجانسی. 4. مایه ی عبرت برای نسل جوان. 5. در مجموع مطالب کتاب «شاعر آیینه ها» را ناهمگون خوانده.5. کدکنی به بیدل نگاه مثبتی ندارد. 6. بیدل را نقطه ی اوج ابتذال هنری و افراط در شعر می داند.</p> <p>.............................................</p> <p>تمام صاحب نظران و آن های که در مورد بیدل تحقیق و تفحص و پژوهش کرده اند، کتاب «شاعر آیینه ها» را، یک دید صورتگرایانه پنداشته، بدین نظر اند که در این کتاب به معانی و مفاهیم و عرفان بیدل با همان زبان پر رمز و رازش، تماس برقرار نشده است.</p> <p>قضاوت شما، در برابر من، تاسف انگیز بوده، که تنها اندوه و حسرت را به بار می آورد. دریغ و دردانگیز..... <br class='autobr' /> شما، نقد محمد کاظم کاظمی و دیگران را بالای داکتر شفیعی کدکنی، به لحاظ افغانستانی بودن شان جایز می دانید و مرا در ردیف نویسنده ی افغان قرار داده، از این حق محروم می کنید. در حالی که من افغانستانی تر از شما استم، چون در مورد فرهنگ و زبان کشور خود، آگاهانه، سالم و بدون تعصب و تنگ نظری می نگرم و حقایق را می نویسم.</p> <p>درنگ و تأمل من بر گفته های استاد واصف باختری و جناب کاظمی، نه از روی خودخواهی بوده، بلکه هدف بسیار پاک و والا از قبیل: درست بکاربردن زبان دری، تفکیک زبان ها، وجه مشترک زبان ها و رهانیدن ذهنیت مردم از ابهام بود، که گوشه ی آن در این نبشته بازتاب یافت.</p> <p>به خدا و به اصالت زبان و فرهنگ خود توکل کنیم . گریز از حقایق فرهنگی به سود ما نیست.</p> <p>با این کلام بیدل به سخنان خود بسنده می کنم:</p> <p>به افسون قبول خلق تا کی هرزه گو باشم .. اگر حرفم به خاک افتد، دعا ها مستجاب افتد</p> <hr class="spip" /><strong> <a href="http://kabulpress.org/my/spip.php?article4699" class="spip_out" rel="external"> <p>مشکل اساسی استاد سميع رفيع و همگنان!</p> <p>ظاهر شاه هرچند به « لسان دری ! » تکلم ميکرده، اما همواره دشمن شماره يک انکشاف اين زبان بوده است ، چنانکه ايجاد پشتو تولنه و کورس های مضحک تحميلی لسان پشتو و ده ها خدعه و خيانت ديگر نه بخاطر جلو کشاندن زبان پشتو ، بلکه سنگ اندازی در برابر گردونه طبيعی پيشرفت فرهنگ و زبان فارسی بوده است!</p> <p>چهار شنبه 17 فوريه 2010, نويسنده: نثار احمد</p> </a> </strong></div>