کابل پرس

چگونه می توانیم ھزارگی را یک زبان مستقل قرار دھیم؟

علی تورانی — 2014-02-02T17:20:23Z

در دوران محرومیت تاریخی چند قرنه ی خود ھزارہ ھا به حدی آلینه گشته اند که در حال حاضر بیشترین تحصیل کردگان و روشن فکران این ملت بدون این که در مورد پیشینه ی تاریخی و زبان خود تحقیق و کنجکاوی کردہ باشند، پیھم اصرار می ورزند که زبان شان فارسی است. در حالیکه از روی منابع تاریخی، جمجمه شناسی و ژنتیکی، این حرف به پایه ی ثبوت رسیدہ است که ھزارہ ھا از نظر نژادی ترک و مغول ھستند. اگر اوضاع را با دید بازتر بررسی نماییم به وضوح دیدہ می شود که ترک و مغول و یا زرد پوستان در ھیچ جای از دنیا فارسی زبان نیستند. تنھا گروہ کوچک از ترک ھای جھان و زرد پوستان، ھزارہ ھا می باشند که خویشتن را فارسی زبان می پندارند ۔

گنجینه ی کلمات زبان ھزارگی و خصوص نام ھای پدیدہ ھای طبیعی و خانوادگی حکایت از این دارد که ھزارہ ھا فارسی زبان نیستند.

زبان شناس پاکستانی پروفیسور شرافت عباس در مورد خصوصیت زبان برای شناخت یک ملت چنین ابراز نظر می نماید:

زبان و گویندگان آن در یک پیوند از ھم ناگسستنی قرار دارند. زبان یک ملت به مثابه آیینه می باشد که در شفافیت آن تاریخ ، رسوم ، عادات فرھنگ ، تمدن ، مذاق و سلیقه ی جمعی آن ملت به وضوح تبلور می گردد. اگر مسئله با دقت بیشتر پی گیری شود تدوین و تبیین تاریخ یک ملت تنھا ازین راہ میسر است. (طلوع فکر شمارہ 8 )

قابل یاد آوری است که تحصیل کردگان و قلم بدستان مردم ھزارہ در ایران و ھزارستان تا ھنوز زبان شان را نشناخته اند و از وجود ھزارگی منکر ھستند اما پروفیسور شرافت عباس ( که زبان مادری اش اردو است و در دانشگاہ ایالت بلوچستان پاکستان استاد فارسی نیز بود) زبان ھزارگی را مورد تحقیق و تدقیق قرار دادہ می نویسد :

در مورد زبان ھزارگی معمولا به این گفته اکتفا می کنند که ھزارگی لھجه ویژہ فارسی می باشد! ولی اگر به اساس بینش فوق این زبان را مورد تدقیق نظر قرار دھیم به این نتیجه خواھیم رسید که مسئله به این ھمه سادگی ھم نیست. یا، ھمانند ساختمان فیزیکی مردم ھزارہ زبان شان ھزارگی نیز رنگ و صبغه مغولی را در خود دارد. ( ھمان)
علاوہ بر پروفیسور شرافت عباس محققان و پژوھش گرانی که ھزارہ ھا را مورد تدقیق قرار دادہ اند ، به اثبات رسانیدہ اند که ‍زبان ھزارہ ھا در گذشته ھا ترکی مغولی بودہ است.
درین مورد تیمور خانوف می نویسد:

عناصر ترکی در زبان ھزارگی بیشتر از عناصر ترکی در زبان تاجیکی می باشد. مخصوصن نامھای علوفه و بوته ھا تقریبن اکثر ترکی ھستند ولی بصورت کلی عناصر تاجیکی ( فارسی و دری) بیشتر از عناصر ترکی در زبان ھزارہ ھا نقش بازی می کردہ است. دلیلش ھم آنست که پیش از حملات چینگیز خان به افغانستان فعلی، مردم تاجیک منطقه ی غور را اشغال نمودہ و به شکل ھمسایه با ھزارہ ھا که بعدا در آنجا رخنه کردہ بودند بود و باش داشتند.

تاجیک ھا اکثریت نفوس شھری مملکت را در بر می گرفتند و اکثر محققین این حقیقت را تایید می نمایند که شروع قرن شانزدہ تاجیک ھا اکثریت ساکنین شھر را تشکیل می دادند در تمام قرون وسطی ‍زبان تاجیکی در شھر ھای ھرات،قندھار، کابل و غزنی زبان مسلط بود.

مردم تاجیک تاثیرات زیادی بر روابط اقتصادی و اجتماعی ملت ھزارہ وارد ساختند که با در نظر داشت پارہ از خصوصیات ملی ھزارہ ھا می توان گفت: آن تاثیرات شامل پیدایش کلتور، فرھنگ و روابط عمدہ ی اقتصادی و اجتماعی در بین ملت ھزارہ بودہ است.
خوانین ھزارہ توانسته بودند طی قرن نوزدہ در بار ھای مشابه در بارھای تاجیک و ایرانی برای خویشتن بسازند. در دربار خان ھا و یا فئودال ھای ھزارہ حتا تا حال حاضر نیز نوشته ھای کلاسیک فارسی قدیمی از قبیل شاھنامه فردوسی، دیوان حافظ شیرازی، آثار سعدی و رودکی مورد استفادہ قرار می گیرد.

در بعضی از آثار و نوشته ھای مربوط به تاریخ ھزارہ ھا موضوع و انکشاف دین اسلام به مشاھدہ رسیدہ است، که به دلچسپی و اھمیت این موضوع در تاریخ ملت ھزارہ اندکی مکث می نمایم. برای ما نیز موضوع مذکور بدان جھت اھمیت دارد که چرا ملت ھزارہ مراسم دینی و روحانی بلکه علاوہ بر اعتقادات دینی، خط و املاء زبان ایرانی و تاجیکی نیز مورد تقلید قرار گرفته اند. (تاریخ ملی ھزارہ ص 39 – 42 )

حسن فولادی یکی از محققان ھزارہ در مورد زبان ھزارہ ھا در کتاب "ھزارہ ھای" خود می نویسد:

یکی او ویژہ گی ھای که ھزارگی را از سایر لھجه ھای فارسی متمایز می سازد وجود الفاظ ترکی است که بطور کلی در لھجه ھای ھراتی و کابلی یافت نمی شود. اما به رغم این تفاوت ، ھزارگی تفاوت دیگر نیز با فارسی دری دارد بخاطر وجود واژہ ھای مغولی است.
باری با یک بررسی کلی می توان گفت تفاوت ھزارگی با فارسی ھمانند تفاوت انگلو رومانی با انگلیسی جیپسی است که در ھر دو زبان بیگانگی فراوان به ویژہ در الفاظ و ھمچنین دوگانگی در ساختار و دستور زبان ھا ھویدا است.

حسن فولادی افزودہ است :
تحقیقات و بررسی ھا نشان می دھد که ھزارہ ھا زبان اصلی شان را تدریجن فراموش کردہ و به مرور اعصار ‍زبان فارسی را به حیث زبان شان اتخاذ کردہ اند. این تحقیقات نمایانگر این است که از قرن سیزدہ تا قرن شانزدہ عدہ ی در این سر‍زمین (ھزارستان) به زبان مغولی سخن می گفته اند.
حسن فولادی چنین نتیجه گیری می کند:
ھزارہ ھا زبان اصلی شان را در دوران قرن شانزدہ تا نوزدہ فراموش کردہ و در مدت قرون مزبور زبان جدیدی آموخته اند که ھمان فارسی است.
سید عسکر موسوی در مورد زبان ھزارہ ھا نظرش بر این است :
برای تحقیق زبان شناختی در مورد ھزارگی زبان و گویش ھزارہ ھا، دو جنبه باید مد نظر قرار گیرد. اول، رابطه بین گویش ھزارگی و زبان ھای مھمی که بر آن تاثیر گذاسته اند. مانند فارسی، مغولی، و ترکی ، و دامنه تأثیرات ھر کدام از آنھا بر ھزارگی. دوم ویژگی ھای خاص و منشأ گویش ھزارگی. تحقیقات نشان می دھد که ھزارگی گویشی مختلط از فارسی ، مغولی و ترکی با سنت گفتاری مخصوص به خود اما تدوین نشدہ. تا کنون اثری با گویش ھزارگی نوشته نشدہ است‏. تحصیل کردہ گان، محققان و نویسندگان ھزارہ ھمیشه به فارسی، عربی و اخیرن به زبان ھای اروپایی نوشته اند ، اما ھیچ گاہ به ھزارگی اثری تدوین نکردہ اند. (ھزارہ ھای افغانستان ص 119 )

مورخ و زبان شناس افغانستانی، نجیب مایل ھروی می نویسد :
ترکان را بنگرید که چون بر این منطقه ( ایران و افغانستان کنونی) مسلط شدند، به فرھنگ و زبان فارسی انیس شدند و ھمدم.بسا اینکه فرھنگ و زبان خود را فراموش کردند. آنان نه تنھا حامی شاعران و نویسندگان فارسی زبان بودند که خود نیز به شعر سرایی پرداختند.
مغولان را در نظر آرید که با یاسای چنگیز و با وحشت بی کران بر سر زمین ھای فارسی گویان مسلط شدند. دیری نپایید که با فرھنگ و زبان فارسی مالوف گردیدند و مأنوس، بحدی که دستگاہ تاریخ نگاری براہ انداختند و بزم ھای شان را با قند پارسی شکرین ساختند. اخلاف آنان یعنی تیموریان آنچنان متوجه زبان و فرھنگ فارسی شدند که گاہ آدمی را مردد می سازد که آنان فارسی ‍زبان نبودہ اند؟؟؟( تاریخ و زبان در افغانستان ص 109 )
محقق ھزارہ، طارق مالستانی که 3136 واژہ ھای غیر فارسی در زبان ھزارگی را جمع آوری و تدوین نمودہ است، می نویسد :

محیط زیست و دلبستگی مفرط مردم ھزارہ با فارسی، زمینه ی ریشه دوانی عمیق را فراھم ساخته و کار به جایی رسیدہ که قوم ھزارہ از جمله فارسی زبانان افغانستان محسوب می گردد، ورنه مردم ھزارہ زبان شان مغولی بودہ و فعلن ھم موجود است.( فرھنگ ابدایی ملی ھزارہ ص 2 )

شاہ علی اکبر شھرستانی استاد دانشگاہ کابل در کتاب "قاموس لھجه دری ھزارگی" خود 1488 واژہ ھای ترکی مغولی را جمع آوری و تکثیر نمودہ است. شاہ ولی شفایی چندین ھزار واژہ ھای ترکی مغولی زبان ھزارگی را جمع آوری نمودہ که تا ھنوز نشر نشدہ است. محمد عیسی اورزگانی یکی از محققان پر کار ھزارہ بنام "اوگل" بیشترین کلمات غیر فارسی در زبان ھزارگی را جمع آوری نمودہ که آمادہ چاپ است.
محقق دیگری ھزارہ رمضان سلطانی در حال حاضر در کویته پاکستان بسر می برد و با اکادمی ھزارگی ھمکار می باشد، موصوف حدود دوازدہ ھزار (12000)کلمات غیر فارسی را در زبان ھزارگی جمع آوری نمودہ است که در آیندہ ھای نزدیک توسط اکادمی ھزارگی بچاپ خواھد رسید.
محققانی که تا ھنوز زبان ھزارگی را مورد تدقیق و بررسی قرار دادہ اند، تحقیقات شان در این مورد ابتدایی است و خصوصیات ھمه جانبه ی ھزارگی را بدرستی مورد بررسی قرار دادہ نتوانسته اند. به عنوان مثال حسن فولادی نظرش بر این است که : "باری با یک بررسی کلی می توان گفت تفاوت ھزارگی با فارسی ھمانند تفاوت انگلو رومانی با انگلیسی جیپسی است که در ھر دو زبان بیگانگی فراوان به ویژہ در الفاظ و ھمچنین دوگانگی در ساختار و دستور زبان ھا ھویدا است" اما در جای دیگر می گوید: " ھزارہ ھا زبان اصلی شان را در دوران قرن شانزدہ تا نوزدہ فراموش کردہ و در مدت قرون مزبور زبان جدیدی آموخته اند که ھمان فارسی است"
اگر ھزارہ ھا زبان اصلی شان را کاملن فراموش کردہ باشند پس 12000 و اگر دراین مورد تحقیق جدی صورت بگیرد بیشتر از این ، کلمات غیر فارسی چگونه سرایت کردہ اند؟ قابل یاد آوری است که محققانی که زبان ھزارگی را مورد تدقیق قرار دادہ اند، آنھا فقط عناصر فارسی، تر کی و مغولی را در زبان ھزارگی یاد آور شدہ اند اما گاھی ھم در ذھن شان خطور نکردہ است که در دوران سلطنت کوشانی ھا روابط مردم ھزارستان مدت چھار قرن با ھندی ھا نیز استوار بود. تبلیغ دین بودا در ھزارستان توسط راھب ھای ھندی به زبان سانسکیریت می شد. بعد ازان در قرون وسطی و قرون جدید نیز ھزارہ ھا با مردم شبھه قارہ ھند مناسبات اجتماعی داشته اند که این روابط ، زبان مردم ھزارہ را نیز متأثر ساخت.آواز ھای صامت "ٹ" و " ڈ " و بیشترین آواز ھای مصوت ھزارگی که در زبان فارسی وجود ندارد ، ھمخوانی با آواز ھای مصوت ھند آریايی دارد.

پس در این صورت این امر واضح می گردد که در تشکیل زبان ھزارگی غیر از زبان ھای ترکی ، مغولی و فارسی، زبان سانسکیریت نیز نقش داشته و از ترکیب زبان ھای مزبور زبانی دیگری با ویژگی خاص خود بنام " ھزارگی" عرض وجود کردہ، که این ‍زبان از نظر فونولوژی ، مارفولوژی و سیمانتکس از زبان ھای یاد شدہ کاملن متفاوت است.
این یک فرمول علمی است کہ ازترکیب کردن عناصر چند گانه چیزی متفاتی دیگر را بدست می آوریم. مانند اینکه از ترکیب چند رنگ، یک رنگ متفاوت دیگر به وجود می آید. در مورد زبان ھا نیز این فرمول صدق می کند.یعنی از ترکیب زبان ھای عربی ، فارسی ترکی و ھندی زبان دیگری بنام " اردو" را در حوضه ی زبانی به چشم سر می بینیم.ھمین گونه از یکجا شدن ‍زبان پشتو و پنجابی در شمال پاکستان، زبانی بنام" ھندکو" به وجود آمدہ است. یا صریح تر بگویم که از ترکیب زبان ھای سغدی، سگزی، پھلوی و با چھیل در صد کلمات عربی زبانی بنام فارسی را در پیش رو داریم.
دانشمندان و زبان شناسان، زبان فارسی را از لحاظ اختلافاتی که در آن در سرزمین ھای مختلف وجود دارد، آن را تحت سه عنوان فارسی، دری و تاجیکی مطالعه نمودہ اند. به عنوان مثال زبان شناس دکتور روان فرھادی کتاب دکتورای خود را بنام " زبان گفتار یا تکلم در افغانستان و دری کابلی" به زبان فرانسوی نوشته که به زبان ھای دیگر نیز ترجمه شدہ است.
پس بھتر خواھد بود که در مورد زبان ھا از علم جدید زبان شناسی استفادہ کردہ زبان ھزارگی را نیزاز این دید بر رسی نمودہ برای گسترش آن سعی نماییم

زبان، مھم ترین وسیله ی شناخت

علی تورانی — 2014-01-22T21:30:00Z

مانند سایر پدیدہ ھای طبیعی زبان نیز یک پدیدہ است که در طول تاریخ، بشر در مورد آن به تفکر پرداخته است. در زمان ھای قدیم انسان ھا زبان ھا را به خدایان شان نسبت می دادند و زبان ھا را از نظر مذھبی توجیه می کردند. اما با پیشرفت علوم تجربه ی افکار بشر در مورد زبان ھا تغییر یافت تا اینکه در قرن نوزدہ میلادی علم زبان شناسی در صف سایرعلوم به حیث یک علم پا به عرصه وجود نھاد. به گفته ی زبان شناسان :

. زبان شناسی عبارت است از بررسی علمی زبان. زبان شناسی حق ندارد «تجویز» كند چرا كه تجویز كردن، كار علم نیست و علم تنها می تواند توصیف، كشف و نظریه داشته باشد.

اما از جانب بعضی دوستان نظراتی که در مورد زبان ھزارگی ارائه گردیدہ، کاملن تجویزی است. آنھا بدون اینکه در مورد زبان ھزارہ ھا تحقیق عالمانه کردہ باشند تجویز می کنند که مردم ھزارہ باید زبان فارسی داشته باشند ورنه در صورت دیگر به زندگی اجتماعی شان ادامه دادہ نخواھند توانست.
اگر زبان را بصورت دقیق تر پیگیری کنیم در می یابیم که زبان مھم ترین وسیله برای شناخت انسانھا و یا یک قوم است. درین مورد زبان شناس غربی دکتور جانسن چنین ابراز نظر کردہ است :

زبان نسب نامه و قدیمی ترین یادگار ملت ھاست. نوشته ھا و ابراز نظر ھا به سبب علت ھای مختلف از حقیقت دور شدہ می تواند اما گنجینه ھای کلمات زبان ھا دوروغ نمی گویند و مارا فریب نمی دھند . بشرط اینکه برای معلومات کسب کردن از کلمات زبان ھا، باید از ھنر درست آن آراسته باشیم.

زبان شناس ھندی سید سلیمان ندوی می گوید :

ملت ھا در قبال تاریخ شان ھر گونه خیانت کنند و برای رد و بدل واقعیت ھای تاریخی طبق دلخواہ شان، ولو از دروغ کار بگیرند ولی زبان و گنجینه ی کلمات زبان مانند امانت دار واقعی روداد ھای گذشته را ترتیب وار برای ما نگهداری می کند، که یگ محقق به وقت ضرورت از آن استفادہ می تواند.
عدہ ی از زبان شناسان نظر شان بر این است، زبان ھای که از بین رفته و یا فراموش شدہ اند حاصل کردن معرفت در مورد آنھا کار محال است. اما بزرگ ترین زبان شناس امریکایی و استاد دانشگاہ ستینفرد کیلیفورنیا میریت رولن و ھم نظر او جوزف گرین این نظریه را نمی پزیرند و آنھا عقیدہ دارند که بسیاری از کلمات زبان ھا آن قدر مقاوم ھستند که تا مدت مدید باقی مانند. مانند نام ھای اعضای بدن ،نام ھای افراد خانوادہ و خویشاوندان ، و پدیدہ ھای طبیعی در محیط.

در روشنی نظریه این دانشمندان و زبان شناسان اگر زبان ھزارگی را در نظر بگیریم بخوبی پی میبریم که این ‍زبان از نظر ریشه ی فارسی نیست بلکه تراکیب و کلمات این زبان در زبان ھزارگی وارد گردیدہ اند. یعنی نام ھای اعضای بدن ، افراد خانوادہ و پدیدہ ھای طبیعی محیط در ھ‍زارگی در مجموع ترکی و مغولی می باشد که دال بر ترک و مغول بودن ھزارہ ھا است .این نام ھا قرار ذیل اند :

نام ھای اعضای بدن

تراخ ،تولغه ، گیدگه ، چوقو ، چوله ، ‍قچار ، کومه ، قاش ، قباغ ، کیرپگ ، اوقرہ ، قیغد کٹوگ ، کرکوٹگ ، الغزگ ، جور ، چیجی ، کورہ ، قیتد ، غب ، لینگ ، تولیگ ، الغه ، ایرکه ، شنگول ، اپسقور ، توقئی ، قاری ، چیمکه ، سوجی ، قوندغسو ، بیر ، اولقله ، بوربی ، کیموگ ، قبرغه ، دالو، قیچغ ، چم چینه ، اونگه ، جیبار ، توقی و..........

نام ھای افراد خانوادہ و خویشاوندان

آته ، آبه ، ابغه ، بیکه ، اینگه بکله ، آجه ، باکول ، آچول ، نغچی ، تغائی ، ابسو ، قودغو ، لالئی ، آغئی ،بوله ، نیلغه ،

نام ھای لوازمات خانه

قورخ ، کنڈو ، گوگئی ، قوتو ، گوڈنگئي ، گولخو ، قویرہ ، موری ، پوشتول ، نوغول ، چیرمہ ، چمبر ، دیرہ ، پخسه ، بوچقاغ ، چت ،
تبخئی مانی ، باٹال ، دیشکه ، خورمه ، کومرکئ بوخچه ، امبوچه ، ڈولچه ، لاغو بدنی ، چوشله و..........

نام ھای اب‍زار کار

ٹونٹی ، چبچور ، گینٹی ، کرنڈی ، پارو ، جارو ، سوولغه ، دوتو ، اتنگ و..........

نام ھای نباتات

گنگو ، قووغ ، تولغنه ، توقید ، میچلیغ ، لوگور ، توسله ، زیربرگ ، سیمسول ، سوخشلبید ، چغرگ ، قرغنه ، بور بوٹه ، دولنه ، اجریغ ، اولغادیگگ ، جیرکنه ، برغنه، خیرلئی ، چاکه ، چوکری ، قلغو ، بوترنغو ، گنڈہ بغل ، بلدرغو ، اوله ، لوخ ، تاخوم ، خینجگ ، اغجی ، بیغجی ، شیریلجی ، اوئیل ، شورکی ، دوری ، قوریغ ، کمئی، راف ، ایستوغ ، شیریشک ، اولیاد ، قاش ، مونڈلی و ..........

نام ھای مناطق

شیخچغو ، بلاغ ائینگر ، دولنه ، لوٹو ، گیرپید ، اودکل ، بوکرجای ، سنڈیکله ، قرقول ، شیلبینگ ، ترنوا ، ایسپی لاغ ، سیوگ ، قادی ، اشترلئی ، خیدیر ، جیرغئی ، بورجگئی ، ورس ، قلوج ، جیغه تو ، اودقول ، پیدگه ، قونا‍ق ، اولوم ، سورچوگ ، تولئي ، بولوگ ، تمکی ، قاش ، کمرگ ، قبرغه ، بوم ، ناگو ،اولیاد تو ، المیتو ، داله ، سرتلہ .لوخگ ، قرہ ، الغزار ، شیبقال ، جالہ ، جاشه ، تبقوس ، اشکه ،چمبر ، تیلوم ، اورینچی ، اربستو ، سیواگ ، اورزگو ، کجران ، گیزو ، ناوور ، بامیان ، یکولنگ ، چاکه

سرتله ، توکری گولنگ ، بیلو ، المیتو، ممدگ ، سیرقول ، امبلاغ، لوڈہ ، چشکه ، کلدئ ، مڈ گ ، نوورگ ، میسه ، قرغه ، توغلوغ ، میٹه ، پنڈہ ، قارلوخ ، تولئی خو ، قادہ ، ایچه ، تورگن ، پای لوغ ، گزگ ، اوتیلاق ، جاغ ، دای برکه ، زینگر ، دادی ، چیگ تمور، آله گو ، بگرام ، قرہ باغ ، دای کیپگ ، قرغه ، قوریخ ، پغمو ، شیغلان ، دان غوری ، قندوز ، زاول ، کاول ، کٹه آواز ، غزنی ، غور ، ایماغ ، چیغچران ، ربات ، رباتگ ، قاب جوی ، اولوم بولغسو ، غیغو تو ، کوڈال ، اوتله ، اینگی ، جلدگ ، غوغه ، قرہ قونڈی ، قرقونڈہ ، سنگی ماشه ، اولای تو ، غولجای تو، قارقول ، آجیگگ ، کجیو ، قرقلجو ، دای ختای ، دای ساکه، آته ، بابه ، باغوچوری ، یزدری ، قوشنگ ، قارچه ، چاونی ، توچی ، قولوج ، چیمتال آقچه ، دوشی ، کیلگئی ، بوغرا و و و...........

پرندہ ھا

سبرال ، بورگود ، شغجئی ، چیگگ ، چولدی ، قرقولاد ، سنگ کویگ ، چوغوگ ، با شه ، قجیر و ..........

حشرات

قونغوس ، بوی ، جولگگ ، قوللئي ، شولوگ ، کوڈی ، چیلگ ، خمندوگ ، ووخلي ، قورہ ، سونه ، گنگ ، کانه ، شلجه ، ریشک ، منٹه پلخ ، جیژدوغ ، مٹگ ، قبرگ ، خمندوگ و........

حیوانات درون آب

چنچکلو ، مانی پوشت ، قوقری ، باغا و۔۔۔۔۔۔۔۔

حیوانات وحشی و اھلی

جیرہ ، تولئی ، تبرغو ، تولکا (روبا) ، بیلی ، قالو (سگ دریایی) ، کیرپی جیرہ ، قبلو ، گینڈوگ ، قینجیغ ، داغو ، اولاغ ، قوئین (گوسفند) ، اوچو ، بورو، غونجی ، سوبای ، سغلیغ و..........

خوردنی ھا

خوراک : قورتی ، نان بوٹه ، اوگرہ ، ملیدہ ، قتیغ ، جوبلغه ، پیرکی ، بوسراغ ، چوب جوش ، تافه ، پتری ، ٹیکی ، لولدوش ، پاد ، قدید ، آچونی ، لیٹی و۔۔۔۔۔۔۔۔۔
نام ماہ ھا :
اید ، برید ، کوکئی ، سرتائیستو ، نورس ، جورس، کمو ، کوجگل ، بامو ، سیابار ، نجیر ، ورال.

مکث کوتاہ روی نژاد و زبان ھزارہ

علی تورانی — 2014-01-14T22:48:29Z

پیش ازین که در مورد زبان ھزارگی ابراز نظر نمایم،لازم می بینم که اول باید پیشینه تاریخی ملت ھزارہ در نظر گرفته شود، زیرا زبان و نژاد باھم پیوند نا گسستنی دارد که یکی را بدون دیگر نمی توان مورد بررسی قرار داد.
دانشمندان و محققانی که در مورد ھزارہ ھا تحقیق نمودہ اند ھمه اتفاق نظر دارند که ھزارہ ھا از نژاد ترک و مغول ھستند. پروفیسور شرافت عباس یکی از پزوھشگران شبھه قارہ ھند، نسبت به قوم ھزارہ چنین نظر دارد:
به رغم اختلاف نظر ھای که در مورد پیشینه تاریخ و منشاء نژادی ھزارہ ھا وجود دارد ، ھمه محققان و دانشمندان بر این باور ھستند که مردم ھزارہ از نژاد زرد می باشند و بدین ترتیب زنجیرہ نژادی آنان مستقیم و یا غیر مستقیم به مغول ھا منتھی می شود و شاید بدین ملاحضه می باشد که نویسندہ مقدمه تاریخ رشیدی ۔ ن۔ الیاس ھزارہ ھا را نظر به سیمای مغولی شان مغول ھای ناب خارج از مغولستان می خواند ۔ چنانکه ممکن است ھمین سیمای مغولی موجب گردیدہ باشد تا حد اکثر مناطق پاکستان مردم ھزارہ را به گلگت و یا بلتستان مرتبط بپندارند ۔ زیرا ساکنان این مناطق نیز قیافه مغولی دارند ۔ (طلوع فکر شمارہ دھم)
دکتر سید عسکر موسوی در مورد ترک و مغول بودن ھزارہ ھا چنین ابراز نظر می نماید:
ھزارہ ھا یکی از قدیمی ترین ساکنان منطقه و آمیزہ از نژاد ھا و گروہ ھای مختلف ھستند، که لشکریان چنگیز خان و امیر تیمور فقط بخشی از آنھا ھستند و نسبتا جدید به شمار می آیند۔ ساختار قبیله ای و زبانی ھزارہ ھا تا حدی ‍زیادی از ھمه این مردمان گوناگون تاثیر پذیرفته است. نیاکان ھزارہ ھا به ساکنان ترک آسیای مرکزی و شرقی که پیش 2300 سال پیش از شمال وجنوب ھندوکش به نواحی موسوم به ھزارستان کنونی مھاجرت کردہ بودند باز می گردد . آنان از جنوب آمدہ بودند تا آیین بودایی را گسترش دھند و در مسیر شان تا شمال ھند را فتح کردند۔ راھبان بودایی که بودیسم را به ارمغان آوردند. آن چنان که از اشیاء دست ساز پیدا شدہ در درہ بامیان می توان دریافت. احتمالا از نپال تبت و جنوب چین آمدہ بودند. زبان ترکی با لھجه ھا و گویش ھای فراوان آن از سالھای قبل از میلاد به طور وسیع در بامیان صحبت می شدہ است۔( ھزارہ ھای افغانستان ص 73 )
در افغانستان کنونی دین بودایی در دوران سلطنت کوشانیان گسترش یافت. درین مورد جواھر لال نھرو می نویسد:
در قرن اول پیش از میلاد مسیح کوشان ھا یک دولت بزرگ در نواحی مرزی تشکیل دادند و این دولت به تدریج به یک امپراتوری پھناور مبدل گشت این امپراتوری تقریبا 300 سال دوام یافت. امپراتوری کوشان از جھات مختلف جالب توجه است.این دولت یک دولت بودایی بود و یکی از امپراتورانی آن به نام کانیشکا از جمله ھواداران جدی و پر حرارت آیین بودا و "دھارما " بود.در نزدیک ھای پشاور که پایتخت آنھا بود شھر تاکشاشیلا (تاکسیلا) قرار داشت که طول سالیان دراز یکی از مراکز عمدہ فرھنگ بودايی به شمار می رفت. کوشان ھا اصلا از نژاد مغولی بودند۔ ( نگاھی به تاریخ جھان ص 177 )
درینجا باید تذکر بدھم که محققانی که مردم ھزارہ و یا کوشانی ھا را مورد تحقیق و بررسی قراد دادہ اند آنھا فقط مجسمه ھای بودا در بامیان را در نظر گرفته اند، در حالیکه شھر تاکسیلا در نزدیکی شھر راولپندی پاکستان ، بقول نھرو یکی از مراکز عمدہ بودایی ھا به حساب می آمد. ھمین گونه در منطقه "سوات ایالت خیبر پختون خواہ پاکستان نیز مجسمه ھای بودا ھرجا به چشم می خورد که حکایت از دور کوشانی ھا دارد.
جلال اوحدی در مورد پیشینه تاریخی مردم ھ‍زارہ می نویسد:
مطالعه تاریخی نشان می دھد مردمی که امروز بنام ھزارہ خواندہ می شوند اکثریت آنان در گذشته ھای تاریخی بنام ھزارہ نبودہ بلکه بنام ھای "دای" و یفتلی و در مقطع ھای از تاریخ بنام " زابلی" "ترک" "ترک خلج ، غوری و غرجستانی خواندہ می شدہ اند و قبایل دای ھا از جمله قبایل ساکه ھا می باشند و از مغول نژادان به شمار می آیند
یا، از ترکیب دای ھا ، کوشانی ھا ھپتالی ھا، ترک ھا، مغول ھا و غیرہ امروز ملتی به وجود آمدہ است که بلا استثنا ھمه بنام ھزارہ مسما گردیدہ و ھزارہ خواندہ می شوند ۔
(ترکیب قبایلی در ساختار ملی ملت ھزارہ ص 97 ۔ 98)
محمد تقی خاوری یکی از نویسندگان ھزارہ در ایران در مورد فرق ترک و مغول به نقل قول از رشید الدین فضل الله می نویسد:
رشید الدین فضل الله با این نظریه بسیاری از زاویای تاریک قضیه را روشن نمود که ترک و مغول به لحاظ ریشه ھای قومی یکی بودہ اند و اگر تفاوتی به وجود آمدہ ، از این روی است که زبان شان با یگدیگر متفاوت بودہ است.( مردم ھزارہ و خراسان بزرگ ص 55 )
پژوھشگران غربی که از طریق آزمایشات ژنتیکی و ساخت جسمی ھزارہ ھا را مورد تحقیق قرار دادہ اند ، آنھا نیز بر ترک و مغول بودن ھزارہ مھر تصدیق ثبت کردہ اند.از آن جمله تیم "ژنتیک ساینس" بریتانیا بعد از آزمایش ژنتیکی ھزارہ ھا را مغول تبار قرار دادہ اند که نتیجه آن آزمایش بصورت کتاب در دانشگاہ کویته بلوچستان موجود است.
درین بابت یکی از محققانی ھزارہ عباس دلجو می نگارد:
امروز علم جمجمه شناسی در جھت تشخیص وابستگی ھای نژادی انسانھا ، کمک بسیاری به باستان شناسان و تاریخ نویسان کردہ است ، چون جمجمه انسان تنھا بخشی او اسکلت انسان است که باستان شناسان با مطالعه ریخت شناسی جمجمه ھا ، وابستگی ھای نژادی تشخیص می دھند . از طریق بررسی جمجمه ی ھزارہ ھا با استفادہ از علم جمجمه شناسی، نیز ثابت گردیدہ که آنان ترک تبار می باشند.
آقای پروفیسور لویی دوپری باستان شناس مشھور امریکایی روی جمجمه ھای مردمان ساکن در افغانستان تحقیق کردہ استت. ایشان بر اساس شکل و ساخت سر و بینی و قامت و جمجمه انسان ھای افغانستانی ، سه سنخ نژادی را درین کشور مشخص کردہ و ھزارہ ھا را سنخ ترک تباران آوردہ است. باشندگان موجود در افغانستان امروزی را با نظر داشت جمجمه ھای انسان ھای ساکن در آن دیار و ضوابط انسان شناسی موجود به سه گروہ تقسیم می کنند. نخست نژاد قفقا‍زی که شامل اقوام تاجیک، پشتون، بلوچ، و نورستانی می شوند. دوم مردم ترک نژاد که کلا اقوام ھزارہ، ایماق، ترکان، ازبیک و قرقی‍ز را در بر می گیرد و سوم نژاد کوچکی است بنام براھوی که می گویند در اصل دراویدی ھای ھندی بودہ و گویا از ھندوستان به نقاط جنوب مرزی بین افغانستان و پشتونستان و پاکستان مھاجرت کردہ اند.
از سوی دیگر ، از طریق آزمایشات ژنتیکی نیز مسله ی قرابت ژنتیکی ھزارہ ھا با ترک تباران به اثبات رسیدہ است. ھمه بر این امر نیک آگاھیم که او طریق علم ژنتیک است که امروز دانشمندان علوم زیستی به تشابه یا عدم تشابه دو موجود نسبت به یگدیگر پی می برند. زیرا ژنتیک یا علم وراثت اساس شباھت ھا و تفاوت ھا را توضیح دادہ و توسط این علم ، خصوصیات یا صفاتی که از والدین به فرزندان به ارث رسیدہ است ، مشخص می شود. نا گفته نماند که امروو بیشتر از 98 در صد آزمایش ھای ژنتیک صحیح بودہ و احتمال اشتباہ در این آزمایش ھا بسیار کم است. بر ھمین لحاظ امروز" تفاوت ھای ژنتیکی انسان ھا" علم ژنتیک به خوبی کشف کردہ و در مجله معتبر "ساینس" آن به عنوان بزرگ ترین دستاورد علمی سال 2007 معرفی کردہ است.به ھمین دلیل اگر درین کتاب بحث نژاد و تقسیم بندی نژادی ھزارہ ھا مطرح شدہ است نه تنھا استوار بر تفاوت ھای شکلی و ضو تیپ و جمجمه که استوار بر تفاوت ھای ژنتیکی نیز می باشد. آزمایشات ژنتیکی در مجله علمی "پلوس ون" به وضاحت به اثبات رسیدہ است. (تاریخ باستانی ھزارہ ھا ص 270)
در مورد ھزارہ ھا شواھد دیگری نیز وجود دار که دال بر ترک تبار بودن آنھاست. طوطی ھند امیر خسرودھلوی که متعلق به قبیله ی لاچین ھزارہ می باشد در یکی از اشعارش چنین می سراید:
ترک ھندوستانیم من ھندوی گویم چو آب
شکر مصری ندارم کز عرب گویم سخن
در شمال مغربی پاکستان مردمانی ھستند که بنام ھزارہ یاد می شوند. مناطق آنھا از پشت سر دریای سند گرفته تا حدود کشمیر، چترال، دامن ھای کوہ ھای ھمالیا و مناطق کاغان و گلگیت گستردہ است. شیر محمد خان کمشنر (ولسوال) سابق ولسوالی ھزارہ که تاریخ این ھزارہ ھا را نوشته است، آنھا را از قبیله قارلوق ھزارہ می داند. مارکو پولو سیاح غربی در سفر نامه اش آنھا را ھزارہ ھای نکودری خواندہ و نوشته است. زبان این ھزارہ ھای پاکستانی بنام ھندکو یاد می شود که ترکیبی از زبان ھای پشتو و پنجابی است.
علاوہ بر این پژوھشگران روسی ، غربی و پاکستانی از جمله پروفیسوردکتور سیمی نغمانه طاھر،احمد رشید، تیمور خانوف، خانیکوف، الفنستن برنس۔و۔گ۔ ومبری ، بلیو بار تولد، پتروشفکی، بیکن و برمودین ھزارہ ھا را از تبار ترک و مغول می دانند. نیز پژوھشگران دیگری ھزارہ از قبیل حسن فولادی، خدای نظر قنبری، اسحاق محمدی حسین علی یزدانی، حیدرعلی جاغوری، شاہ ولی شفایی، حسن رضا چنگیزی و دیگران ھزارہ ھا را از تبار ترک و مغول می دانند.
اما درین میان یکی از محققان ھزارہ در ایران، شوکت علی محمدی شاری می باشد که ملت ھزارہ را از نژاد آریایی می خواند.آقای شاری می نویسد:
ھمه سر زمین ھزارہ ھا شناسنامه باستانی دارد با توجه به این که این سرزمین ھا متعلق به آریان ھای تاریخی بودہ ، ناگزیر یکی از دو گ‍زینه را باید انتخاب کنیم ، یا ھزارہ ھا را آریانی و بومی بدانیم یا مھاجر. ھمه ای شواھد از دیرینگی حضور انسان ھزارہ در این جعرافیا حکایت دارد، پس ھزارہ ھا باید ھمان انسان آریان یا ایران کھن باشند.
شاری افزودہ است: فرھنگ، آداب و رسوم ، در یک فصل بیش از شست مورد آداب و رسوم کنونی ھزارہ ھا را ، که از تولد تا مرگ را شامل می شود ، با تطبیق با ریگ دا ، اوستا و به ویژہ وندیداد بررسی کردہ ام ، آداب و رسوم امروز ھزارہ ھا با آداب و رسوم آریان ھا ھمخوانی شگفت انگیزی دارد. رسم و رواج ملی ھزارہ ھا ھمخوانی کامل با توضیح المسایل دینی زرتشتی (وندیداد ) و ادیان پیشین آریانا دارد.(در اوستایی در صدف لھجه ی ھزارگی ص67۔68 )
از گفته ھای شاری چنین استنباط می گردد بخاطریکه آریایی ھا بومی ترین مردمان ساکن در ایران و یا افغانستان کنونی ھستند، بنا برین ھزارہ ھا باید خود را آریایی قلمداد کنند و زبان شان را دنباله ی ادبیات اوستایی؛ تا بومی ثابت شوند. در حالیکه شکل و شباھت، ساخت جسمی و اجزای ترکیبی زبان ھزارہ ھا را کاملن نا دیدہ گرفته است.
آقای شاری بخاطر این حامل این نظریه گردیدہ است که مطالعات تاریخی شان تا حد ایران محدود ماندہ است و فقط با ادبیات اوستایی و شاھنامه ھای افسانه ی سرو کار دارد، فکر می کند که منابع ھمه علوم و سرچشمه ی تمدن بشری و زبان ھا کتابھای اوستا و شاھنامه ھاست و بس--------!
اگر از زیر تأثیرات افکار ایرانی خود را بیرون بکشیم و آزادانه باندیشیم خوب تر درک کردہ می توانیم که رسوم و فرھنگ مذھبی روی ھمرفته در بین ھمه اقوام یکسان است. به عنوان مثال مسیحیان پاکستانی مانند مسیحیان غربی نه فقط نام ھای انگلیسی دارند بلکه در بیشترین موارد از رسوم و فرھنگ آنان پیروی نیز می کنند. ھمین گونه اقلیت ھندو در پاکستان در مختلف ابعاد زندگی از ھندو ھای ھندوستان پیروی می کنند.رسوم مسلمانان جھان نیز با عرب ھا ھمخوانی پیدا کردہ است اما این دال بر این نیست که ھمه مسلمانان جھان باھم نسبت قومی دارند.
اقامت ‍زیادی شاری در ایران باعث شدہ است که او آریایی ھا را تاریخی ترین مردم دنیا بخواند و دیگران را مھاجر، اما حقیقت تاریخی بر عکس این نظر است .در کتاب تاریخ صنف دھم افغانستان نوشته شدہ است:
قدیمی ترین مدنیت آریایی در افغانستان بنام ویدی یاد می گردد. کلمه ویدی از وید گرفته شدہ که مفھوم علم و دانش را افادہ می کند. این مدنیت ا‌‌ز چھار کتاب بدست آمدہ است. آغاز سرودہ ھای این کتاب به 2000 سال قبل میلاد می رسد.
حوالی ھزار سال قبل ا‍ز میلاد مدنیت اوستایی در بلخ یا بخدی قدیم پی ریزی شد. این مدنیت بخاطری بنام اوستایی یاد می گردد که معلومات زیادی در خصوص مدنیت اوستایی در کتاب مذھبی که اوستا نام دارد و بدست مورخین رسیدہ است، وجود داشت.
مدنیت اوستا قدامت تاریخی اش به 3000 سال می رسد. اما اگر قدامت تاریخی ترکان و مغولان را در نظر آریم به این نتیجه می رسیم که این مردمان اصیل آسیایی، قدامت تاریخی شان به 7000 سال می رسد. دانشمند پاکستانی سبط حسن در مورد پیشینه تاریخی مغول ھا در ھراپا (کرانه دریای سند که تاریخ 7000 ساله دارد) می نویسد :جمجمه ھای که از ھراپا یافت شدہ، از مغول ھا و دراویدی ھا می باشد.( پاکستان میں تھذیب کا ارتقا ص 70 )
ھنری لوکاس می نویسد: دست ساخته ھای که از ھاراپا و موھانجودارو بدست آمدہ ، نشان می دھد که ا‌ز حوالی ھزارہ سوم پیش از میلاد جمعیت ساکن این درہ از نژاد بسیار و از جمله آنھا نژاد مغولی بودہ است. (تاریخ تمدن ص 50)
بحث ما روی زبان است و هدف از این نوشته اینست که تا مشخص شود مردم هزاره به کدام نسل و نژاد تعلق دارند، از قرار معلومات و منابع موثق که در بالا ذکر شد به این نتیجه میرسیم که مردم هزاره یکی از شاخه های نژاد ترک میباشند بنا وقتی هزاره ها ترک هستند زبان شان به هیجوجه فارسی شده نمیتواند بلکه مانند ریشه های نژادی هزاره ها زبان شان نیز در گذشته های دور ترکی بوده است ، در اثر همنشینی با فارسها ، تاجکها، و ادغام شدن تعداد زیاد از مغول ها و رابطه چند قرنه با هندی ها زمینه بوجود آمدن زبان که گرفته شده از ترکی ، مغولی، فارسی، عربی و سانسکریت است مهیا شد ، حال زبان هزاره ها هزارگی است که از زبان های نامبرده تشکیل شده و شناخت و هویت جداگانه از خود یافته است.

از اینکه نوشته خسته کننده نشود نوشته موجود را خاتمه داده و اگر فرصت یافتم بزودی دنباله همین نوشته را برای تان نشر خواهم کرد.

درین بابت باید تذکر بدھم که باشندگان اصیل سر زمین ھای آسیا زرد پوست و یا ترک مغول ھا می باشند

زبان ھزاره گی قربانی تنش زبان ھا

علی تورانی — 2014-01-11T10:59:04Z

در مورد اینکه ھزارہ گی یک زبان مستقل است یا یکی از لھجه ھای فارسی ، نخستین مقاله ام را پیرامون این موضوع در سال 2000 میلادی بزبان اردو نوشته بودم ۔ دران مقاله ماھیت زبان دری و ھزارہ گی نه از نظر ادبی بلکه از نظر زبان شناختی مورد تدقیق و بررسی قرارگرفته بود و دران مقاله ھزارہ گی یک زبان مستقل قرار دادہ شدہ بود ۔ بعد از نشر شدن آن مقاله و مقالات دیگرم بیشترین خبرگان ھزارہ ما در کویته تا سرحد توھین با من و دوستانم چون قادر نایل ، عزیز فیاض و دیگران مشاجرہ ھا را به راہ انداختند اما در دوران چند سال در برابر دلایل محکم علمی دوستان مجبور به عقب نشینی شدند ۔ تا اینکه به اثر کوشش ھای پیھم اکادمی ھزارہ گی زبان ھزارہ گی در کشور استرالیا و پاکستان رسمیت پیدا کرد و ادارہ بین المللی یونیسکو نیز زبان ھزارہ گی را به حیث یک ز‍بان مستقل تسلیم نمود ۔ اما متاسفانه زبان ھزارہ گی در مرکز ھزارستان و کشور ایران (که دران جا دومین اکثریت ھزارہ ھا سکنا دارند)تا ھنوز نا شناخته باقی ماندہ است۔

سوال اینجاست که روی ھمرفته چرا زبان ھزاره گی در افغانستان فعلی و ایران ناشناخته باقی ماندہ است؟
درین مورد باید تذکر بدھم که مسایل تعصب زبانی در این دو کشور تا حدی است که مردمان اش زبان ھای ھمدیگر را با پیشانه باز تحمل نمی توانند ۔ ما ھمه شاھد این ھستیم که در افغانستان فعلی چندی قبل در سطح رسانه ھا و محافل علمی در مورد کلمه پوھنتون و دانشگاہ مشاجرہ ھا براہ انداخته شدہ بود۔ کما اینکه این مشکل تا ھنوز لاینحل باقی ماندہ است و کسی نمی داند که کلمه پاھنتون بھتر،بھتر و دلپذیر است یا اینکه کلمه دانشگاہ؟

بھر صورت این جای تامل است که مشکل زبانی در افغانستان فعلی با آخرین حد خود وجود دارد و خصوصا در بین پشتو و دری زبانان تنش ز‍بانی از ھمه افزون تر است ۔ تا حدی که دانشمندان و زبان شناسان افغانستانی و ایرانی نیز از اثر آن مصئون نماندہ اند ۔ پژوھش گر و زبان شناس افغانستانی نجیب مایل ھروی درین مورد چنین ابراز نظر می کند:

تا کنون اھل قلم مسله فارسی و پشتو را صمیمانه و محققانه عنوان نکردہ اند ۔ ھم فارسی زبان و ھم پشتو زبان با عصبیت تندی با یگدیگر مقابل شدہ اند و این برخورد دستمایه بی ھویتی ھر دو طرف شدہ است ۔ ( تایخ و زبان در افغانستان ص 8 )

جای دیگر احساساتش را چنین ابراز می کند:
ھیچ کسی نمی تواند منکر شود که پشتو یک زبان محلی و محدود است کہ جز در قسمتی از افغانستان و قسمتی از پاکستان گویندہ مادر زادی و ادبیات قابل توجھی ھم ندارد در صورتی کہ فارسی ‍‍زبانیست کہ رواج و توسعه زیاد تر دارد۔ ( ھمان ص 9 )

نجیب مایل ھروی پشتو زبانان را چنین توصیه می نماید :

مدافعان زبان پشتو از دستگاہ واژگانی زبان فارسی که، برادر افزون مایه آن زبان است، بھرہ بردارند و واژگان زبان پشتو را غنی تر گردانند ( تاریخ و زبان در افغانستان ص 102 )
اما فارسی زبانان را ھشدار می دھد :

اگر فارسی زبانان افغانستان در مقابل ھجوم کلمات پشتو و زبان ھای دیگر ایستادگی نکنند ، بدون شک نقش زیبایی آفرینی گونه فارسی دری بمخاطرہ می افتد و پایه ھای زبان فرو می غلطد و سر انجام از پشتوانه آھنگین زبان فارسی کاسته می شود ۔ (ھمان ص 116 )

زبان شناس پر آوازہ ایرانی دکتر پرویز نایل خانلری در مورد زبان و لھجه چنین نظر دارد :

در ایران امروز ما یک زبان عام و مشترک ھست کہ فارسی خواندہ می شود و آن زبان رسمی و ادبی است که ھمہ مردمان این سر زمین خاصه کسانی که خواندن و نوشتن می دانند ، با آن آشنا ھستند و آن را بکار می برند ۔ اما در عوض فارسی چندین زبان محلی نیز وجود دارد کہ ازان جمله است: کردی، لری ، بلوچی ، گیلکی، مازندرانی، طالشی، تانی، دزفولی، سمنانی ومانند آنھا، این گونه زبان ھا را لھجه می خوانیم۔ (زبان شناسی و زبان فارسی ص 113)

اگر دقت کنیم از ابراز نظرات دانشمندان و زبان شناسان افغانستانی و ایرانی در می یابیم کہ مشکل ‍زبانی تا چه حد وجود دارد و بزرگترین زبان شناس ایرانی را نیز مجبور ساخته است که در ایران فقط فارسی را ‍زبان بخواند و ‍زبان ھای دیگر آن کشور را لھجه !!!

در افغانستان نیزفقط دری و پشتو ‍زبانان در صحنه حضور دارند و ھر کدام شان دم از زبان خود می زنند و سایر زبان ھای دیگر دران کشور بباد فراموشی سپردہ شدہ اند۔ متاسفانه ھزارہ ھای ترک تبار بدون اینکہ در مورد پیشینه تاریخی و ریشه زبان اصیل شان باندیشند با فارسی زبانان افغانستان ھم آوازشدہ بدون کدام مزد گرفتن برای گسترش و ترویج زبان آنان دست اندر کار اند۔ قشر تحصیل کردہ ھزارہ بخاطر اینکه به ‍زبان فارسی تحصیل نمودہ اند و در دو کشور ھمجوار چون ایران و افغانستان شب و روز با زبان فارسی سر و کار دارند این زبان روان اجتما عی ھزارہ ھا را چنان متاثر ساخته است که آنھا بدون فارسی در مورد زبان مادری شان ھر گز فکر نکردہ اند ۔ در وضعیتی که زبان شناسان ایرانی و افغانستانی نیز فقط زبان خود شان را زبان و زبان دیگران را لھجه بخوانند ، جای تعجب ھر گز نخواھد بود که قشر تحصیل کردہ ھزارہ زبان شان را لھجه ‍زبان فارسی بپندارند ۔