https://www.kabulpress.org/ [en]Kabul Press? is a critical, independent, multilingual platform publishing uncensored, creative journalism in Hazaragi, Dari, Persian, and English. It amplifies underrepresented voices, challenges dominant narratives, and defends human rights and democracy, with a focus on the Hazara genocide and the struggles of stateless nations.[fa]کابل پرس رسانه ای آزاد و انتقادی است که بدون سانسور به زبان های هزاره گی، دری و پارسی منتشر می شود. کابل پرس با چالش روایت های غالب، صداهای سرکوب شده را برجسته کرده و با دفاع از حقوق بشر و دموکراسی، بر نسل کشی هزاره و رنج ملت های بدون دولت تمرکز می کند.[/multi] fa SPIP - www.spip.net https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L144xH41/siteon0-0acbd.png?1769345167 https://www.kabulpress.org/ 41 144 https://mail.kabulpress.org/article121633.html https://mail.kabulpress.org/article121633.html 2012-08-23T19:45:40Z text/html ps سرلوڅ مرادزی <p>د ۹۰ یمې لسیزې د کورنیو جګړو غټه او وتلي پایله دا ده چې هغه مهال په ایران او پاکستان کې د روزل شویو مذهبي ، سمتی او اتنیکی ډلو په لاس مرکزي اداره ړنګه شوه . د افغانستان امنیتي ځواکونه او اردو تس نس شوه او د هغه مهال دولت چې په نسبي توګه يي په لویو ښارونو او د هیواد په عمده لارو او واټونو واک درلود، له منځه یووړل شو. په لویو ولایتونو لکه کابل ، کندهار ، هرات ، ننګرهار، مزار او پکتیا کې بېلا بېلې واکمنۍ راوټوکېدلې او هیواد په عمل کې په څو ملوک الطوایفي ساحو وویشل شو . په نیمايي کابل کې چې د (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH147/arton121633-e95a1.png?1769593487' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='147' alt="" /> <div class='rss_texte'><p>د ۹۰ یمې لسیزې د کورنیو جګړو غټه او وتلي پایله دا ده چې هغه مهال په ایران او پاکستان کې د روزل شویو مذهبي ، سمتی او اتنیکی ډلو په لاس مرکزي اداره ړنګه شوه . د افغانستان امنیتي ځواکونه او اردو تس نس شوه او د هغه مهال دولت چې په نسبي توګه يي په لویو ښارونو او د هیواد په عمده لارو او واټونو واک درلود، له منځه یووړل شو. په لویو ولایتونو لکه کابل ، کندهار ، هرات ، ننګرهار، مزار او پکتیا کې بېلا بېلې واکمنۍ راوټوکېدلې او هیواد په عمل کې په څو ملوک الطوایفي ساحو وویشل شو . په نیمايي کابل کې چې د رباني په مشرۍ د نظارشورا او جمعیت تر واک لاندې و، رباني بانکنوټونه چلیدل او د کابل پرنیمايي نورو برخو او مزار کې بیا دوستمي بانکنوټونه دود وو . په ننګرهار او سویلي سیمو کې د کالدارو بازار تود وو او په هرات کې بیا ایرانۍ پيسې مخ په خپریدو وې .</p> <p>رباني چې د هېواد د ولسمشر پېښې يي کولې، د واکمنۍ تخت يي د سليمان پېغمبر تخت ته ورته، پاس هوا کې ګرد ګرځيده. خپله به هم کله په جبل السراج ، خیرخانه او یا په تخار، بدخشان او کله به هم له هېواده بهر په دوشنبه ، تاشکند او بل کوم نا اشنا ځای یا تکاوي کې پټ وو .</p> <p>ړومبنی لومړی وزير يي يو وخت د کابل د شمال په لویلار له موټرو او پليو کسانو څخه د جريمې په نوم پيسې راټولولې او د فلمي بدماشانو او ډاکوانو په رول کې يي کار کاوه او دوهم لومړی وزير يی بيا په چاراسياب کې د ورځې په لومړۍ نيمايي کې د کابيني غونډې جوړولې او د کابلښار د بيا ودانولو لپاره يي پلانونه تيارول خو د ورځې په دوهمه نيمايي کې يي بيا همدغه ښار په توپونو او توغنديو ویشته او د ښار پاتې جوړې برخې يي هم په کنډوالو بدلولې ! ( ۱ )</p> <p>د کابیني نورو غړو يي هم تر غرمې پورې خوبونه کول او له غرمې روسته به دوی هم یو د بل په وړاندې توغندي ویشتل . دوی به په اونيو اونيو پاکستان ، ايران ، سعودي عرب، دوبۍ او يا نورو هېوادو کې د نشه يی توکو قاچاق ، د قيمتي کاڼو او اثارو سوداګري او يا کومه بله پټه دنده تر سره کوله او په غيابت کې به يي چې کله کله به مياشتو مياشتو ته رسيده ، په ورته واک او اختیار د هغوی وروڼه ، د اکا زامن او که نه یار او دوست د وزارت يا رياست دندې پرمخ بيولې !</p> <p>ولايتونو به پخپل سر له ګاونډيو او يا ليرې پرتو دولتونو سره نيغ په نيغه اړيکې ټينګولې ، تړونونه به يي لاسليکول او چارواکو به يي هلته سفرونه کول او هم د نوموړوهېوادو جاسوسان به د ديپلوماتانو په نوم له ويزو او قانوني لاسوندونو پرته د نا بللو ميلمنو په شان، هر وخت دغو ولایتونو ته تګ راتګ کاوه !</p> <p>د رباني د دغه پاشلې، بين المنطقوي اوبين الحاروي واکمنۍ په مهال ، د جهادی تنظیمونو مشرانو به په مکه معظمه ، تهران ، اسلام اباد ، پېښور او جلال اباد کې د افغانستان د چارو د حل په پلمه غونډې جوړولې ، لوړې به يي کولې ، يوبل ته به يی قول ورکاوه او پايلې ته به رسېدل، خو د لږ وخت په تېرېدو سره به يي يو بل ته بد رد ویل ، یو بل به يي کنځل او په پاي کې به يي يو بل په توغنديو او توپونو ویشتل !</p> <p>افغانانو له ۱۹۹۲ څخه تر ۲۰۰۱ کال پورې یو ځل بیا لکه د سقاو د ۹ میاشتو واکمنۍ پشان ، د یوې داسې واکمنۍ مزه وڅکله چې هلته نه اداره او دولت و او نه نظم او قانون !</p> <p>د ۲۰۰۱ کال روسته هم تر ننه پورې د همغو زړو ځواکونو پاتېشونې چې په اوسنۍ اداره کې غوښنه ونډه لري، هڅه کوي چې دولت او اداره پیاوړي نه شي او د مرکزي غښتلي ادارې پرځای ، پاشلې او نامتمرکزه اداره واکمنه وي . د مرکزي واکمنۍ د پياوړتیا پرځای، ولایتونو ته د زیات واک خبرې او د فیډرالیزم سندرې چې هلته دلته اوریدل کیږي ، د ۹۰ یمې لسیزې د ناکامې تجربي ادامه ده . د مرکزي پیاوړي اداري پرځای ، یوې پاشلې واکمنۍ ته د لمن وهلو ښه بېلګه نن په بلخ ولایت کې لیدل کیږی . د بلخ والي بې له دې چې په مرکز رايه ووهي، د روانې جګړې د اوږدوالي کورني لاملونه په پام کې ونیسي او ملي ګټو او ارزښتونو ته ژمن واوسي، د مزار یو واټ په ایراني جاسوسانو نوموي . که څه هم په قانوني توګه هیڅ والي حق نه لري د مرکزي اداري له خبرتیا او لارښوونې پرته نیغ په نیغ له بل دولت سره اړیکې ونیسي خو د بلخ والي خپل سرتوب او مرکزي دولت سره غیږنیوي او مقابله په دې ولایت کې د پاشلې او نامتمرکزې ادارې په لور د تګ بشپړه بېلګه ګڼلای شو . که نور ولایتونه هم د بلخ ولایت په لار لاړ شي نو پایله يی د ۹۰ یمې لسیزې ګډوډي او په پای کې بیا کورنی تاوتریخوالی او جګړه ده !<br class='autobr' /> د ډېرې خواشینۍ خبره دا ده، یو شمیر کسان چې ځانونه روڼ اندي بولي، په پټو سترګو د نوموړو تنظیمونو د پاتېشونو سره په ګډه، غاړه تاووي او د قانون او نظم پرځای ګډوډۍ او پاشلې واکمنۍ ته لمن وهي .</p> <p>« سیمون ګاس » د ناټو غیر نظامي لوړپوړی استازی د ګران افغانستان د رپوټ له مخې د فرانسې د خبرپاڼې په وینا څرګندوي « د ۲۰۱۴ کال روسته افغانستان کې کورنۍ جګړه بیا نه تکراریږي او طالبان واک ته نه رسیږي ».<br class='autobr' /> البته نوموړی د خپلې وړاندوینې د ریښتینولۍ لپاره دوه دلایل راوړي، یو داچې افغاني ځواکونه پیاوړي کیږي او بل دا چې د افغانستان په ګډوډۍ کې ګاونډیان یاني ایران او پاکستان ګټه نه ویني .</p> <p>خو « نیویارک ټایمزپه یوه لیکنه کې چې عنوان یې دی (له افغانستانه وروسته، نوې لویه لوبه) له افغانستانه د ناټو ځواکونو له وتلو روسته په دغه هیواد کې د سیمې او ګاونډیو هیوادونو د سیالیو د پیلېدو اټکل کړی دی ، تاند»<br class='autobr' /> همدارنګه د ګران افغانستان د رپوټ له مخې په امریکا کې د پاکستان پخواني سفیر حسین حقاني د واشنګټن ( د ملي ګټو په مرکز ) کې ، خپلو تازه څرګندونو کې وايي« پاکستان به هیڅکله د جهادي ډلو له ملاتړه لاس وانه خلي »<br class='autobr' /> بلخوا که د طالبانو د کمزورتیا او د ایران او پاکستان د ناغوښتنې او یا بېوسۍ له کبله په کور دننه له ۲۰۱۴ کاله روسته ګډوډي او کورنۍ جګړه چې « سیمون ګاس » يي نه پېښېدونکې بولي، هم ریښتیا وبولو خو که مرکزي پیاوړی دولت ونه لرو او د هغه لپاره له اوسه کار ونه شي، په واک کې د ۹۰ یمې لسیزې د پاتېشونو غټه ونډه لکه د مزار بېلګه، په ایرو کې هغه انګار ته ورته پاتیږي چې هر وخت په ستر اور بدلیدلای شي او هیواد بیا کورني ناورین ته ټېل وهلی شي .</p> <p>هغه ځواکونه چې په بېلا بېلو پلمو له مرکزه تښتي او د هغه د کمزورتیا هڅه کوي ، د طالبانو او یا د بل هر تور ځواک پشان ، واړه د مرکزي واک دوښمنان ګڼل کیږي.</p> <p>بلخوا نه ښايی مرکزي واک او په دولت کې د ځینو مفسدو څیرو شتون یو له بله سره ګډوله شي او د داسې څېرو له کبله دولتي مرکزي واک هم رد شي .</p> <p>بېځایه نه ده چې نیمروز کې یو ویرځپلي ځوان ولسمشر کرزي ته مخامخ په غونډه کې وویل :</p> <p>« موږ په خپل ویر خپه نه یو ، دغه دغم ټغر نن ورځ په ټول افغانستان خپور دی موږ ته سم نظام جوړ که ، په نیمروز کي اداري فساد ته د پای ټکی کښیږده . دلته څارنوال له ګناه ګارو پیسې اخلي او خوشي کوي ئې خو بې ګنا د زندان ټمبو شاته غورځوی »</p> <p>نن له بل هر وخت زیات ، افغان ملت په کور دننه د بېلا بېلو ستونزو سره د مقابلې، د ایران او پاکستان د بربنډو لاسوهنو او تیریو په وړاندې د وړ او غوڅ ځواب او په نړیوال ډګر کې د یوه وتلي او ویاړلي هیواد د بیا ځلیدا لپاره ، پیاوړې مرکزي واکمنۍ ته اړتیا لري . افغانان له غښتلې مرکزي واکمنۍ پرته د وخت ستونزو، ننګونو او ګواښونو ته ځواب نه شي ویلای !</p> <p>همدغه لامل دی چې مخالفین او دوښمن له هرڅه لومړی هڅه کوي چې افغانان غښتلي واکمنۍ ته ونه رسیږي او په هره وسیله چې کیږي د هغې مخه ونیسي !</p> <p><strong>یادونه :</strong></p> <p>( ۱ ) دلته له ړومبني لومړي وزیر څخه مراد د اسلامي ګوند غړی عبدالصبور فرید او له دوهم لومړي وزیر څخه موخه ګلبدین دی .</p> <p>د ۲۰۱۲ کال د اګست ۲۳ مه</p></div>