کابل پرس

شبکه فارسی بی بی سی ناشر اندیشه های شونیستی

شرعی جوزجانی — 2013-01-14T18:30:00Z

به روز 19 دسامبر 2012 بخش فارسی بی بی سی مقاله ای تحت عنوان "مولانا و ترکان"، به قلم یکی از نمایندگان خود به مناسبت عرس مولانا جلال الدین رومی بلخی در ترکیه به نشر رسانید.

نویسندۀ مقاله کوشیده تا با تأویل غیر منطقی برخی از سخنان مولانا، استخراج مصنوعی مفاهیم ترک ستیزانه از کلمات و جملات او و تفسیر نادرست عده ای از ابیاتش، برای این ابرمرد عرصۀ شعر و عرفان هویت ایرانی جعل کند و مذبوحانه تلاش نموده، اورا درنقطۀ مقابل ملتش- ملت بزرگ ترک قرار بدهد.

اینگونه ارزیابی ها تازگی ندارد و تعجب آور هم نیست. زیرا تحقیر و کم بهادادن به ترکها و چسباندن برچسپ "ایرانیت" برجبین آنها و ادعای مالکیت افتخارات مادی و معنوی وشخصیت های بزرگ علمی و ادبی آنان، یک بخش انفکاک ناپذیر مفکورۀ "پان ایرانیزم" مبتنی بر اندیشه های فاشیستی طراز هتلری شاهان پهلوی بود که به صفت سیاست رسمی دولت شاهی مصائب بزرگی برسر اقوام غیر پارس ایرانی به خصوص 33 ملیون ترکان آذر بایجان جنوبی آورد. همین اکنون هم حلقات معینی در ایران و کارمندان معلوم الحال شبکۀ فارسی بی بی سی و آریاپرستان وطنی ما این اندیشه های شونیستی کهنه را نشخوار میکنند وبا اتکا برآن برضد ترکان ایران و ترکتباران افغانستان ازجمله خلق نجیب هزاره قضاوت می نمایند.

نویسندۀ مضمون به نام مهرداد فرهمند که روانش با اندیشه های فاشیستی آلوده است و ازجملات و افاده هایش بوی کثیف ترک ستیزی و خصومت با این ملت بزرگ تاریخ آفرین و فرهنگ ساز به مشام میرسد، درعقب نام مولانا خزیده، از آن جا تیر اتهام، توهین، تحقیر و ناسزا به سوی هم تباران مولانا پرتاب میکند.

نویسنده، آرامگاه مولانارا در ترکیه از لحاظ مقدس بودن با آرامگاه امام رضا در ایران مقایسه نموده میگوید که در ترکیه به شخصیت او بالاتر از یک شخصیت صرفا ادبی و عرفانی ارج نهاده میشود و اعتراف می نماید که " مولانا همچنین برای مردم ترکیه شخصیتی ملی است و از او باعنوان شاعر و عارف بزرگ ترک یاد می شود".
اما احساس کور نژاد پرستانه او را نمی گذارد تسلیم این حقیقت شود، بنابرآن از آن طفره میرود و می گوید: " نگاهی به جایگاه "ترک" در آثار مولانا نشانی از ابراز تعلق وی به ترکان به دست نمی دهد". بدین ترتیب اوتلاش میکند تا با قرینه سازی ها، تفسیر و تأویل ناشیانۀ اشعار مولانا و بعضا با تحریف حقایق تاریخی، بین او و ترکان یک مرز غیر قابل عبور ترسیم نماید.

اصلا نه مولانا و نه پدرش بهاؤالدین ولد و نه خانوادۀ شان هیچ کدام ایرانی نبوده اند و در سرزمینی حیات به سر میبرده اند که هیچگاه جزء حدود جغرافی ایران نبوده و حکمداران ترکی تبار این سرزمین قرن ها بر قلمروی که اکنون به نام ایران شناخته می شود و بر ایرانیانی که در آن می زیسته اند، حکمرانی داشته اند.

به شهادت منابع تاریخی مولانا نسب ترکی داشته، احمد افلاکی در کتاب "مناقب العارفین"، دوکتور سلجوق ایر آیدین استاد فاکولتۀ الهیات اونیورستی مرمره در کتاب ارزشمند خود "تصوف و طریقت ها"، پروفیسور رفیق اوزدک در کتاب "تورک قیزیل کتابی" و محمد رحمانی فر در کتاب "نگاهی نوین به تاریخ دیرین ترکان ایران" تاکید کرده اند که مولانا سلسلۀ نسب به خوارزمشاهیان میرساند، چنانچه مادرش مومنه خاتون دختر پادشاه خراسان و ترکستان علاؤالدوله خوارزمشاه بوده و از همین جهت اورا از ترکان خوارزمشاهی دانسته اند.

بعد از آن که مناسبات بهاؤالدین ولد با سلطان خوارزمشاه به سردی می گراید، او باخانوادۀ خود به قصد زیارت حج از بلخ می برآید. به نوشتۀ عبد الرحمان جامی در کتاب "نفحات الانس من حضرات القدس" هنگام عبور از خاک ایران در شهر نیشابور با صوفی مشهور شیخ فریدالدین عطار ملاقات می نماید. شیخ کتاب "اسرار نامۀ" خودرا به پسر او جلال الدین هدیه میدهد.

در هنگام اقامت چندروزه در ایران هیچ کسی از امرا و فضلا و نه هم از مردم ایران از این خانواده خواهش نمیکند تا در همانجا باقی بمانند. اما در سرزمین ترکیه، هم اهل دانش و معرفت و هم رهبران دولت عثمانی برای تشریف قدوم این عایلۀ شناخته شده با معرفت و فرهنگ، دقیقه شماری میکردند.

به نوشتۀ مولانا شناس معروف ترکیه عبدالباقی گلپینارلی بعد از آن که بهاوالدین ولد به شام رسید، خلق شام به اصرار از او خواستند تا در آنجا اقامت نماید، اما او گفت که فقط میخواهد به "انادولو" برود و از آن جا برآمده به شهر ملاتیه و از آنجا مستقیما به طرف ارزینجان روان شد. حاکم ارزینجان فخرالدین و همسرش عصمتی خاتون در حدود آق شهر از او استقبال به عمل آورده اورا به ارزینجان دعوت کردند. او حاضر شد در آق شهر باقی بماند. پس از چهار سال اقامت در آق شهر، به لورده رفت. درین جا امیر موسا یکی از نائبان سلطان علاو الدین کیقباد، شرایط اقامت بهاوالدین ولد را درین شهر تامین کرد. به قول جامی و گلپینارلی طی هفت سال اقامت درین جا در مدرسه ای که به خاطر او اعمار شده بود به تدریس پرداخت. درین جا پسرش جلال الدین با گوهر خـاتـون دختر خـواجه لالا شرف الدین سمرقندی ازدواج کرد و از او صاحب دو پسر شد به نامهای محـمد بهاؤالدین و علاؤالدین محـمـد که اولی با لقب سلطان ولد شهرت دارد و بعد از وفات پدرش مؤسس طریقت مولویه به شمارمیرود.

بهاوالدین ولد یک سال بعد به دعوت سلطان علاوالدین به قونیه رفت. سلطان میخواست خانواده را در قصرخود جا بدهد، اما به روایت افلاکی و گلپینارلی بهاوالدین گفت: "برای امامان مدرسه، برای شیخها خانقاه، برای امرا کاخ، برای تاجران کاروانسرا، برای بیکاران آواره زاویه و برای سفرکنندگان مسافرخانه مناسب است" و به مدرسۀ آلتون آپه فرود آمد و باکمال احترام و اعزاز حیات بسربرد و بعد از وفات او درسال 1231م مولانا جلال الدین رومی بلخی به جایگاه علمی و معنوی او تکیه زد.

خوانندگان محترم توجه فرمودید که پدر مولانا و خانوادۀ او ازکشورهای عربی تا سرزمین ترکیه هرجا که رسیدند به استقبال گرم مردم مواجه شدند و ازآنان به اصرار خواهش به عمل آمد تا در سرزمین شان اقامت کنند. اما بهاؤالدین ولد در سرزمین ایران با وضعی بی تفاوت مواجه شد، هیچ کسی از ارباب دانش و فرهنگ به سراغش نیامد و ازو نخواست که در سرزمین شان اقامت نماید. چونکه پارسیان بهاوالدین ولد و خانوادۀ اورا به سبب داشتن تبار ترکی از خود نمیدانستند.

نویسندۀ بی بی سی میگوید که در اشعار مولانا به ویژه در غزلیات او ترک به معنی معشوق به کار برده شده است، اما درقسمت های بعدی مقاله برای این که یاوه گویی های خود را موجه جلوه بدهد، برای ترکان چهره ای ناخوش آیند می تراشد.
این درست است که کلمۀ ترک نه تنها در اشعار مولانا، بلکه در اشعار تمام شعرای فارسی زبان مجازا به معنی معشوق نیز به کار رفته است. چون که ترکان عموما از وجاهت خاصی برخوردار بوده اند و هستند. چناچه مؤلف ایرانی "فرهنگ بزرگ سخن" دکترحسن انوری در جلد سوم ص 1707 در ذیل کلمۀ "ترک" می نویسد: زیبا رو، زیبا روی سفید پوست. او این شعر رودکی را مثال می آورد:

ترک هزاران به پای پیش صف اندر
هر یک چون ماه بر دو هفته در افشان

پذیرفته شدن کلمۀ "ترک" در ادبیات فارسی به مثابۀ سمبول زیبایی، نه آن چنان که برخی متعصبان ادعا کرده اند، "یک غلطی تاریخی"، بلکه تشبیه و انتخابی لطیف و واقعبینانه بوده است. طوری که تاریخ ادبیات فارسی گواهی میدهد، ترکان عموما، به خصوص ترکان سمرقندی، ترکان شیرازی، ترکان ختا وختن، خلخ و چگل و کاشغر، همیشه منبع الهام شاعران پارسی گو بوده و انگیزۀ آفرینش مضامین زیبا و دلنشین برای آنان شده اند. از حافظ شیرازی بشنویم:

اگر ان ترک شیرازی به دست آرد دل مارا
به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را

به شعر حافظ شیراز می رقصند و مینازند
سیه چشمان کشمیری و ترکان سرقندی

از شاعر دیگری:

خیز تا خاطر بدان ترک سمرقندی دهیم
کز نسیمش بوی جوی مولیان آید همی

از فرخی یزدی:

دیدی ان ترک ختا دشمن جان بود مرا
گرچه عمری به خطا دوست خطابش کردم

از دانشمندان ایران دکتر محمد معین در کتاب ارزشمند "فرهنگ فارسی" صفحۀ 483 جلد اول زیر کلمۀ خلخ مینویسد:
خلخ = قرلغ... شهریست در ترکستان مسکن ترکان قرلق که مردم آن بزیبایی شهره بودند. همچنان او درذیل توضیح کلمۀ قرلق در صفحۀ 1449 جلد دوم همین فرهنگ مینویسد:
بقول طبری این قوم سلسلۀ ایلک خانیان را در ترکستان تشکیل دادند و بعدها غزان از میان همین قوم برخاستند. در آغاز قرن 7 هـ تمام حدود چین، بین اسپیجاب تا اقصای فرغانه توسط ترکان قرلقی مسکون شده بود. همین قوم است که افراد آن بنام "خلخی" در میان شاعران ایرانی به موزونی قامت و حسن صورت معروفند.
همچنان او در توضیح کلمۀ چگل درص 443 جلد 5 مینویسد:
چگل ناحیه ای که ازطرف شرق و جنوب به خلخ، از مغرب به تخس و از شمال به ناحیۀ قرقیز محدود است. شهرهای آن ترک نشین و اهالی آن شجاع و زیبارویند.

اجازه دهید مثالهای دیگری هم از "فرهنگ بزرگ سخن" تألیف دکتر حسن انوری بیاورم:

چگل: به داشتن زیبا رویان معروف است.

در حضر گوشۀ تو هم چو نگار چگلی
در سفر مرکب تو هم چو بت کاشغری (فرخی سیستانی)
(جلد 3،ص 2371)
خَلّخ: سرزمینی در ترکستان که در ادبیات فارسی به داشتن مشک خوب و نیز زیبا رویان معروف است.
(جلد 4 ، ص 2808).

چشم ترکانه: چشم زیبا و دلفریب.

پیش آن چشم های ترکانه
بنده ای و کمینه هندویی ( مولوی)
(جلد 3، ص 2338).

برشکن کاکل ترکانه که در طالع تو است
بخشش و کوشش خاقانی و چنگیزخانی (حافظ شیرازی)
(جلد 3، ص 1707، ذیل کلمۀ ترکانه).

همچنان از شاعر بزرگ اوزبیک علیشیر نوایی:

نگار ترک – تاجیکم کند صد خانه ویرانه
بدان مژگان تاجیکانه و چشمان ترکانه
(دیوان فانی، ص 287).

دانشمند فرهیخته دکتر حسین محمد زاده صدیق مترجم توانای " دیوان لغات الترگ " محمود کاشغری از عربی به فارسی در ص 27 مقدمۀ عالمانه ای که بر این کتاب بی نظیر نوشته، ضمن معرفی کاشغر، جملات و شعر ذیل را از " برهان قاطع " نقل میکند:
"شهری است از ترکان، منسوب به خوبان. معزی نیشابوری گوید:

ترک نزاده چنو به کاشغر اندر،
سرو نباشد چنوبه کاشمر اندر".

نویسندۀ بی بی سی میگوید :عده ای بر این باوراند که این تعبیر مولانا ازکلمۀ ترک، گواهی بر ترک بودن مراد و معشوقش شمس تبریزی است.
درین شکی نیست که محمد بن علی معروف به شمس تبریزی مرشد مولانا ازاهالی تبریز بوده و تبار وی به ترکان قبچاق میرسیده، چنانکه مولوی خود به این موضوع تصریح دارد:

زهی بزم خداوندی زهی می های شاهانه
زهی یغما که می آردشه قبچاق ترکانه
( دیوان شمس تبریزی، م درویش، ج 2، غزل 934)

ادعای نویسنده که در عین حال متضمن اعتراف یک پارسی متعصب به ترک بودن شمس تبریزی میباشد، در بعضی موارد درست است، اما نه به طور کلی. زیرا مولانا کلمه ترک را به مفهوم قومی و افادۀ هویت ملی خود و دیگران نیز به کار میبرد. مثلا از رباعی زیر برمی آید که خود او نیز چون مراد و پیر خود ترکی تبار بوده است:

بیگانه مگویید مرا زین کویم
در شهر شما خانۀ خود می جویم
دشمن نیم ارچند که دشمن رویم
اصلم ترک است اگرچه هندی گویم
(دیوان شمس تبریزی، رباعی شماره 1187، ج 2، ص 1428، تهران، سال 1381)

به گفتۀ محمد رحمانی فر در کتاب "نگاهی نوین به تاریخ دیرین ترکان ایران" در بعضی نسخه ها مصراع چهارم به صورت "اصلم ترک است گرچه دری می گویم" آمده است که صحیحتر به نظر میرسد. به قول سید کمال قاراغلی اوغلو مولوی این رباعی رادر پاسخ کسانی که به او"بیگانه" و مغول می گفته اند سروده و با بیان "اصلم ترک است" خیال همگان را راحت کرده است.
تأکید مولانا بر ترک بودنش آن قدر واضح و صریح است که جایی برای هیچگونه شک و تردید، یا تفسیر و تأویل باقی نمی گذارد. به طور مثال به بیت زیر توجه کنید:

من ترکم و سرمستم، رندانه سلح بستم
در ده شدم و گفتم سالار سلام علیک
(کلیات شمس تبریزی، ج 1، غزل شماره 1318، ص489)

این ادعای بی اساس نمایندۀ بی بی سی که اصطلاحات ترکی در اشعار مولانا حاکی از آشنایی او با زبان حاکمان قونیه است، آنقدر احمقانه و دور از واقعیت است که نمی توان آن را جز توهین به مقام والای مولوی تعریف کرد.
زیرا اولا، زبان ترکی زبان مادری مولانا بوده و در خانواده به این زبان حرف می زده اند. چنانچه هم پدرش و هم خودش به زبان مادری و بعضا به زبان فارسی تدریس میکرده اند. ثانیا، بها ؤالدین ولد پدر مولانا که مردی وارسته بود و با آنکه به دعوت سلطان عثمانی به قونیه رفت، درخواست اورا برای اقامت در کاخ سلطنتی نه پذیرفت و استغنای خود رادر برابر ارباب قدرت حفظ نمود. بنابرآن هیچ منطقی وجود ندارد که مولانا برای تقرب به حاکمان قونیه کلمات معدودی از زبان آنهارا بر سبیل تفنن آموخته باشد. واقعا این ادعای مسخره نمودار خصومت بی حد و حصر گردانندگان بخش فارسی بی بی سی نسبت به ترکان و زبان ترکی است.
درین جا مناسب میدانم مطالبی را که مترجم دیوان لغات الترک در ص37 مقدمه خود از کتاب بلوشه به نام kollection Orentale چاپ پاریس سال 1883 ترجمه کرده است، اقتباس نمایم:"... در فارسی نویسان خوی "خود نگری" شدیدی وجود دارد، هرچه می نویسند، فقط از خود شان می نویسند و به غیر فارس "انیرانی" می گویند و اغلب به بدگویی از آنان و یا خیالپردازی های خرافی دست می زنند. در کتب جغرافی فارسی آگاهی های بایسته از کشورهای غیر فارس وجود ندارد. فارسها وقتی هم که در مباحث جغرافیا به خارج از مرزهای خود می پردازند، اسیر قصه پردازی و افسانه سازی می شوند".
غریبی نویسنده و شاعر آذربایجان در کتاب تذکرۀ "مجالس شعرای روم" که در زمان شاه طهماسب صفوی به زبان ترکی آذری در تبریز تالیف کرده، پس از توضیحات مفصلی که در بارۀ مولوی میدهد در بارۀ اشعار ترکی او چنین میگوید: "از اشعار ترکی او این مطلع و حسن مقطع از ابیاتی است که در او صاف دوازده امام سروده است:

اولار کیم بندۀ خاص خدادیر
محب خاندان مصطفادیر
حقیقت کعبه سینین قبله گاهی
امام و پیشوامیز مرتضادیر

و این بیت مخصوصااز جهت پند درویشان از بلبل گلستان ارم و نطق جانبخش او آمده است که اهل گفتار اشعار خود را با این بیت رونق داده و ترجیع بندهایی با آن ساخته اند:

دینمه کوزت، باقما چاپار بوشمه هئچ
رند جهان اول، یوری دوقنما کئچ

به قول دکتر محمد زاده صدیق "از همین اشارۀ اندک در مییابیم که مولوی رومی دیوان کبیری به ترکی داشته است. طیف وسیعی از شعرا و تذکره نویسان تاریخ ادبیات ترکی از دیوان کبیر ترکی مولانا سخن گفته اند...باقی شاعر معروف قرن یازده هجری غزل معروف خود به مطلع:

مجنون گیبی واویلا اولدوم یئنه دیوانه
فتنه لی آلا گوزلر چون اویخودن اویانه

را در استقبال از یک غزل ملمع مولوی و با استفاده از مصراعهای آن سروده، آن غزل چنین شروع می شود:

ماه است نمی دانم خورشید رخت یانه
بو آیریلیق اودونا نئجه جیگریم یانه؟

گواه دیگر ما بر وجود دیوان ترکی مولوی مکتبی به نام "مکتب مولویه" در میان دراویش و شعرای آذربایجان و ترک زبان است که اینان در اشعار و احوال خود از مولانا تأثیر پذیرفته بودند". برای معلومات بیشتر درین زمینه خوانندگان محترم می توانند به کتاب ارزشمند "نگاهی نوین به تاریخ دیرین ترکهای ایران" اثر دانشمند محترم محمد رحمانی فر مراجعه نمایند.

تسلط مولانا برزبان ترکی آنقدر مشهود و مسلم است که جایی برای انکار باقی نمی گذارد. به قول محققین مولانا شناس از جمله مرحوم نهاد سامی بانارلی درکتاب"رسیملی تورک ادبیاتی تاریخی"، مولوی نخستین کسی است که در آسیای صغیر دیوان بزرگی به ترکی ترتیب داده است.
بدین ترتیب او از اولین شاعرانی است که در ترکیه به زبان مادری یعنی ترکی شعر سروده. متانت کلام، قدرت افاده و روانی عبارات با الفاظ شسته و غالبا ترکی اصیل دلالت برآن دارد که ترکی زبان اصلی مادری اوست، نه آن چنانکه متعصبان ادعا دارند زبان دومی و اکتسابی او.
مولانا نه فقط به ترکی شعر می سروده، بلکه زبان تفکر و تخیل او نیز ترکی بوده و احساس خود را از فرشتۀ الهام به زبان ترکی می گرفته است. در بیت زیر او می گوید که من که باشم تا شعر بسرایم، اما یک سروش ترکی احساسم را برمی انگیزد و مرا به شعر گفتن وا میدارد:

من کجا شعر از کجا؟ لیکن به من در می دمد
آن یکی ترکی که آید گویدم هی کیمسن
(دیوان شمس تبریزی، غزل 583).

محمد رحمانی فر به نکتۀ جالب دیگری نیز اشاره می کند و آن اینکه مولانا حتی در شعر فارسی نیز همچون سایر ترکان پارسی گوی از جمله حکیم نظامی، خاقانی و... بیانی ترکی دارد و بسیاری از تعابیر و اصطلاحات ترکی را به فارسی برگردانده است. به دیگر سخن او گاهی به ترکی می اندیشد و به فارسی می سراید، مانند مصراع اول این بیت:

ای ترک ماه چهر، چه گردد که صبح تو
آیی به کلبۀ من و گویی که : گل برو

درین بیت تعبیر "چه گردد" ترجمۀ "نه اولار" ترکی است و ساختار بیت حکایت از خط فکری ترکانۀ او دارد.

برخلاف آنچه نویسندۀ بی بی سی ادعا میکند، مولانا ترکان را نه تنها تحقیر و توهین نکرده، بلکه رشادت و جوانمردی و همت عالی آنانرا ستوده است. مثلا در ابیات زیر دقت بفرمایید:

ترک آن بود کز بیم او، ده از خراج ایمن شود
ترک آن نباشد کز طمع سیلی هر قونسوز خورد

در بیت زیر مخاطب خود را در شب تاریک به حمله و جسارت ترکانه دعوت میکند و از نرمش و تسلیم طلبی برحذر می دارد:

یک حمله ویک حمله، کامد شب تاریکی
ترکی کن و چستی کن نه نرمی و تاجیکی

نمایندۀ بی بی سی در نوشتۀ خود به مناسبت عرس مولانا، به جای آنکه از مقام ادبی و عرفانی مولانا سخن بگوید، زهر خشم کین توزانه و نژاد پرستانۀ خودرا بر سر ترکان میریزد. او به نمایندگی ازمولانا شمایل ظاهری ترکان را از دیدگاه فاشیستی خود طوری ترسیم میکند که گویی خلاف قوانین طبیعت و خلقت است. تنگی چشم، چهرۀ سپید و روی گرد همچون ماه برخی ازقبائل ترکی راکه محصول شرایط طبیعی محیط زیست میباشد، مورد استهزا قرار میدهد و تا میتواند با کلمات رکیک و مستهجن به مثابۀ یک نویسندۀ بی فرهنگ و فاقد وجدان علمی فحش و ناسزا نثار این خلق کبیر میکند.
او ادعا دارد: درعصر مولانا که قرن های اولیۀ حضور ترکان در ترکیۀ امروزی بوده هنوز ترکیب جمعیتی این سرزمین دگر گون نشده، ترکان چندان با دگر اقوام درنیامیخته و چهره ای شرقی داشته اند.
برخلاف تصور نویسندۀ بی بی سی، سرزمین آسیای صغیر ازجمله شهر قونیه بعد از استقرار حاکمیت سلجوقیان طی مدت تقریبا 200 سال تا زمان مولوی، در اثر اقامت عناصر مسلمان که اغلب آنان ترک زبان بودند فزونی یافته و یک قسمت زیاد آنانرا طوایف غزکه به حسن صورت شهرت داشتند تشکیل می دادند و ترکان برای دگرگونی چهرۀ خود احتیاجی نداشته اند با اقوام دیگر درآمیزند و گویا "چهرۀ شرقی" خودرا تغییر بدهند.
ما پیشتر سخنان داکتر محمد معین محقق ایرانی از "فرهنگ فارسی" و نیز سخنان دیگران را در بارۀ "قرلق" نقل کردیم که گفته بود "همین قوم است که افراد آن بنام "خلخی" در میان شاعران ایرانی به موزونی قامت و حسن صورت معروفند" و از زبان طبری نوشته بود: " این قوم سلسلۀ ایلک خانیان را در ترکستان تشکیل دادند و بعدها غزان از میان همین قوم برخاستند".
طوایف غز که اکثریت ساکنان محیط زندگی مولانا را تشکیل می دادند و خلق ترکمن نیز به آنان منسوب است، ما نند قرلقها – خلخی ها از حسن و جمال کافی برخوردار بوده اند. طبیعی است زیبارویان چنین خلقی برای مولانا منبع الهام بوده طوری که در پیش چشم های ترکانۀ معشوق، خویشتن را یک بنده و هندویی کمینه می پندارد:

پیش آن چشم های ترکانه
بنده ای و کمینه هندویی

مگر کشیده بودن چشم انسان و گرد و سپید بودن چهرۀ او چون ماه عیب و سزاوار نکوهش است؟ اگر چنین است پس چرا قرص ماه درادبیات فارسی سمبول زیبایی و مظهر جمال و سپیدی است؟ و ترکیباتی چون ماهرو، مهوش، مهروی، ماه سیما، ماه تمام (هنگامیکه قرص ماه به کمال برسد)، ماه پیکر، ماه چهر و ده ها ترکیب دیگر شاعرانه با انتساب به قرص ماه ساخته شده اند؟

ای ترک ماه چهر چه گردد که صبح تو
آیی به کلبۀ من و گویی که: گل برو

روی چو ماه داری من شاد دل از آنم
کز شکر لبانت بیر ئوپکنگ دیلرمن
(جلال الدین رومی بلخی)

اگر به حکم عقل ناقص و منطق علیل نمایندۀ بی بی سی کشیده بودن چشم انسان و سپید بودن چهرۀ او چون قرص ماه عیب و نقصان در خلقت او است، پس این همه ناسزا و دشنام نه فقط متوجه ترکان است، بلکه بیش از یک ملیارد خلق بزرگ چین و ده ها ملیون انسانهای مقیم کشورهای جنوب شرق آسیا چون کوریا و جاپان را نیز در بر میگیرد که با چشمان تنگ و روی سپید چون ماه خود از وجاهت و زیبایی ویژه ای برخورداراند و در مسابقات زیبایی اندام برنده می شوند و مردمان پارس در تحت رهبری آخندهای ایرانی محتاج حمایۀ سیاسی و کمک های اقتصادی و ریزه خوار خوان دانش و فرهنگ ایشانند.
برخلاف درک ناقص نویسنده بی بی سی، چشمان تنگ و کشیده که پلکهای بالایی بدان
شکل بادامی می بخشد، شور آفرین و مظهر زیبایی دل انگیزی است که به نام چشم بادامی هوش از سر شاعران پارسی گوی ربوده و پیوسته سرچشمۀ الهام و مورد ستایش آنان بوده است. صدها مثال میتوان از تاریخ ادبیات فارسی برای آن ذکر کرد، اما من فقط به ذکر یک بیت اکتفا میکنم:

نرگس مست ترا بادام گویم می سزد
صید دلها چون کند چشم تو گر بادام نیست

نویسندۀ ترک ستیز بی بی سی میخواهد دستوری را که رهبران آریا پرست شبکۀ فارسی بی بی سی و حلقه های شونیست ایران به او سپرده اند عملی سازد، به بهانۀ این که "معشوق ترک مولانا غدار، تاراجگر، بی رحم و خونریز است"، قرینه سازی میکند و با استفاده از این مضمون تخیلی بدون کدام رابطۀ منطقی به تاریخ ترکان می تازد و با اشاره به حوادثی که بین ایشان و اقوام دیگر روی داده، زبان به قدح و لوم ترکان می گشاید و هر کثافتی که در چنته دارد، بر سر آنان می ریزد.

چشم معشوق کدام شاعر پارسی گو، بی رحم و خونریز نبوده و با تیر مژگان سینه هارا نمی شگافد و ملک دل را غارت نمی کند و آدم نمی کشد. از سعدی بشنویم:

گر خون من و جملۀ عالم تو بریزی
اقرار بیاریم که جرم از طرف ماست

گرت آرزوی آنست که خون خلق ریزی
چه کند که شیر گردن ننهد چو گوسفندت

تو خون خلق بریزی و روی درتابی
ندانمت چه مکافات ازین گنه یابی؟
(دیوان سعدی شیرازی)

معشوق یک شاعر دیگر فارسی آن قدر جلاد و آدمکش است که هیچ زنده جانی را امان نداده است:

کسی نماند که دیگر به تیغ ناز کشی
مگر که زنده کنی خلق را و باز کشی
و نیز:
با دو ابرو قتل عالم کرده ای
وای ازآن روزی که چار ابرو شوی

چه قدر احمقانه خواهد بود حالا اگر کسی پیدا شود و با اتکا به این گونه ابیات ادعا کند که چون خصلت معشوقه های شاعران فارسی آدمکشی بوده، بنابرآن همۀ ملت پارس ظالم و آد مکش اند!.
ما میدانیم که این مضمون آفرینی های شاعرانه همه محصول تخیل و تصور شخصی گویندگان آن است. استناد به آنها به صفت یک فاکت برای نکوهش و ناسزا گویی به ملل نامدار و افتخار آفرین تاریخ، نشانۀ غباوت و احساس حقارت ملی و خصومت ناشی از کمتر بینی خود در برابر دیگران و افتخارات تاریخی شان است.

ما افتخار داریم که در تمام ادوار تاریخی حاکمیت ترکان در خراسان، ترکستان، ایران هندوستان و ترکیه از غزنویان گرفته تا سلجوقیان، خوارزمشاهیان، تیموریان، بابریان، صفویان، افشاریان و قاجاریان، پیوسته حامی و مروج زبان و ادبیات فارسی بوده، با کمال سعۀ صدر و وسعت مشرب زبان و فرهنگ دیگران را تحمل کرده زمینۀ انکشاف آنرا مساعد ساخته ایم. چناچه محقق دانشمند ايراني دوکتور ذبيح الله صفا درصفحۀ 450 جلد پنجم بخش يکم کتاب ارزشمند خود « تاريخ ادبيات درايران » پس از بررسي عصر مورد بحث خودبه نحو زيرين ارزيابی واقعبينانه ميکند: « عصر کورگانی در آن سرزمين(یعنی سرزمين هند ) که بي هيچ گونه ترديد یکي ازبهترين دوره های ترويج زبان وشعر فارسی در سرزمين هند وعهد تشويق و ترغيب مؤلفان و نويسند گان و شاعران پارسی گوی بحد اعلای امکان در سراسر دوران تاريخ ادب فارسيست وديگر هيچگاه نظيرِی نيافت و نخواهد يافت».
« بحقيقت بايد گفت که نهضت دوران کورگانيان هند درادب فارسي نجاتبخش واقعي شعر وادب فارسی از زبونی و رهايی دهندۀ آن از تنهايی و انخزال بود ».
« براستی اگر ايران آن زمان دو پناگاه بزرگ فرهنگی عثمانی و کورگانی هند را نداشت، ادب فارسي به روزگار بدی دچار ميشد ».
استاد درجای ديگر ميگوید : « لشکرکش قهاری چون تيمور همچنان که قدرت سلاله تيموری را پيريزی کرد، توجه سلالۀ خودرا به هنر وادب نيز آغازنمود و بانی چنين کاری در دولت بود».
ما به تمام خلقها ی ایران، ازجمله فارسی زبانان و فرهنگ شان احترام داریم و از آن دوریم که چون نمایندگان بی بی سی به مواضع نژاد پرستانه سقوط کنیم. مخاطب ما فقط آن حلقه های فاشیستی ترک ستیز است که با اتکا به هر خس و خاشاکی افتخارات تاریخی ترکان را به بازی می گیرند و برای شخصیت های تاریخی آنان هویت جعلی ایرانی درست میکنند.
در پایان این مقاله نمونه هایی از اشعار ترکی مولانا به نقل از "سیری در اشعار ترکی مکتب مولویه" می آوریم. به قول رحمانی فر، اثر مذکور نخستین کارعلمی برای جمع آوری آثار ترکی مولوی میباشد:
اوسـسـون وارســا ای غافـل آلـدانـماغـیـل زنهـار مالا
شول نسنه یه که سن قویوب گئده رسن اول گئرو قالا

سـن زحـمتـیـنی گـؤره سن دوره سن دنـیا مالیـنی
آنلار قالیرلار خرج ائدوب آنـمـیـــالار زهـی بـــلا

سنی اونودور دوستلارین اوغلون، قیزین،عورتلرین
اول مالـیـنی اولـــه شــلـر حساب ائدوب قـیلدان قـیلا

قـیلمـایـــالار سـنـه وفـــا بونلار بای اولا، سن گدا
سنین ایچون وئرمیه لر بیر پارا ائتمک یوقسولا

بـیـر دمـلیـغـا آغـلاشــالار آندان واروپ باغلاشالار
سنی چوقوره گوموشوب تئز دؤنه لر گوله ــ گوله

اول مال دئدین، مار اولا حقا که گورون دار اولا
هرگز مدد بولمآ یاسون چئوره باقوب ساغا – سولا

آلـتون ایـسـه آنـدا چـوراق اولا سنه اول خوش طوراق
نئیلر طاشیم قیلد یی یاراق آنـــلار سنــه قــارشــو گــلـه

چـــون اولا الــــونــــده درم گـوج یئـتـدوکجه قیلغیل کرم
ئوگود بو دور که من دئرم دولـت آنــیــن ئـوگـــود اولا

بؤیـلـه بـؤیـوردو لـم یـزل بـیـلـیـن بـونـو قـیلـیـن عـمـل
ترک ایـله نـوز طول امـل اویـمانـیـز هـر بــیـر بـاطلـه

دنیا اونون، اخرت اونون نعمت اونون، محنت اونون
تامو اونون، جنت اونون دولـت اونــون فــانـی بــولا

حققا منـه نه مال گـرک نه قیل گرک نه قال گرک
دیله گوم ائیو حال گرک کـنـدوزونـــو بـیـلـن قــولا

ای شمس دیله حاقدان حاقی بیز فانی ییز، اولدور باقی
قامــولار اونــون مـشـتـاقی تـا خـود کـو کیمـیـن اولا؟
همچنان مولانا به سنت شاعران ذواللسانین (ترکی سرا و فارسی گوی) با آمیختن ترکی و فارسی غزل ملمع بدیع و زیبای زیر را سروده است:
دانی چرا به عالم، یالقیز سنی سئورمن
چون در برم نیایی، اندر غمت اولرمن
من یار با وفایم، برمن جفا قیلورسن
گر تو مرا نخواهی، من خود سنی دیلرمن
روی چو ماه داری، من شاد دل ازآنم
زان شکر لبانت بیر ئوپکنگ دیلرمن
تو همچو شیر مستی، دانی قانیم ایچرسن
من چون سگان کویت، دنبال تو گزرمن
فرمای غمزه ات را تا خون من بریزد
ورنی سنین ألیندن من یارغویا باریرمن
هر دم به خشم گویی، بارغیل منیم قانیمدان
من روی سخت کرده، نزدیک تو دورورمن
روزی نشست خواهم یالقیز سنین قاتیندا
هم سین چاخیر ایچرسن، هم من قمیز چیلرمن
آن شب که خفته باشی مست و خراب شاها
نوشین لبت به دندان قی پی- قی پی توتورمن
روزی که من نبینم آن روی همچو ماهت
جانا نشان کویت از هر کسی سورورمن
ماهی چو شمس تبریز غیبت نمود، گفتند
از دیگری نپرسید، من سؤیله دیم، آریرمن
مأخذ: کتاب محمد رحمانی فر
در لابلای غزلیات "دیوان شمس" ابیات ترکی زیادی وجود دارد که تا کنون از طرف محققان مولانا شناس جمع آوری و تدوین نگردیده و با اشعار ترکی دیگری که از سایر منابع به دست آمده کمیت قابل ملاحظه ای را تشکیل میدهد. ما نمونه یی از اشعار ترکی مولانا از دیوان شمس به انتخاب محترم محمد حلیم یارقین تقدیم میکنیم:
گیلاسن بوندا سنه من غرضیم یوق ایشیدور
قالاسن آندا یاوز دور یالونوز قانده قالورسن
چلبی دورقامو دیرلیک چلبه گل نه گیزرسن
چلبی قولارین ایستر چلبی یی نه سالورسن
نه اوغور دور نه اوغور دور چلب آغزینده قیغیرماق
قولاغون آچ قولاغون آچ بولا کیم آندا دولارسن

نوایی غزللریگه داملا بیدل یازگن

شرعی جوزجانی — 2012-03-11T18:29:03Z

Sommaire

علیشیر نوایی نینگ شاه اثرلریدن ایککی مشهورغزلیگه یازیلگن ایککی استادانه مخمسنی، نوایی نینگ مخلصلریدن بیری حقوقشناس دوستیمیز رحمتلی میر محمود الیاسی بیزنینگ اختیاریمیزده قویگن ایدی.

مخمسلر موندن کوپ ییللر مقدم تاشکینت شهریده "قاری اکه" دیب تنیلگن وکابلده "داملا بیدل تاشکندی" لقبی بیلن شهرت قازانگن ایککی تیللیک شاعر قاری شرف الدین ”شرف" تامانیدن یازیلگن ایکن.

شاعر 1252 هجری شمسی(1874 م) ییلی تاشکینت شهری نینگ مراد محله سیده میرزاهد عایله سیده توغیلیب، باشلانغیچ تعلیمنی اوشبو شهرده آلگندن کیین بخاراگه باره دی، قرآن کریمنی حفظ ایتیب، عرب تیلی و دینی علملرنی مکمل اوزلشتیره دی و موسیقی مقاملری بیلن آشنا بوله دی. داملا بیدل اوشه دورنینگ ایلغار ضیالیلری جمله دن منور قاری و بهبودی لر بیلن دوستانه مناسبتده بولگن ایکن.

داملا بیدل قتَغان ییللری تاشکینتدن افغانستانگه سفر قیلیب بیر نیچه مدت اندخوی شهریده یشب، بابای ولی مدرسه سیده درس بیره دی و میمنه شهریده هم اقامت قیله دی. اونینگ تربیه سی آستیده بیر قطار استعدادلی شاگردلر کمالگه ییتگن، اولردن بیری سرپللیک شاعر غلام محمد خدیم ایدی. او ابوعلی بوصیری نینگ "قصیدۀ برده" سیگه تتبع قیلیب عرب تیلیده 55 بیتلیک قصیده یازگن.

قاری شرف الدین شرف اوندن سونگ کابلگه کیلیب بیر نیچه ییل اقامتدن کیین 1322 ییل شو ییرده وفات ایته دی و عاشقان و عارفان قبرستانیده دفن ایتیله دی.

داملا بیدل تورکی شعرلریده نوایی مکتبی و فارسی ایجادیده بیدل مکتبی ایزیدن بارگن و یوکسک مرتبه لی بیدلشناس بولگنی اوچون "داملا بدل" لقبی بیلن شهرت تاپگن. مرحوم خا ل محمد خسته "معاصرین سخنور" ناملی کتابیده "او بیدل شعرلرینی توجیه وتفسیر ایتیشده اوز دوریده برچه دن یوقاری تورردی. تورکی شعرده استعدادی عالی و فارسیده مستعد ایردی" دیب یازگن ایدی. عین حالده او مهارتلی خطاط ، موسیقی شناس، متواضع و فقیر مشرب انسان بولگن.

قاری شرف کابلده یشه گن ییللریده اوشه زمان نینگ مشهور ادیب و شخصیتلری استاد محمد انور بسمل، حافظ نورمحمد کهگدای، ملک الشعرا بیتاب، استاد هاشم شایق افندی، شایق جمال، استاد قربت، قاری شرف خوقندی و مشهور خطاط سید محمد الحسینی لر بیلن صحبتداش بولیب، اولر تامانیدن استاد گه کتته حرمت و اعزاز کورسه تیلگن. شونینگدیک داملا بیدل استاد محمد عظیم عظیمی جوزجانی بیلن نهایت صمیمی مناسبتده بولگن.

استاددن قالگن اوزبیکچه و فارسچه شعرلرنی اونینگ فرزندلری سقلب کیلماقده لر. تحصیل دوریده نوایی نینیگ "خزائن المانی" (تورت دیوان مجموعه سی) نینگ نادر قولیازمه نسخه سینی اونینگ ایککینچی اوغلی حسام الدین اکه دن آلیب بیر نیچه آی اوقیب فایده لنگنمن. هر تورت دیوان نینگ ایچیده گی شعرلر ردیفلر اساسیده ترتیبگه سالینگن حالده، چیرایلی خطده یازیلگن بولیب، تیموری شاهلر و شهزاده لر و باشقه تورکستان شاهلری، امیرلری کتابخانه لریده قولدن قولگه اوتیب، هربیری نینگ تمغه لری و امضالری اونینگ حاشیه لریده قوییلگن ایدی.
مشهور خطاط و بیدلشناس سید محمد الحسینی داملا بیدل گه تیگیشلی بولگن میرزا بیدل کلیاتی حاشیه سیده اونی "یکه تاز بیدلشناس" دیب اتب، اوز قلمی بیلن یازیب قالدیرگن ایدی.

موندن کوپ ییللر مقدم افغانستان شناس عالم رحمتلی عارف عثمانوف استاد حقیده اوز فکر و ملاحظه لرینی یازیب، "ملاقات" مجله سیده نشر قیلگن ایدی.

بیز داملا بیدل- قاری شرف الدین "شرف" نوایی نینگ ایککی مشهور غزلیگه یازگن ایککی مخمسنیی حرمتلی اوقوچیلرگه تقدیم ایتماقچیمیز. هر ایککله مخمس هم استادانه اسلوبده، نوایی مکتبیگه خاص بولگن خصوصیتلر و نوایی شعری نینگ روح و مضمونیگه چوقور توشونیش بیلن یازیلگن بولیب، تخمیس نینگ اساسی شرطی یعنی مخمس قیلوچی، شاعرنینگ هر بیر بیتیگه قوشگن اوچته مصرعی، اینیقسه اوچینچی مصرع، شاعر بیتی نینگ بیرینچی مصرعی بیلن هماهنگ بولیب باغلنیشی نهایت مهارت و استادلیک بیلن عملگه آشیریلگن و نوایی غزللریده گی طمطراق و عبارتلر طنطنه سی و موسیقیسی هم اونینگ تخمیسیده یققال کوزگه تشلنه دی.

شونی هم ایسله تیب اوتیش کیرک که نوایی نینگ بیرنچی غزلیدن اوچ بیت و ایککینچی غزلیدن تورت بیت یا شاعر تامانیدن تخمیس قیلینمگن، یا که یوقالگن.

مخمسلر قوییده گیلردن عبارت. بیرینچی مخمس:

زرحلـدین رقم

صبا ناهید صوتین سوی گلزار ارم چیکتی
اویاندی طالع و غفلت سپاهی سیندی، رم چیکتی
قمر دورانی کیچتی، خیرباد صبحدم چیکتی
«سحر خاور شهی چرخ اوزره کیم خیل و حشم چیکتی»
«شعاع خط بیلن کهسار اوزه آلتون علم چیکتی»

قدر مشاطه سی قولغه آلیب خورشید کوزگوسین
جهان رعنالریغه رنگ بیردی فاش ایتیب بوسین
عروس گلنی شبنم دین، یودی رخسار نیکوسین
«قضا فراشی چیکتی صبح نینگ سیمین سوپورگوسین»
«مذهّب پرلرین انداق که طاووس حرم چیکتی»

اساس شرع اوچون پیک امین کیلتوردی تنویرین
شهنشاه رسالت شکر افشان قیلدی تقریرین
حیا کانی، قلم کیپریکنی ایلب چیکتی تحریرین
«کتابه صنع کلکی سورۀ والشمس تفسیرین»
«فلک طاقی حواشی سیده زرحل دین رقم چیکتی»

توتوب ساقی قدح، پیرمغان قاشیغه اولتوردی
نوالر چیکتی بلبل، غنچه لر ناز اویقودین توردی
نیاز اهلی حرم صحنیده "یاهو" حلقه سین قوردی
«مؤذن کعبه طاقی اوزره گلبانگ صمد اوردی»
«برهمن دیر ایوانیده آهنگ صنم چیکتی»

ازلده قطره ای نوش ایتدی وحدت جامیدین وامق
پریشان کاکلیدیک ایله دی عذرانی شیدالیق
نهانی دردِ بلبل، غنچه غه کورگوزدی رسوالیق
«یقا چاک ایتدی گاه صبح اول ماتمغه کیم عاشق»
«بو مهلک شام هجران ایچره یوز خوناب غم چیکتی»

"شرف" حالیغه بیر یول یانبی قیلسنگ نظر نولغای
بقا میخانه سیده رند لر بزمیده یول بولغای
می جام محبت دین، سینوق پیمانه سی تولگی
« "نوایی" شاید اول رهروغه بول مقصد نصیب اولغای»
«که اول دشت فنا قطع ایتکالی ییللر قدم چیکتی»

ایککینچی مخمس:

بلا بزمیده

هر خس و خاشاکدین تاکی اوزومنی کم توتای
خاک اولای دشت فناده دامن ادهم توتای
عشوه و ناز جهان رعنالریدین رم توتای
"ای کونگل کیلگیل بلا بزمیده جام غم توتای"
"اوز قتیق حالیمغه اولمسدن بورون ماتم توتای"

نامۀ اعمالیمی کورسام توکانمس ماجرا
نی قرا یوزلیغ تمنا ایلاسام بستانسرا
شمع ینگلیغ رشتۀ جانیمده آتش داغ ارا
"ییغله بان باشیمغه آهیم دودیدین چرمب قرا"
ماتمیم ایل سونگره توتقونچه اوزوم بو دم توتای"

مطربا جان رشته سین توز قدّ چنگ دالیمه
بلبل آهنگینی بیر، گلدیک زبان لالیمه
سرخوش اولغایمین جنون بزمیده شور حالیمه
"قویغیل ای ناصح، که مغ دیریده اوز احوالیمه"
"مست لایعقل، یاقم ییرتیب سرود غم توتای"

بیدماغ اولدوم قولیمغه کاسه ای توت ساقیا
کیمغه کیم قیلدیم وفا پاداشیمه کوردوم جفا
نی امید ایتغونگ "شرف" دنیا اساسی بی بقا
"چون جهان بیرله جهان اهلیغه یوق ایرمیش وفا"
"ای "نوایی" مین وفا سررشته سین محکم توتای

بویوک شاعر و خاقان- بابر میرزانینگ 529 ییللیگینی اعزازلب

شرعی جوزجانی — 2012-02-22T21:42:00Z

بابر خلق ارا جماعت فوندی (خلق ارا جمغرمه سی) رئیسی و اساسچیسی تنیقلی عالم و جماعت اربابی حرمتلی ذاکرجان مشربوف 1933 ییل اندجانده توغیلگن. 1955 ییل اورته آسیا دولت اونیویرستیتی (دارالفنونی)- حاضرگی اوزبیکستان ملی اونیویرستیتینی تماملگن. جیولوژی- منرالوژی نامزادی(دوکتوری).
ذ. مشربوف 2000- 2005 ییللری عالی مجلس (پارلمان) وکیلی صفتیده فعالیت آلیب بارگن.
او "محنت شهرتی"، "ایل- یورت حرمتی"، "اوزبیکستانده خدمت کورستگن مدنیت خادمی" کبی دولت عنوانلریگه سزاوار بولگن. شونینگدیک او بابر خلق ارا مکافاتی ایگه سی.
بو عجایب وطن سیور انسان 1992 ییلده، بابر جماعت فوندی بیلن بیرگه بابر خلق ارا علمی ایکسپید یتسیه سی (علمی سفرلر گروهی) گه اساس سالگن ایدی، حاضرگه چه اوشبو علمی سفرلرنی تشکیل ایتیب اونگه رهبرلیک قیلیب کیلماقده. جماعت فوندی دیگنده، دولتگه تیگیشلی بولمگن خصوصی مؤسسه لر اشتراکیده تشکیل ایتیلگن جمغرمه نظرده توتیله دی.
بابر خالق ارا جمغرسی ذاکرجان اکه رهبرلیگیده جوده کوپ علمی اهمیتگه ایگه بولگن ایشلر و کتته قوریلیش ایشلرینی عملگه آشیریب کیلدی. علمی ایکسپیدیشن شرقی مملکتلرده 400 مینگ کیلومتردن کوپراق مسافه نی اتوموبیل بیلن باسیب اوتیب، بابریلر و تیموریلر تاریخیگه تبگشلی جوده کوپ معلوماتلر و قیمتلی حجتلرنی توپلشگه موفق بولگن. اونینگ مهم خدمتلریدن، اندجان شهری نینگ جنوبی- شرقی تامانیده جایلشگن و اونلب هکتار ییرنی اوز ایچیگه آلگن بابر ملی استراحت باغینی آبادانلشتیریش، باغ و شهر اورته سیده بابر هیکللرینی اورنه تیش، باغنینگ یوقاری تاغلی قسمیده "باله لر دنیاسی" رصد خانه سینی قوردیریش، باغ اورته سیده "بابر وجهان مدنیتی" موزیمینی بنا قیلیشنی ایسلتیب اوتیش ممکن.
ذاکرجان مشربوف بوتون علمی- مدنی فعالیتینی بابرخلق ارا فوندی انکشافیگه بغیشلگن دیسک، مبالغه بولمیدی. او بیر عملدوست، مدنیت سیور، خلق و وطن یولیده فدایی، ایزچیل، عین حالده کمتر و متواضع انسان صفتیده، علم و فضل اهلی، ادیب و شاعرلر اینیقسه بابر حیاتینی یاریتگن "یولدوزلی تونلر" رمانی مؤلفی رحمتلی پیریمقل قادروف و باشقه لر بیلن دوستانه مناسبتده بولگن.
کمینه تاشکینتده لیگیم پیتلریده هردایم ذاکرجان اکه بیلن اوچره شیب توریب، هر ییل بابر تولد کونی مراسمیده محمد حلیم یارقین و اوزبیکستان عالملری بیلن اشتراک ایتردیک. مقاله لریازیب، معروضه لر اوقیردیک.
بیر مدت آلدین فوند رئیسی ذاکرجان اکه بیلن، "بابر خلق ارا جمغرمه سی" حقیده صحبتلشگن ایدیک. حاضر اوشه مصاحبه نی اولوغ شاعر و متفکریمیز ظهیرالین محمد بابر تولدی نینگ 529 ییللیگی منا سبتی بیلن اعتبارینگیزگه حواله قیلیب، بابر "ییللیکلری" (سالگردلری)نی اوتکزیش آلدیدن جمغرمه ریاستی و ایریم بابرشناس عالملر بیلن بابر ملی باغیده بیر نیچه ییللر آلدین اوتکزیلگن مصلحت ییغیلیشلریدن ایریم صورتلرنی حرمتلی انجمن مخلصلریگه تقدیم ایتماقچیمیز.

شرعی جوزجانی: محترم ذاکرجان اکه ! اولوغ اوزبیک شاعری ظهیرالدی محمد بابر اوز حیاتی نینگ کوپ قسمینی کابلده اوتکزیب، بوشهر نی ابادانلشتیریش بیلن بیرگه، افغانستان نینگ باشقه منطقه لریده هم چیرایلی باغلر و بنالر قوردیرگن ایدی. حاضر هم کابلده گی بابرشاه باغی اهالی نینگ اینگ سیویملی دم آلیش جایلریدن حسابلنه دی. خلقیمیز اونی سیوه دی و اونینگ حیاتی بیلن قیزیقه دی. سیز شاعر نینگ وطنداشی صفتیده، بابر نامیده گی جماعت فوندی(بابر خلق ارا جمغرمه سی) تشکیل تاپگندن بیری اونی رهبرلیک قیلیب کیلماقده سیز. جمغرمه حقیده بابر سایتی مخلصلری اوچون معلومات بیرسنگیز ممنون بوله میز. بیرینچیدن ایتینگ چی بو فوند قیسی مقصدلر اوچون تأسیس ایتیلگن ایدی؟

ذاکرجان مشربوف: پریزیدنتیمیز تامانیدن خلقیمیز معنوی- مادی میراثینی اورگنیش، ملی- دینی قدریتلریمیزنی(ارزشلریمیزنی) تیکلش ایشلری دولت سیاستی درجه سیگه کوتریلیب، اوشبو یونلیشده گی وظیفه لرنی بجریشگه دولت و نادولت تشکیلاتلری جلب ایتیلگن.

بابر ناملی جماعت فوندی بابر وبابریلر قالدیرگن بای علمی- مدنی میراثنی اورگنیش، تورکستان زمینیدن ییتیشیب چیققن بویوک سیمالر- ابوریحان بیرونی، علیشیر نوایی، ظهیرالدین محمد بابر، مولانا لطفی، بابا رحیم مشرب و باشقه بویوک اجداد لریمیز نینگ ابدی آرامگاهلرینی ابادانلشتیریش، تیکلش- تعمیرلش، خلق ارا علمی ایکسپید یتسیه (ایکسپیدیشن) تشکیل قیلیش، کهنه تاریخیمیزنی اورگنیش ومعنویتیمیزنی ینه ده یوکسلتیریشده فعال اشتراک ایتیشنی اساسی مقصد قیلیب آلگن. فوند تشکیل ایتیلگندن بویان نظام (اساسنامه) وظیفه لرینی بجریش بوییچه 12 مرتبه 30 دن آرتیق خارجی دولتلرگه خلق ارا علمی هیئتلر تشکیل قیلینیب، 400 مینگ کیلو متردن آرتیق مسافه اوتو موبیل ده باسیب اوتیلدی. اویوشتیریلگن علمی گروهلر فعالیتی اساسیده 30 دن آرتیق کتاب چاپ ایتیلدی، 25 دن آرتیق ویدیو فلملر یره تیلدی، 300 دن آرتیق بابر و بابریلرتاریخیگه عاید نایاب قولیازمه اثرلر و نادر کتابلر اوزبیکستانگه آلیب کیلینیب علمی استعمالگه کیریتیلدی. بویوک اجدادلریمیز علیشیر نوایی، ابوریحان بیرونی، الفارابی، علی قوشچی، بابا رحیم مشرب، مولانا لطفی و باشقه کوپلب علامه لریمیز مقبره لری ایزلب تاپیلیب، اولرنی قیته قوریب بیتکزیش و اطرافلرینی آبادانلشتیریش یوزه سیدن چاره- تدبیرلر ایشلب چیقیلدی و شرقانه اسلوبده گی قوریلیش لایحه لری تییارلنماقده.

ش. جوزجانی: "بابرنامه" بیرشاه اثر صفتیده اولوغ بابرنینگ بوتون جهانگه تنیتگن.

بابر فوندی بو اثر و شاعرنینگ باشقه اثرلرینی کینگراق کولمده تنیتیش و ترقتیش بوییچه قندی فعالیتلر آلیب بارماقده؟

ذ. مشربوف: بابر یرتگن قاموسی اثر "بابرنامه" دنیا خلقلری نینگ 30 دن آرتیق تیللریگه ترجمه قیلینیب چاپ ایتیلگن. شونینگدیک بابر جماعت فوندی تامانیدن آخرگی 7 ییل ایچیده ایککی مراتبه "بابرنامه" اثری نینگ ینگی تولدیریلگن جهان اندازه لریگه ماس بولگن اوزبیک تیلیده گی نشرلری، اونینگ "مبین"، "والدیه" و "عروض حقیده گی رساله"لری قیته- قیته چاپ ایتیلگنلیگی اعتبارگه مالکدیر.

بابر جماعت فوندی منتظم روشده هر ییلی بابر تولدی کونینی بابر ملی استراحت باغیده علمی- عملی انجمن طرزیده اوتکه زه دی.

بابر میرزا قلمیگه منسوب "موسیقه سرلری" و "حرب ایشی" کتابلرینی ایزلب تاپیش مقصدیده ختای (چین) نینگ اورومچی، ختن، یارکینت، قشقر، آق- سو شهرلریگه اویوشتیریلگن سفر و علمی ایزلنیشلرنتیجه سیده میرزا حیدرنینگ "تاریخ رشیدی"، "موسیقه تاریخی"، ختای و اویغور تیللریده گی "بابرنامه" اثرلرینی آلیب کیلیشگه موفق بولدیک.

"بابرنامه" اثرینینگ حاضرگی زمانوی اوزبیک ادبی تیلیده گی تبدیلی، شونینگدیک، اوشبو اثرنینگ جدی تحریر و توزه تیشلراساسیده گی روسچه ترجمه سی، "بابرنامه" اثریگه چیزیلگن میناتوره لر توپلمی، "بابر دیوانی"، "لیریکه وستوکه"، "ساچی نینگ سوداسی توشدی" و "غریبینگ اندجانیدور"، بابرشناس عالم غفورجان ساتیموف نینگ"مرکزی آسیا و هندوستان تاریخیده بابر و بابریلر دوری"، عزیز قیوموف نینگ "ظهیرالدین محمد بابر" کبی کتابلری، شونینگدیک هند پروفیسوری قمر رئیس نینگ "ظهیرالدین محمد بابرنینگ شخصیتی و شعریتی" کتابی هند تیلیدن ترجمه قیلیندی همده جزوه لر، تقویملر و باشقه اثرلر چاپ ایتدیریلدی، "بابرنامه" اوچون قیسقه چه لغتنامه توزیلدی، میرزا حیدرنینگ "تاریخ رشیدی"، رشبروک ویلیامس نینگ " 16 عصر نینگ بنیادکاری" اثرلری اوزبیک تیلیگه ترجمه قیلینیب نشرگه تییارلنماقده.

ش. جوزجانی: اندجانده قوریلگن بابر نینگ رمزی مقبره سی و بابر موزیمی حقیده، شونینگدیک بوباغ ساحه سیده علمی مؤسسه لر بیلن عملگه آشیریلگن همکارلیکلر حقیده معلومات بیرسنگیز.
بابر باغیده گی رمزی قبر، تیموریلر، بابریلر حقیده یاشلرگه معلوماتلر بیریب، اولرنی دور طلبی درجه سیده تربیه لشده و معنویتیمیزنی ینه ده یوکسلتیریشده به حال قدرت فعالیت آلیب باره یاتگن "بابر و جهان مدنیتی"موزیمی، ارک دروازه سی ، مرکزی خیابان، توله قیته دن تعمیرلنیب، بابر هیکلی ینگیتدن اورنه تیلدی. هیکل اطرافیگه گرانیت تخته لری یاتقیزیلدی و باشقه کوپلب شو کبی ایشلر ولایت حاکمی نینگ رهبرلیگیده عملگه آشیریلماقده.

بابر جماعت فوندی، اوزبیکستان فنلر اکادمیسی استرونومی (یولدوز شناسلیک) انستیتوتی بیلن همکارلیکده بابر ملی استراحت باغی نینگ اینگ یوقاری قسمیده "یاشلر دنیاسی" دیب ناملنگن علمی- معرفی مرکز یره تیب، بو مرکزده یاشلرگه کاینات سرلری حقیده معلومات بیروچی ابسیرواتوریه (رصدخانه) قوریب بیتکزیلدی. 2008 ییلنی "یاشلر ییلی" دیب اعلان قیلینگنی مناسبتی بیلن ختای(چین) خلق جمهوریتیدن باله لراوچون پارک اتتراکسیونلری (جاذبه لی جهازلری) آلیب کیلتیریلدی.

ش. جوزجانی: ایشیتیشیمیزچه بابر فوندی ریاستی بابرنینگ آنه شهری بولمیش اندجان شهری نینگ تاریخی عمرینی بیلگیلب آلیش اوچون بیر قطار ایزلنیشلرآلیب بارماقده. بو ایزلنیشلردن قندی نتیجه لر قولگه کیلگن؟

ذ. مشربوف: معلوم که اندجان بابردیک شخصیتنی عالمگه بیرگن بولسه، بو اولوغ سیما اونی جهانگه تنیتدی. فوندیمیز نینگ عملگه آشیریله یاتگن مهم ایشلریدن ینه بیری بابرنینگ آنه شهری اندجان تاریخینی ، اینیقسه بابر دورینی هرتامانله مه اورگنیش بولیب قالماقده. 2000 نچی ییلدن بیری فوندیمیز اوزبیکستان جمهوریتی فنلر اکادمیسی ارخیولوژیک انستیتوتی بیلن همکارلیگده اندجان شهریده بابریلردوری و عموما شهرسازلیک مدنیتی تاریخینی اورگنیش بوییچه علمی قیدیرو ایشلری آلیب باردی و آلیب بارماقده.

بوگونگی کونده یخشی نتیجه لرگه ایریشیلدی. علمی قیدیرو ایشلریدن کوزه تیلگن اساسی مقصد اندجان شهری یاشینی انیقلش و شهر یوبیلیینی(بیرَمینی) اوتکه زیشدیر.

اینیقسه ایسکی شهر قسمیده بیر نیچه هکتارنی تشکیل ایتگن اندجان نینگ اینگ قدیمگی اوزه گی سروان تیپه دن میلاددن اولگی 6- 4 عصرلر ایله تون قتلملرینی تاپیلیشی وادی نینگ قدیمگی شهرسازلیک مدنیتینی اورگنیشده ینگی کشفیات بولدی.

بابر دوری بوییچه یازمه منبعلرنی تصدیقلاوچی مادی مدنی اشیالرانیقلنیب، علمی معامله گه کیریتیلماقده.
میلاددن اولگی 4- 7 عصرلرگه عاید ایله تن دوریگه خاص اشیاوی دلیللر تاپیلدی و اندجان نینگ تاریخی یاشی 2300- 2700 ییل دیب بیلگی لشگه اساس توغیلدی. بابر جماعت فوندی حرکتلری بیلن اندجان شهری یاشی نینگ علمی خلاصه سی تییارلندی. اندجان "جهان دردانه لری" تاریخی نینگ عمومی رویخطیگه کیریتیلیشی اوچون ولایت حاکملیگی نامیدن حکومتیمیزگه و خلق ارا یونسکو تشکیلاتیگه تکلیفلر(پیشنهادلر) یوباریلدی.

اندجانده آلیب باریله یاتگن ارخیولوژیک قازیلمه لر نتیجه سی بیلن بویوک ایپک یولیده جایلشگن "اندجان شهر سازلیک مدنیتی تاریخی" موزیمی بناسی توله جهازلنیب، ایشگه توشیریلدی.

ش. جوزجانی: بوندن نیچه ییل مقدم ظهیرالدین محمد بابر نینگ 525 ییللیگی خلق ارا مقیاسده نشانلنگن ایدی. بو حقده معلومات بیرسنگیز.

ذ. مشربوف: 2008 ییلی اوزبیکستان حکومتی قراری اساسیده اندجان ولایتی مقامی و بابر خلق ارا فوندی ریاستی نینگ تشبث وفعالیتیگه کوره اوزبیک ممتاز ادبیاتی نینگ اولکن نماینده سی، دولت اربابی و مشهورعالم ظهیرالدین محمد بابر تولدی نینگ 525 ییللیگیگه بغیشلنگن "بابر و بابریلرنینگ جهان مدنیتی تاریخیده توتگن اورنی" موضوعیده گی علمی- عملی انجمن 15- 16 اگوست کونلری خلق ارا و اوزبیکستانلیک بابرشناس عالملر، فرغانه وادیسی نینگ کوزگه کورینگن یازوچی، شاعرلری، دارالفنون، انستیتوتلر رئیسلری و اوقیتوچی پروفیسورلری، کالج، مکتبلر اوقیتوچیلری و بابر اخلاصمندلری اشتراکیده بولیب اوتدی.

اندجانگه امریکا قوشمه ایالتلری، انگلستان، جاپان، مصر، تورکیه، آلمان، چین، بنگله دیش، پاکستان، افغانستان کبی خارجی دولتلردن 20 دن آرتیق بابر شناس عالملر تشریف بویوردیلر. انگلیس، اوزبیک، تورک و روس تیللریده اوقیلگن معروضه لرنینگ برچه سی بوگونگی بابرشناسلیک نینگ دالضرب مسئله لریگه قره تیلدی. شونینگدیک بابر خلق ارا فوندی عنعنه سیگه موافق بابرشناسلیککه سلماقلی حصه قوشگن جهان عالملری، صنعتکارلری، ادیبلرینی خلق ارا بابر مکافاتی بیلن تقدیرلش مراسمی بولدی.

بابر جماعت فوندی تصرفیده گی" مدار "انجنیرلیک ایشلب چیقریش کارخانه سی کوپلب جیولوژیک- قیدیرو ایشلرینی عملگه آشیریب، شهر و تومنلرده گی ینگی قوریله یاتگن و اساسی تعمیرلنه یاتگن کالجلر، مکتبلر و شو کبی قوریلیش پروژه لریگه جیولوژیک - سیسمولوژیک (زلزله شناسلیک) خلاصه لرنی تقدیم ایته دی.

ش. جوزجانی: بابر خلق ارا علمی ایکسپید یتسیه سی ییللر جریاندیده کوپ موفقیتلرگه ایریشدی. حاضر اونیگ ریجه لری نیمه لردن عبارت؟

ذ. مشربوف: اوزبیکستان جمهوریتی نینگ "جماعت فوندلری توغریسیده گی"، همده " نادولت ناتجارت تشکیلاتلری توغریسیده گی" قانونلرگه موافق بابر جماعت فوندی نینگ نوبتده گی قورولتای ییغیلیشی اوتکزیلدی. اوشبو ییغیلیشده بابر جماعت فوندی نینگ نظامیگه (اساسنامه سیگه) قوشیمچه و اوزگریشلر کیریتیلدی و ییغیلیش قتنشوچیلری تاماندن اوشبو قوشیمچه و اوزگریشلرنینگ جمغرمه نظامیگه کیریتیلیشی بیلگیلنگن وظیفه لرنی عملگه آشیریشده مهم عامل بولیب خدمت قیله دی.

بابر خلق ارا علمی ایکسپیدیتسیه سی، "بابر قاموسی" نی یره تیشده ینگی معلوماتلرنی قولگه کیریتیش، بابر میرزا نینگ 18 ییللیک عمر فعالیتینی عکس ایتدیروچی "بابرنامه" نینگ یوقالگن قسملرینی، "حرب ایشی" و "موسیقه سرلری" نی تاپیش، شونینگدیک "تاریخ رشیدی" اثرینی ایزیدن باریب، قیزیقرلی علمی معلوماتلرنی ییغیش مقصدیده 2009 ییل نینگ اکتوبر آییده نوبتده گی سفری اویوشتیریلدی. ممتاز ادبیاتیمیز نینگ نادر دردانه لریدن سنلگن محمد حیدر میرزانینگ فارس تیلیده یازیلگن "تاریخ رشیدی" اثری حاضرگی کونده جهان ادبیاتی نینگ نادر دردانه لریدن سنه لیب، اثر انگلیس، روس، نیمس (آلمان)، قازاق، ختای تیللریگه ترجمه قیلینگن. بو اثرنینگ اهمیتی بابرنامه دن کم ایمس. اوشبو اثر بابرنامه نینگ یوقالگن قسملرینی تولدیریشده اساسی منبع سنه له دی. اثرنینگ علمی- معنوی اهمیتینی حسابگه آلیب، بو اثر بابرشناس عالم و. رحمان و ی.ایگموفلرگه بابر جماعت فوندی تامانیدن اوزبیک تیلیگه اوگیریش اوچون تاپشیریلگن. اوشبو اثرنی اوقوچی کتابخوانلر و کینگ عامه اعتباریگه زمانوی، دور طلبلریگه توله ماس کیله دیگن کورینیشده چاپ ایتیش،

"بابر قاموسی" نی یره تیش، نشرگه تییارلش اوچون ینگیدن ینگی ضرور معلومات، منبعلرنی قولگه کیریتیش، توپلش، همده بابر ناملی جماعت فوندی نینگ نظامیده بیلگیلنگن ایزگو وظیفه لرینی عملگه آشیریش باره سیده بابر خلق ارا علمی ایکسپیدیتسیه سی بویوک وطنداشیمیز ظهیرالدین محمد بابرنینگ "بابرنامه" و محمد حیدر میرزا نینگ "تاریخ رشیدی" ناملی بویوک قاموسی اثرلری ایزیدن باریب، اثر واقعه لری صادر بولگن جایلرنی ایزلب تاپیش، تاریخی آبده لرنی ویدیو- صورتگه آلیب، قیزیقرلی علمی معلوماتلرنی ییغیش، بویوک اجدادلریمیز خاطره سینی تیکلش و ابدیلشتیریش، اولرنینگ معنوی میراثینی اهالی آره سیده کینگ یاییشگه قره تیلگن اخبارات – معرفی و تربیوی ایشلرنی عملگه آشیریش مقصدیده، اوزبیکستان ــ قیرغیزستان ــ تاجکستان ــ افغانستان ــایران ــ پاکستان ــ هندوستان ــ نیپا ل ــ ختای ــ قازاغستان ــ تورکمنستان ــ اوزبیکستان دولتلری بویلب نوبتده گی سفری اویوشتیریلدی.
بابر جماعت خیریه فوندی تامانیدن اوتگن ییللر مابینیده معنویتیمیزنی یوکسلتیریش، کهنه تاریخیمیزنی تیکلش، بویوک اجدادلریمیزنینگ مملکتیمیز حدودیدن تشقریده جایلشگن مقبره لرینی ایزلب تاپیب، تیکلش- تعمیرلش، اولر قالدیرگن بای علمی- مدنی میراثلرینی اورگنیش و یاشلریمیزگه ییتکزیش باره سیده قطار ایشلرنی عملگه آشیریب کیلماقده.

شو جمله دن "بابر انسیکلوپیدیه سی" نی یره تیش باره سیده 2008 - 2010 ییللر دوامیده علمی ایزلنیشلر آلیب باریب انسیکلوپیدیه نی نشرگه تییارلش ریجه لشتیریلگن.

بابرجماعت فوندی ایتیب اوتیلگن و باشقه ایزگو ایشلرنی دوام ایتدیریب، یورتیمیزدن ناقانونی یوللر بیلن خارجگه آلیب چیقیب کیتیلگن نایاب کتاب و قولیازمه اثرلرنی وطنگه آلیب کیلیش، بابر میرزانینگ حالیگه چه تاپیلمگن اثرلرینی ایزلب تاپیب، علمی استعمالگه کیریتیش باره سیده گی علمی ایزلنیشلرنی دوام ایتکه زه دی.

ش. جوزجانی: بابر جماعت فوندی فعالیتلری، اوزبیکستان دولتی تامانیدن قندی بها لنماقده؟

ذ. مشربوف: بیز دولتیمیز تاماندن بیزگه کورسه تیلگن اعتباردن ممنون میز. چنانچه محترم پریزیدنتیمیز عالی مجلس نینگ سیسسیه سیده (ییغیلیشیده) " آخرگی ییللرده بابر جماعت فوندی آلیب باره یاتگن فداییلیک، ایزگو ایشلری خلقیمیزگه و مینکه یخشی معلوم. فرصتدن فایده لنیب سیزلرگه رحمت ایتماقچیمن. سیزلر ایندی اوز یولینگیزده اوشبو ثوابلی و مروتلی ایشلرنی دوام ایتدیریشینگیز لازم"- دیب تأکیدلگن ایدیلر.

مملکتیمیز پریزیدنتی تشبثی و تاپشیریغیگه کوره اوزبیکستان جمهوریتی عالی مجلس کینگا شینینگ "بویوک اجدادلریمیزنینگ اوزبیکستان ریسپوبلیکه سی حدودیدن تشقریده د فن ایتیلگن جایلرینی انیقلش و آبادانلشتیریشگه دایر چاره- تدبیرلر توغریسیده" گی مخصوص قراری قبول قیلینیب، بابر جماعت فوندی نینگ بو باره ده آلیب باره یاتگن ایزگو ایشلری معقوللنگن ایدی.

یقین ییللر دوامیده بویوک اجدادلریمیزنینگ خاطره سینی ابدیلشتیریش، اولرنینگ خارجده گی مقبره لرینی آبادانلشتیریش کبی ایشلرنی، بابر خلق ارا فوندی خلقیمیز و پریزیدنتیمیز آلدیده گی وطن پرورلیک بورچی دیب بیلیب، اوشبو ایزگو و ثوابلی وظیفه لرنی دوام ایتدیره دی.

عین پیتده بویوک مصور کمال الدین بهزاد نینگ منگو آرامگاهینی قوریب تعمیرلش لایحه سینی بجریشگه کیریشیلدی و اوزبیک کلاسیک ادبیاتی نینگ ییریک نماینده سی ملک الکلام لطفی هروی نینگ هرات شهری یقینیده گی ده قنار قبرستانیده جایلشگن ابدی یاتر جایی اوستیده شرقانه اسلوبده چیرایلی بنا قوریلیب اهالی اشتراکیده کتته طنطنه بیلن آچیلیش مراسمی بولیب اوتدی.

صحبتداش: شرعی جوزجانی

علیشیر نوایی نینگ 571 ییللیگی مناسبتی بیلن

2012-02-09T22:59:00Z

افغانستانلیک اوزبیک ادیبی، مدنیت و دولت اربابی عبدالحکیم شرعی جوزجانی نامی ریسپوبلیکه میزده (جمهوریتیمیزده) کوپچیلیککه یخشی تنیش. اونینگ ملی ادبیاتیمیز و حقوقشناسلیگیمیزگه دایر مقاله لری گزیته لریمیز و ژورناللریمیزده منتظم روشده باسیلیب توره دی. عالم نینگ "تصوف و انسان"، "شرق و انسان حقوقلری"(ا.سعیدوف بیلن بیرگه لیکده)، "مرغینانی و اونینگ ایزداشلری"، "اسلام حقوقشناسلیگی: حنفی مذهبی و اورته آسیا فقیه لری" (مونوگرافیه)، "شرق سیویلیزاتسیه سی (تمدنی- ت): انسان وحقوق (اوتمیش و حاضرگی زمان)" (ا. سعیدوف بیلن همکارلیکده) کتابلری تاشکینتده باسیلیب چیققن.
ع. جوزجانی استقلال ییللریده، "افغانستانده شریعت ترقیاتی" موضوعیده نامزادلیک، "اسلام حقوقشناسلیگی و حنفی مذهبی ترقیاتیده اورته آسیا فقیه لری نینگ اورنی" موضوعیده دوکتورلیک دیسسیرتتسیه(رساله) سینی موفقیتلی یاقله دی. حقوقشناس عالم بو گونگی کونده تاشکینت اسلام اونیویرسیتیتیده اسلام حقوقی کفدره سی مدیری لوازمیده ایشلب کیلماقده.
عبدالحکیم شرعی جوزجانی بوندن ییتمیش ییل مقدم سرپل شهریده توغیلگن. شرعی علملر مدرسه سی و کابل اونیویرسیتیتیده تعلیم آلگن. "انیس"، "اصلاح" گزیته لری، "فولکلور" ژورنالی، آریانا قاموسی و افغانستان رادیوسیده ایشلگن. او اوزبیک تیلیده گی بیرینچی گزیته - "یولدوز"نی تأسیس ایتیش، افغانستان معارف وزیرلیگی و فنلر اکادمی سیده اوزبیک تیلی دپارتمنتلرینی آچیشده باش- قاش بولدی.
افغانستانده گی یازوچیلر اویوشمه سینینگ " امیر علیشیر نوایی" مکافاتینی آلگن عبدالحکیم شرعی جوزجانی آی بیک نینگ «نوایی» رمانی، ش. رشیدوف نینگ «ایککی دل داستانی» اثری همده اوزبیک تیلیدن کوپلب مقاله و رساله لرنی فارس تیلیگه ترجمه قیلیب نشر ایتدیرگن.
"بویوک عالم ابوریحان بیرونی" کتابی نینگ مؤلفی ش. جوزجانی عرب تیلیدن یوسف السباعی، طاها حسین، سلامه موسی، لطفی منفلوطی نینگ بیر قطار اثرلرینی ترجمه قیلگن. عموما شرعی جوزجانی عرب، دری- فارس، پشتو و تورک تیللرینی یخشی بیله دی، اوزبیک و فارس تیللریده ایجاد ایته دی.
عبدالحکیم شرعی جوزجانی ایجادیده آی بیک نینگ "نوایی" رمانی ترجمه سی علیحده اورین توته دی. ذاتا اولوغ علیشیر نوایی افغانستان خلقلریگه هم جاندیک عزیز. انسان پرور شاعرنینگ نورلی، تازه روحلی اثرلری، جوشقین اجتماعی فعالیتی برچه اوچون ابدی اورنک دیر. حضرت نوایی عمری نینگ انه شو ماهیتی آی بیک نینگ "نوایی" رمانیده یارقین آچیب بیریلگن. رمان نینگ اصل مضمون- ماهیتی ایسه، اثرده گی قوییده گی سوزلرده یخشی افاده لنگن: «هرنیچون فلاکتنی دفع ایتماققه غیرت قیلماق کیرک- دیدی نوایی قطعی، ایشانچلی آواز بیلن. – مبارک وطن نینگ، ایل- اولوس نینگ سلامتلیگی اوچون فداکارلیک کورستماق وظیفه میزدیر. سیزدن تیله گیم شولکه، بیر- بیریمیزگه، دولتگه، یورتگه وفا- صداقت، محبت بیلن باغله نیلیک. وفا و محبت - اولوغ قدرتدیر. بو قدرت بیلن توله کونگللر حیاتنی نورلنتیرر، اولر فلاکت دروازه لریگه سد چیکیب، سعادت دروازه لرینی آچورلر.

محمود سعـدی: بوندن اوتتیز ییل اوّل آی بیک نینگ "نوایی" رمانینی دری تیلیگه ترجمه قیلیب، نشر

ایتدیرگن ایکنسیز. بو خیرلی ایشینگیزگه نیمه لر سبب بولگن ایدی؟

عبدالحکیم شرعی جوزجانی:

- مین باله لیگیمدن امیر علیشیر نوایی اثرلریکه قیزیقیب کیلگنمن. اوشه دورده بیزنینگ سرپل شهریمیزده نوایی نینگ تاش باسمه ده چیققن "غرائب الصغر" دیوانی نینگ نسخه لری بار ایدی. دیوان، قیزلر و باله لر مکتبلریده سواد چیقریش اوچون اوقیتیلردی. نوایی اثرلری نینگ قولیازمه نسخه لری هم ضیالیلرنینک اویلریده تاپیلردی.
مین "غرائب الصغر"نی 14 یاشلریمده اوقیگنمن. اوندن کیین شاعرنینگ شاه اثری بولمیش "خمسه" نینگ روسیه سانسوری 1893 ییل 13 دیسمبرده باسیشگه رخصت بیرگن چیرایلی مقوالی نسخه سینی اوقیشگه توتیندیم. بیزنینگ شهریمیزده اونینگ فقط بیرته تاشکینت تاش باسمه نسخه سی افغانستانلیک بویوک ادیب و شاعر استاد عظیمی جوزجانی کتابخانه سیده بار ایدی. مین تاغم و استادیم بولگن بو ذات نینگ انه شو کتابیدن هردایم فایده لنیب کیلردیم.

اون بیش یاشلریمده قیش فصلی نینگ دم آلیش آیلریدن فایده لنیب کتابنی اوقیشگه کیریشدیم. ایریم جایلری و بعضی سوزلرینی یخشی توشونمسم هم، بیشینچی دفتر (" سد اسکندری" داستانی) نینگ آخریگه چه اوقیب تمامله دیم. شو- شو نوایی مین اوچون حیاتیمده یولچی یولدوز بولیب قالدی. اونینگ داستانلریدن اوزیمگه یاققن پرچه لرینی کوچیریب آلیب تکرار- تکرار اوقیردیم. شاعرنینگ مثلسیز ایجادی جسارتی ثمره سی بولمیش بیتلر ذهنیمگه اورنه شردی. مثلا شاهلرگه اوگیت صفتیده بیتیلگن منه شو بیت:

گرچه سینوق ایگنه حق الناس دور
بغرینگ ارا خنجر الماس دور
یا که مثلسیز بدیعی افاده گه مثال بولمیش تانگ آتیشی تصویرلنگن اوشبو بیت:
کویدی قویاش اوتیده ظلمت تونی
اوچتی هوا اوزره نجوم اوچقونی
شو کبی آلتینگه بیرگوسیز بیتلر سیره تیلیمدن توشمس ایدی.

کابل یقینیده پغمان تومنیده گی شرعی فنلر عالی مدرسه سی و کابل دارالفنونی نینگ شرعیات فاکولته سیده اوقیگن ییللریمده هم "خمسه" نینگ اوشه نسخه سی هردایم همراهیم بولدی. کتاب حاضرهم مینده.

کابلده بخارادن کیلیب قالگن اتاقلی عالم، شاعر و ادیب استاد هاشم شایق(شایق افندی- ت) و تاشکینتلیک داملا بیدل لقبلی مشهور شاعر قاری شرف الدین شرف نینگ اوغلی حسام الدین اکه دن علیشیر نوایی نینگ بیرقنچه کتابلرینی آلیب مطالعه قیلدیم.

حسام الدین اکه "خزائن المعانی" نینگ بیر قولیازمه نسخه سینی مینگه اوقیشگه بیردی. بو نادر قولیازمه جوده عالی سویه ده کوچیریلگن، سلطان حسین بایقرادن باشلب کوپ شاه و شاهزاده لر کتبخانه لریده بولیب، اولرنینگ مهرلری باسیلگن ایدی. بو تبرک کتاب حاضر امریکاده یشه یاتگن حسام الدین اکه عایله سی اعضالری تصرفیده بولسه کیرک.

بیزلر کریل خطی بیلن تنیش ایمسدیک. 60- ییللرنینگ باشلریده بولسه کیرک، زلفیه خانم نینگ کیچیک حجمده گی تنلنگن شعرلر کتابی قولیمگه توشیب قالدی. روس الفباسینی اورگنیب آلگچ، اوشبو کتابنی اوقیشگه اورینیب، بعضی اوزبیکچه حرفلرنی تانیب آلدیم.

مثلا، توپلمده گی
کیلتیرردینگ مینگه بیر زمان
ایندی سینگه مین ایلته من گل،-
دیگن مصرعلر همان یادیمده.

کیینراق اوزبیکستان رادیوسی آرقه لی آی بیک، شرف رشیدوف و باشقه زمانوی اوزبیک شاعر و یازوچیلری نینگ ناملری، یازگن اثرلری بیلن تنیشدیم. آی بیک نینگ نوایی حقیده رمان یرتگنیدن خبر تاپدیم. سونگره «علیشیر نوایی » فلمینی کوردیم. شو طریقه مینده آی بیک نینگ «نوایی» رمانینی اوقیب کوریش ایستگی کوچیدی.
کوپ ییللر اوتیب، شرایط اوزگرگچ دوستلریمدن بیری تاشکینتدن رماننی مین اوچون آلیب کیلدی. اثرنی قونت بیلن قیته قیته اوقیدیم. فارس تیلیگه ترجمه قیلیشگه اوریندیم. لیکن رماننی نشر ایتیش اوچون شرایط موجود ایمس ایدی. اما وقتی کیلیب شوندی امکانیت تاپیلدی. بیر دوستیم، "ژوندون" ("حیات") ژورنالی نینگ مدیری رمانگه قیزیقیب، اونینگ نامینی «علیشیر نوایی» دیب نشر ایتماقچی بولدی. چونکه کابل نینگ کتته بایلریدن بیری اوزیگه نوایی تخلصینی آلیب شو نام بیلن شهرده ییریک سوپر مارکیت آچگن ایدی. شوندی قیلیب رمان آی بیک نینگ رسام چیزگن صورتی، ترجمۀ حالی بیلن "ژوندون" نینگ 1974ــ 1975 ییلگی سانلریده باسیلدی. افسوس که بعضی سیاسی حادثه لر یوز بیریب، اثر ترجمه سیدن آزراغی نشر ایتیلمی قالدی.

م. سعـدی: ـــ رمان ترجمه سیده قندی قیینچیلیکلرگه دوچ کیلدینگیز؟

ش. جوزجانی: ـــ آی بیک نینگ اوزیگه خاص اسلوبی، تیلی بار. او خلق مقاللری، صاف تورکی سوزلر و مفهوملرنی کوپ ایشله ته دی. عرب یازوویده فارسچه – اوزبیکچه یاکه تورکچه- اوزبیکچه لغتلر(قاموسلر) موجود بولمگنی اوچون توشونیشیم قیین بولگن سوزلرنی اوزبیکچه - روسچه لغتلر یاردمیده توشونیب آلیشگه اورینردیم. بو لغتلردن اوزبیکچه سوزلرنی ایضاحلب بیرگن روسچه سوزلرنی یازیب آلیب، کیین روسچه- فارسچه لغتلردن اوشه روسچه سوزلرنی قیدیریب تاپیب، معناسینی انگلشگه انتیلردیم. بیریلگن معنالردن بیرینی رمانده گی معناسیگه قرب اوشه قیین سوز صفتیده تنلب آلیب، ترجمه قیلردیم. اوزبیک شیوه لریگه (لهجه لریگه- ت) خاص بولگن بعضی بیر سوزلر معناسینی اوشه پیتده کابلده خدمتده بولگن دوستیم عبد رحیم منانوف دن سورردیم. ایریم سببلرگه کوره مینینگ اثرلریم و ترجمه لریم اولکه مطبوعاتیده مستعار (باشقه) ناملر، مثلا، ایلدرم، اونگوت، ایلغار، شبتاب، ش.ج تخلصلری بیلن باسیلردی. "نوایی" رمانی ترجمه سی هم ع. ح. ایلدرم امضاسی بیلن باسیلدی.

م. سعـدی: ـــ "نوایی" افغانستان کتابخوانلرینی قیزیقتیردیمی؟ اولر رماننی قندی قبول قیلدیلر؟ افغانستانلیکلر اوچون اثر قندی اهمیتگه ایگه؟

ش. جوزجانی: ـــ سیزگه معلوم که نوایی یشب، ایجاد قیلگن دور، یعنی تیموریلر دوری فنده شرق رنسانسی دوری دیب اعتراف ایتیلگن. بو دورده علم- فن گللب- یشنه دی: اولوغ بیک رصد خانه سی، بویوک عالم نینگ "زیج کورگانی" اثری، سمرقند و هرات شهرلری، اولوغ اوزبیک مصوری کمال الدین یرتگن هرات میناتورچیلیک مکتبی، عبد رحمان جامی و علیشیر نوایی نینگ داهیانه اثرلری، عصرلر آشه یشب کیله یاتگن آبده لر...

نوایی انه شو اویغانیش دوری نینگ ایککینچی باسقیچیده هراتده بویوک معنوی- مدنی حرکت نینگ اولکن رهنمالریدن بیری بولدی. بو دورده افغانستان توپراغیده تینچلیک و برقرارلیک حکم سوردی، فن- مدنیت رواجی اوچون کینگ کولمده شرایط یره تیب بیریلدی.

تیموریلر دوریدن قالگن آبده لر آخرگی کوپ ییللیک اوروشلردن کوپ خساره کورگن بولسه- ده، حاضر هم اوز عظمتی و چیرایی بیلن کوزلرنی قمیشتیره دی. قیسقه چه قیلیب ایتگنده نوایی نینگ ایجادی- اجتماعی فعالیتی افغانستان تاریخی نینگ آلتین حرفلر بیلن یازیلگن اجرلمس بیر فصلی حسابلنه دی. شو سببلی افغانستان برچه خلقی، تاریخچیلر و ضیالیلری علیشیر نوایی نینگ افغانستان اوچون قیلگن بویوک خدمتلریگه کتته اعتبار بیریب، اونگه نسبتا چوقور احترام و صمیمیت کورسه ته دیلر.

"نوایی" رمانی بویوک وزیر حیاتی نینگ تورلی قرره لری و اوشبو دورنینگ برچه خصوصیتلرینی بدیعی شکلده گوده لنتیریب بیرگنی سببلی کتته تاریخی- بدیعی قیمتگه ایگه. شو باعث هم رمان ترجمه سی افغانستان ضیالیلری تامانیدن کتته قیزیقیش بیلن کوتیب آلیندی.

م. سعـدی: ـــ سیزنینگچه رمان نینگ بدیعی اهمیتی نیمه ده؟

ش. جوزجانی: ـــ آی بیک فقط گینه عالی استعدادلی یازوچی ایمس، بلکه اقتدارلی شاعر هم بولگنی اوچون نوایی نینگ هم تشقی، هم ایچکی دنیاسینی چوقور تصویرلشگه انتیلگن. ادیب اوزبیک اوتمیش تیلینی تاریخی رمان ژنری معیارلریگه ماسلشتیریب ایشلتدی. خلق مقاللریدن، نوایی ادبی تیلیگه خاص بولگن سوزلر و اته مه لردن کینگ فایده لنیب آنه تیلیمیز نینگ افاده امکانیتلرینی کینگیتیردی. او ایشلتگن سوزلر، یرتگن جمله و عباره لر بولاق نینگ تینیق سوویدیک ضمیریمیزده گی مضموننی یارقین افاده لیدی. آی بیک نینگ جمله و عباره لری کوپینچه موجز(قیسقه) بولیشیگه قره مسدن، تولیق معنا ومضموننی انگله ته دی.بو اورینده آی بیک عرب کلاسیک ادبیاتیده گی"اینگ یخشی بیان کوپ معـنیگه دلالت قیلوچی قیسقه سوزدر" دیگن قاعده گه عمل قیلگنگه اوخشیدی.

ایککینچیدن، آی بیک نوایی شخصیتینی مجسملشتیریشده اونینگ فقط ظاهری سیماسی، یوریش- توریشلری، سوزلش و کولیشلری، بعضا ایسه غضبلنیش حالتلرینی مهارت بیلن بدیعی کورسه تیبگینه قالمی، بلکه اونینگ روحی دنیاسی، یککه و تنها لیگی، موسیقیگه علاقه سی و ارمانلرینی افاده لشگه موفق بوله دی.

آی بیک رمانیده نوایی اولوغ دولت و سیاست اربابی، فن و مدنیت ترقیاتی نینگ یلاو برداری، برچه علم و صنعت اهلی نینگ حامیسی، اوروش و قیرغین دشمنی، تینچلیک، صلح و اهیللیک ساقچیسی، تورلی خلقلرارا دوستلیک و برادرلیک جرچیسی و بویوک انسان سیور صفتیده گوده لنه دی.

م. سعـدی: ـــ سیز هرات شهرینی یخشی بیله سیز. آی بیک "نوایی" رمانیده تصویرلگن هرات اصل هراتگه قنچه لیک اوخشیدی؟

ش. جوزجانی: ـــ مین بیلمیمن، آی بیک هرات شهرینی کورگنمی یاکه کورگن ایمسمی. هرحالده اونینگ سحرگر قلمی اوشبو شهرنینگ 15 عصرده گی قیافه سینی شوندی مهارت بیلن تصویرلیدی که، مین رماننی اوقیگنده بعضا هیجانلنیب کیتیب اوزیم خراسان پایتختینی اوشه دورده یقیندن کوریب، او ییرده یوز بیرگن حادثه لرنینگ شاهدی بولگندیک بولردیم.

نوایی هرات خیابانینی جوده سیوردی. اونینگ اثرلریده خیابانگه بغیشلب یازیلگن شعرلرنی کوپ اوچره تیش ممکن. جمله دن، "حیرة الابرار"- ده:

الله الله، نی هری بو هری
بیر- بیریدن طرفه انینگ هر بیری
ایککی ثوابت فلکیدن نشان،
ایککی خیابانی ایکی کهکشان.
"دیوان فانی"ده:
شهراه سوی جنت فردوس که جویند،
فانی به یقین دان که خیابان هرات است.
ترجمه سی: " ای فانی، آدملر قیدیریب یورگن جنتگه آلیب باروچی شاه کوچه، در حقیقت هرات خیابانیدر.

آی بیک هرات شهریده اوقوچینی کیزدیریب، عادی آدملر کورالمیدیگن نرسه لرنی کورسه تیب بیره دی. اونینگ اوتکیر نگاهی قیلنی قیرققه یاریب (موشگافانه- ت)، حیات نینگ جوده نازک و مرکب تامانلرینی کورسه تیشگه قربی ییته دی.

مؤلف نینگ تصویرلش اسلوبی شو قدر کوچلی که اثرنی اوقیگن کتابخوان هرات شهریده کیزیب عظمت مناره لر، حشمتلی مسجدلر، آدملر بیلن گوجوم کوچه لر و بازارلر، تورلی متاعلرگه توله دکانلر، علم وفنگه چنقاق طالبلر درس آله دیگن ییریک مدرسه لر، اوزاق اولکه لردن ییتیب کیلگن سودا کروانلری و ینگی آتگن قویاش نورلری بیلن سوزلشیب تورگندیک کاشینکارمهابتلی رواقلر، طاقلر و گنبذلرنی یقیندن کورگندیک بوله دی. کیمیاگرلر، شیشه سازلر، موسیقه چیلر و باشقه تورلی- تومن کسب و هنر ایگه لری بیلن تولیب- تاشگن عظیم شهر هرکونی مینگلب مسافرنی قبول قیله دی و مینگلب مسافر اوندن چیقیب کیته دی. هر ییرده شعر و ادبیاتگه قیزیقیش بار. مدرسه لردن بازار رسته لری، حلواپز دکانلریگه چه آدملر شعریت، اینیقسه، نوایی ایجادیاتی بیلن قیزیقه دیلر.

آی بیک نینگ سحرلی قلمی بیلن بیتیلگن اوشبو اثرده نوایی نینگ انساندوستلیک تویغولری اونینگ برچه خط - حرکتیده یققال کوزگه تشلنیب توره دی. آی بیک نوایینی اینگ عالی انسانی فضیلتلرنی اوزیده جمعلگن، برچه انسانلرگه نسبتا مهر و شفقت منبعی و حتی حیوانلر اوچون هم رحم و عاطفه لی بولگن بیر اولوغوار ذات صفتیده گوده لنتیریشی اوقوچی قلبیده اونگه نسبتا چوقور حرمت و محبت تویغوسینی اویغاته دی. سیاسی ماجرالرنی تینچلیک یولی بیلن ییچیش و یوز بیرگن قوزغالانلرنی عادلانه تدبیرلر آرقه لی توخته تیش نوایی نینگ مثلی کم بولگن سیاسی رهبر ایکنلیگینی اثباتلب بیره دی.

توغری، حاضرگی دور میزانلری اساسیده فکر یوریته دیگن بولسک، رمان نینگ ایریم صحیفه لریده توتالیتر توزوم (استبدادی نظام- ت) مفکوره سینینگ تأثیری سیزیله دی. مثلا فن و مدنیت حامیسی، اوزبیک ممتازادبیاتی (کلاسیک ادبیاتی)نینگ اولوغ نماینده سی سلطان حسین بایقرا اوبرزی (تمثالی) انه شو مفکوره اساسیده یره تیلگن. بیراق بوندی کمچیلیکلر رمان نینگ اهمیتینی پسه یتیرمیدی.

اوزبیک رمانچیلیگی نینگ اورنه گی (مقصود شیخزاده) بولگن. آی بیک نینگ "نوایی" رمانی ملی ادبیاتیمیزده تاریخی- بیوگرافیک ژنرنی باشلب بیرگنلیگی بیلن هم اوزاق ییللر اوز قیمتینی سقلب قالیشی شبهه سیزدیر

ایسلتمه

شرعی جوزجانی — 2011-02-11T22:36:20Z

Sommaire

خلق دردی

قوییده گی شعر 1965 میلادی، 1343هجری ییل، 22 د لو آیی، جمعه کونی، سرپل شهری نینگ بوغاوی "بوغا یی" قشلاغیده، اوز ایکین زارلری اوستیده، "نا قلین خانلری" تامانیدن وحشیلرچه آتیلگندن کیین، تیریکله یین کتته النگه ده کویدیریب اولدیریلگن آلتی ته اوزبیک و تاجیک دهقانلری فاجعه سی مناسبتی بیلن یازیلگن ایدی. تأسف بیلن ایتیش کیره ک که شعرنینگ یازیلیشی و فاجعه نینگ تاریخی، "یورک سرلری" شعرلریم توپلمیده نا توغری شکلده 1954 میلادی و 1332 هجری ییل دیب نشر ایتیلگن.

مرحوم شهید لر قوییده گیلردن عبارت ایدی:

1- مرحوم محمد قل، 2- مرحوم ملاشریف، 3- مرحوم احمد، 4- مرحوم یادگار، 5- مرحوم غلام قادر، 6- مرحوم عبدالواحد. بولردن تشقری توققیز دهقان قتتیق یره لنگن ایدی.

حاضر اوشبو الملی فاجعه دن 46 ییل اوته دی. بیز اونی خلقیمیز حیاتیده یوز بیرگن سانسیز قیغولی فاجعه لردن بیری صفتیده حرمتلی وطنداشلریمیزگه ایسله تیش اوچون، مرحوم شهید لرواولرنینگ ایریم عایله لری صورتلرینی، اوشه زمانده محترم ژورنالیست غلام نبی خاطر تامانیدن نشر بوله دیگن "پیام امروز" جریده سی نینگ 1344 ییل 21 حمل سانیدن اقتباس قیلیب، اوشه شعر بیلن بیرگه نشر ایته میز.

خلق دردی

ییغله سم ایککی کۉزیمدن آقیزیب مین یاشلر

سوو بۉلیب آققهی چیدالمسدن بو تاغ و تاشلر.

بیر من اېرمسمن کۉنگول بیرگن سینگه ای سیوگلیم

جان و دلدن عاشقینگ دورلر قریلر، یاشلر.

تنگری اولدین بیلردی عشق اېلین اۉلدورگوسین

شو سببدن بیردی او سینگه قیلیچدېک قاشلر.

سۉیله گیل سیومهی بۉلرمو سین کبی طنازنی

کیم اۉتر بۉلسنگ اېگیلگهی یۉللرینگده باشلر.

اې گۉزهل هجرینگ چیکردیم لیک نیلای عاقبت

آلدی میندن خلق دردی طاقت و برداشلر.

قانگه تۉلدی کۉنگلیم اېل نینگ آغیر احوالین کۉریب

چونکه تقدیری بیلن اۉینر نیچه اوباشلر.

تا "بوغایی" اوستیده یاغدی مصیبت یاغمیری

ظلم اۉتی بیرلن توتشتی "سرپل" و "لولاش"لر

غفلت اویقوسیدن اویغانینگ وطنداشلر کیلینگ

قۉیدیلر مقصد ساری آلغه قدم یۉلداشلر

کیم اېدیک تاریخده بیر کون، نه بۉلدیک عاقبت

اې ستم آستیده قالگن بینوا قرداشلر

تیکلهگین قدینگنی، سیندیر عیش و عشرت کاسه سین

اۉزگه لر ایلگی نینگ آستیده قالر عیاشلر

الپ سن، اېسکی جهان تاریخیده سین ارسلان

همتینگگه عالم اهلی کۉب دېگن شاباشلر

علمینگ اۉتیدین بیر اوچقون "کۉرگانی جدولی"

"آقسرای" و "تاج محل" فضلینگ اوچون پاداشلر

تیکله دی شرق اویغانیش دورین "نوایی" همتی

بو یوتوقلرنی چیزیب قالدیردیلر نقاشلر

حکمتینگ انواریدن "فارابی" دور یارقین مثال

بیردی عالمغه تفکر مطعمیدن آشلر

اې اولوغ خلقیم، اولوسیم، اې اېلیم، اې ملتیم

بیرلشیب تشلهنگ قدم، اې کیکسه لر، اې یاشلر!

شرعی جوزجانی

جمعۀ سیاه بیست و دوم دلو 1343 خورشیدی یا کربلای آدمسوزی سرپل توسط اسحق زایی ها

با حقایق پنهان در تاریخ افغانستان آشنا شوبد/ قسمت نهم

جمعه 11 فوريه 2011, بوسيله ى توردیقل میمنگی