https://www.kabulpress.org/ [en]Kabul Press? is a critical, independent, multilingual platform publishing uncensored, creative journalism in Hazaragi, Dari, Persian, and English. It amplifies underrepresented voices, challenges dominant narratives, and defends human rights and democracy, with a focus on the Hazara genocide and the struggles of stateless nations.[fa]کابل پرس رسانه ای آزاد و انتقادی است که بدون سانسور به زبان های هزاره گی، دری و پارسی منتشر می شود. کابل پرس با چالش روایت های غالب، صداهای سرکوب شده را برجسته کرده و با دفاع از حقوق بشر و دموکراسی، بر نسل کشی هزاره و رنج ملت های بدون دولت تمرکز می کند.[/multi] fa SPIP - www.spip.net https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L144xH41/siteon0-0acbd.png?1769345167 https://www.kabulpress.org/ 41 144 https://mail.kabulpress.org/article42669.html https://mail.kabulpress.org/article42669.html 2010-12-01T19:39:49Z text/html fa یعقوب ابراهیمی انتخابات در افغانستان <p>انتخابات در افغانستان <br class='autobr' /> نگاه ساخت گرایانه به مسئله انتخابات نگاه گذرا و بی اهمیتی است. این نگرش که چه کسانی و با چه تعلقات و خصوصیاتی پارلمان آینده را شکل خواهند داد و تمرکز بیش از حد روی آن، بحث مسئله ساز و اساسی نیست. ما همواره فراموش میکنیم که فرایند ها و تحولات سیاسی و نتایج بدست آمده از آن، پیامد مجموعه کنشهای فرهنگی جامعه و برایند قابلیت های روانی شهروندان آن است، که در قالب نتایج سیاسی عریان میشوند. به عبارت دیگر هر نتیجه سیاسی، چهره ی برهنه ای از مجموعه امکانات و قابلیت های ذهنی و (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> / <a href="https://mail.kabulpress.org/mot15.html" rel="tag">انتخابات در افغانستان</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH149/arton42669-ff212.jpg?1769407056' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='149' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p><a href="http://www.kabulpress.org/my/spip.php?mot15" class="spip_out" rel="external">انتخابات در افغانستان</a></p> <p>نگاه ساخت گرایانه به مسئله انتخابات نگاه گذرا و بی اهمیتی است. این نگرش که چه کسانی و با چه تعلقات و خصوصیاتی پارلمان آینده را شکل خواهند داد و تمرکز بیش از حد روی آن، بحث مسئله ساز و اساسی نیست. ما همواره فراموش میکنیم که فرایند ها و تحولات سیاسی و نتایج بدست آمده از آن، پیامد مجموعه کنشهای فرهنگی جامعه و برایند قابلیت های روانی شهروندان آن است، که در قالب نتایج سیاسی عریان میشوند. به عبارت دیگر هر نتیجه سیاسی، چهره ی برهنه ای از مجموعه امکانات و قابلیت های ذهنی و فرهنگی یک جامعه است. <br class='autobr' /> نگاه به بیرون یا تمرکز به نتایج سیاسی، طی سالها ما را از نگاه به ژرفنای فرهنگی و زمینه های روانی خویش که سامان ده پیامد های سیاسی هستند، یا به عبارت دیگر ما را از نگریستن به خویش و قابلیت های فرهنگی خویش باز داشته است. همین دلیل است که ما از نقد خویش عاجزیم و از آنجاییکه چهره ناسازگار جمعی ما وقتی در قالبهای سیاسی عریان میشوند برایمان ناخوشایند است، بنا ناگذیرانه با روی آوردن به "تفکر ملامت دیگران" روان رنجور خویش را تبرئه میکنیم. مگر این روان رنجور "ما" با دوام چنین نگرشی مداوا شدنی است؟</p></div> <div class='rss_texte'><p>قابل یاد آوری است، که وقتی در یک فرایند جمعی مانند انتخابات از"ما" سخن میگوییم، این ما هیچ استثنائی را در بر ندارد. همه در آن شریک هستیم. قطع نظر از این که چه تعدادی رای دادیم، یا سبوتاژ کردیم یا رای سفید دادیم، چه تعدادی بی تفاوت بودیم و یا چه کسانی از ما فریب داخلی و خارجی را خوردند و جعل کردند. در مجموع همه ما در شکل دهی لیستی که به عنوان نتایج نهایی انتخابات بر سرنوشت این سرزمین آویخته شد سهم مساویانه ای داریم. این لیست در نتیجه کنش جمعی همه ما در یک متن واحد اجتماعی-فرهنگی شکل گرفته است. لیستی که در برابر چشمان ما قرار دارد، بیش از هر چیزی، نگرش ما را نسبت به مقوله "انتخاب" آشکار میسازد. اینکه چه افرادی در این لیست جای دارند، هیچ اهمیتی ندارد، بلکه، آنچه مسئله ساز است، نگاه و عملکرد جمعی ما است، که با تکیه بر قابلیتهای فرهنگی و ذهنی خویش به آن مشروعیت داده ایم. این لیست آشکار میسازد، که ما با چه امکانات و نگرشی در مواجهه با مقوله "انتخاب" تصمیم گرفته و ذات جمعی خویش را آشکار ساختیم. بنا براین گفتمان ساخت محور حاکم که بیش از همه بر قیافه افراد چشم دوخته است هیچ تاثیری در تغییر این چهره جمعی نه در حال حاضر و نه در آینده خواهد داشت. ما اگر میخواهیم این چهره عوض شود، باید جوهر آن را عوض کنیم، یعنی نگاه مان را نسبت به مقوله انتخاب دگرگون سازیم.</p> <strong> <blockquote class="spip"> <p>مقوله "انتخاب" در نگاه ما</p> </blockquote></strong> <p>روی این مسئله تاکید باید کرد که رویکرد ساختگرایانه به مقوله های اجتماعی-فرهنگی نگاه گذرا و بی اهمیتی است، که در پی کنشهای کوتاه مدت سیاسی عوض میشوند. بگونه مثال بسیاری افرادی که در پارلمان اول افغانستان حضور داشتند، در پارلمان دوم غایب اند. بنا بر این گفتمان و نقدی که روی چهره های موجود در پارلمان گذشته وجود داشت، دیگر مرجعیت خویش را از دست داده و پایان یافته است. اما تنها چیزی که همچنان آشکار است، جوهر حضور آنها است که در چهره های دیگری، بطور محکم پا بر جا است. بنا بر این گفتمان اندیشه ساز گفتمانی نیست، که چهره های گذرا را زیر ذره بین قرار دهد، بلکه گفتمانیست که بطور دوامدار جوهر این فرایند را به چالش بکشد. این نگاه بیشتر به مقوله "انتخاب" به مثابه ی یک بار معنایی در فرهنگ جامعه نظر دارد، نه به پیامد های گذرای سیاسی که محصول تعامل و عملکرد درونی امکانات فرهنگی جامعه و شکل عریان آن است. امروز وقتی ما به لیست اعضای پارلمان جدید نگاه میکنیم، به سادگی میتوانیم در یابیم، که در هر دو مجلس "روح یگانه" ای حاکم است. این روح نشاندهنده رویارویی نگاه ما به مقوله انتخاب است، که به سادگی میتواند موقعیت و جایگاه سایر مفاهیم مدرن را نیز در ظرفیت فرهنگی ما تعریف کند.</p> <p>برای اینکه بدانیم، رویکرد ما به مقوله انتخاب در چه وضعیتی قرار دارد، نیاز نیست دهه ها به عقب برگردیم. فاصله پنج ساله بین دو انتخابات پارلمانی نگرش ما را به این مقوله بسادگی روشن میسازد. فقط طرح کردن این سوال: که نگاه ما در این فاصله پنج ساله نسبت به مسئله "انتخاب" چقدر متحول شده است؟ پاسخ دردناکی را که همه میدانیم کف دست ما میگذارد. ما در پاسخ متوجه میشویم که همه در انتخابات اخیر با اتکا به "من" رنجور بومی که "تبار" یکی از تکیه گاه های استوار آن است، انتخاب مان را معنا بخشیده ایم. پاسخی که نشانه هیچ گونه تحولی در نگرش و عملکرد فرهنگی ما در مواجهه با این مفهوم است. لیست طویل نماینده گان انتخاب شده برای روشن ساختن نوع نگاه ما نسبت به مقوله انتخاب به تنهایی کافی نیست. بلکه گفتمان های جاری، چه در رسانه ها و چه در محافل سیاسی و روشنفکری؛ همچنان اعتراضات دادخواهان و تلاشهای داد ستیزانه از بالا ترین رده های قدرت تا پایین ترین قشر های بینوا که همه در پی توجیه "من" تباری خویش در فرایند انتخابات هستند؛ ایستایی نگرش ما را نسبت به این مقوله بسادگی روشن میسازد. و به ما نشان میدهد که در متن فرهنگ خویش طی این پنج سال چقدر دچار انجماد بوده ایم و هیچ گونه تحولی نکرده ایم. افسانه راه یافتن جوانتر ها و متفاوت ها به پارلمان حرفهای های دل انگیزی بیش نیستند. آنها همه نمایندگان روح یکسانی هستند، که با تکیه بر ظرفیت یکسان فرهنگی یا تکیه بر "من تبار" به پارلمان میروند. "منی" که عریانگر ذات منجمد شده ی همه ما است.</p> <p>ما بخواهی نخواهی تا پنج سال دیگر محکوم هستیم تا چهره آزار دهنده خویش را در قالب پارلمان دوم به تماشا بنشینیم. و این چهره با دشنام یا تکریم عوض شدنی نیست. این تصویر ناخوشایند، مایه های آزاردهنده تری دارد که در روان زخمی فرد فرد ما تلنبار شده و به مثابه فرهنگ گروهی همواره در قالبهای سیاسی تبارز میکند.<br class='autobr' /> ما فرهنگ زخم خورده ای داریم، که همواره در مواجهه با جهان و مقولات مدرن آن احساس حقارت کرده است. انتخاب یکی از صدها مفهومی است، که تا هنوز با ظرفیت دموکراتیک وارد این فرهنگ نشده است. به همین دلیل است که ما در انتخابات فقط با امکانات خویش به آن چنگ میزنیم. امکانات ما چیزی بیشتر از باطلاق های تباری و کژراه های ارزشهای جا خورده ی بومی نیستند. ما برای جمع کردن امکانات خویش با لوازم مدرن نیاز به سخن گفتن داریم. چیزی که در میان انبوهی از داد و ستد های سیاسی حتی فرزانه ترین روشنفکران ما به آن پشت پا زده اند. سرعت رویدادهای سیاسی طی یک دهه گذشته به اندازه ای بالا بود که فرصت برگشت به خویش، نگاه ژرف به "خود" و سخن گفتن روی مفاهیم بنیادین فرهنگی را از ما گرفت. بسیاری از روشنفکران ما که با کوله بار مغتنمی از دانش و پویش وارد صحنه شده بودند، بجای ترویج گفتمان اندیشه ورز، با سهم گرفتن در مسابقات رسانه ای مفاهیم متعالی اندیشه را در سطح ذهنیت های میانمایه به حدی فرود آوردند که هیچ فاصله ای میان نقد و روزمرگی باقی نماند. در نتیجه، اندیشه، به کالای بی ارزش حوادث سیاسی مبدل شد. به همین دلیل، حالا که حرف روی انتخاب است، نگاه ما چشم انداز فراخ تر از شکل ها و چهره های فریبای سیاسی را، یعنی مایه های را که جوهر منجمد ما در آن نهفته است، نمیتواند ببیند.</p></div> https://mail.kabulpress.org/article19238.html https://mail.kabulpress.org/article19238.html 2010-07-18T13:57:00Z text/html fa یعقوب ابراهیمی تروريزم، کوچی طالبان، طالبان، القاعده و داعش <p>متدولوژی شناخت و تعریف فرایند اجتماعی-تاریخی در افغانستان، یا لا اقل متدولوژی مسلط، بطور عمده ملهم از رویکرد های سیاسی و ایدیولوژیک نسبت به قضایا است. این روش از تعریف های ساده شروع تا معرفی پیچیده ترین فراورده های اجتماعی و فرهنگی چه در رسانه ها و چه در تاریخنویسی قابل درک اند. عدم توافق برای معرفی مفاهیم، ارزشها و فرایند ها در افغانستان کنونی به معنی ناسازگاری در متدولوژی علمی مطالعه نبوده، بلکه مبین وابستگی ها و فاصله های متفاوت تباری و ارزشی بسیاری نخبه گان نسبت به این مفاهیم میباشد. (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> / <a href="https://mail.kabulpress.org/mot4.html" rel="tag">تروريزم، کوچی طالبان، طالبان، القاعده و داعش</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH149/arton19238-c49e8.jpg?1769407056' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='149' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>متدولوژی شناخت و تعریف فرایند اجتماعی-تاریخی در افغانستان، یا لا اقل متدولوژی مسلط، بطور عمده ملهم از رویکرد های سیاسی و ایدیولوژیک نسبت به قضایا است. این روش از تعریف های ساده شروع تا معرفی پیچیده ترین فراورده های اجتماعی و فرهنگی چه در رسانه ها و چه در تاریخنویسی قابل درک اند. عدم توافق برای معرفی مفاهیم، ارزشها و فرایند ها در افغانستان کنونی به معنی ناسازگاری در متدولوژی علمی مطالعه نبوده، بلکه مبین وابستگی ها و فاصله های متفاوت تباری و ارزشی بسیاری نخبه گان نسبت به این مفاهیم میباشد. <br class='autobr' /> ابهام و نزاع در شناخت و معرفی مقوله هایی چون طالب، هویت ملی، جهاد، کمونیسم، زبان ملی و غیره، گویای این نیست، که روش های متعدد مطالعه و شناخت پیرامون این مسایل وجود دارد، بلکه شواهد نشان داده است که این امر گویای فقدان مطالعه ی روشمند و ادامه رویکرد های تباری-ارزشی راجع به قضیه افغانستان است. <br class='autobr' /> شناخت، معرفی و تحلیل گروه "طالب" به عنوان عمده ترین مبحث جاری در افغانستان، بیش از همه، دچار این ناروشمندی است. نتیجه این که در چنین وضعیتی، با این دشمن ناشناخته می جنگنند، با آن کنار می آیند، آن را تحلیل میکنند و بالاخره فرقه فرقه ضرب و تقسیم اش می کنند. اما وقتی راجع به هستی این دشمن موهوم پرسشی طرح میگردد، متولیان بعد از ده سال، تعریف آن را به "مردم شریف افغانستان" ارجاع میکنند.</p></div> <div class='rss_texte'><!--sommaire--><div class="well nav-sommaire nav-sommaire-4" id="nav69d41d73dba331.15233799"> <h2>Sommaire</h2><ul class="spip" role="list"><li> <a id="s-t"></a><a href="#t" class="spip_ancre">یک رویکرد و چند الگو</a></li><li> <a id="s-t-2f2b"></a><a href="#t-2f2b" class="spip_ancre">مناسبات مسلط اجتماعی در افغانستان</a></li><li> <a id="s-t-e3c8"></a><a href="#t-e3c8" class="spip_ancre">طالبان؛ بازتاب جامعه ی ماقبل صنعتی</a></li><li> <a id="s-t-70a2"></a><a href="#t-70a2" class="spip_ancre">طالبان بعد از یازده سپتمبر</a></li></ul></div><!--/sommaire--><p>بصورت عموم، اگر به مباحث جاری پیرامون شناخت و تعریف طالبان در افغانستان بپردازیم، چهار گفتمان مسلط در این زمینه در فضای سیاسی و رسانه یی حکمروایی دارد:</p> <p><strong>اول)</strong> گفتمان دولتی: در این گفتمان طالبان گروه های نا راضی و بیچاره ای هستند، که مورد بهره برداری شبکه های دهشت افکن بین المللی و استخبارات منطقه قرار گرفته اند.</p> <p><strong>دوم)</strong> گفتمان اپوزیسیون یا گروه های سیاسی بیرون از حاکمیت: در این گفتمان دیدگاه های متعدد، از حمایت های شئونیستی تا عدم صداقت جامعه جهانی؛ از نحوه کارکرد سازمانهای استخباراتی و کشور های منطقه تا بی کفایتی حاکمان افغانستان، به عنوان فاکتور های اصلی ظهور، ابقا و حمایت طالبان مطرح میباشند.</p> <p><strong>سوم)</strong> گفتمان مطبوعاتی "بیطرف": رسانه های افغانستان، به نسبت نبود شناخت مشخص و واقعگرایانه در محافل سیاسی از گروه طالبان، در مورد این مقوله، دچار سردرگمی و دستپاچه گی هستند. تروریست، گروه های شورشی، نیروهای مسلح مخالف دولت... القابی اند، که اکثر رسانه ها بطور پراکنده از آن کار میگیرند. در تحلیل هایی که در مطبوعات افغانستان ارایه میگردند، نزاع جاری، نزاع استخباراتی بوده و طالبان به عنوان بازیچه دست این سازمان ها بویژه سازمان استخباراتی پاکستان عمل میکنند.</p> <p><strong>چهار)</strong> گفتمان "حاد": در این گفتمان، همه آنچه در افغانستان جریان دارد، بازی مضحک، کودکانه و بالاخره توطئه ای بیش نمیباشد. امپریالیسم امریکا مقصر اصلی است، و با استفاده از هم پیمانهای منطقه یی اش طالبان را برای پیشبرد اهداف استراتیژیک و برنامه های امپریالیستی در افغانستان بوجود آورده و تشجیع کرده است.</p> <p>این گفتمان ها زمانی طرح میگردند که طالبان خود، بصورت مکرر و در تمام سطوح، تحلیل های یاد شده را تکذیب کرده و خویشتن را "مبارزان راه آزادی" و "نیروهای ضد اشغال" عنوان کرده اند.</p> <p>گذشته از درستی یا نادرستی تمام رویکرد های یاد شده، عاملی که در همه ی این گفتمان ها مفقود است، واقعیت اجتماعی و ریشه های جامعه شناختی گروهی است، که محصول مناسبات اجتماعی و تاریخی معین در یک جغرافیای سیاسی مشخص میباشد. در این گفتانها یک نیروی واقعی بنام طالب، در خلا، یا لااقل در یک خلا اجتماعی مطالعه میگردد.</p> <p> سیر تاریخ بشر و فراز فرود های آن به ما آموخته است، که هر نیروی فزیکی در جوامع انسانی همواره به عنوان بازتاب سامان زندگی اجتماعی، مناسبات تولید، و ذهنیت های تاریخی برخاسته از فرهنگ حاکم، به عنوان نیروهای کنشگر در کنار هم بسیج میشوند. حضور یک نیروی فاعل -اگر انسانی باشد- در فقدان امکانات از پیش تعریف شده در متن مناسبات اجتماعی و نتیجتا در خلاء، واقعیت ندارد. بنا براین اگر چیزی بنام سرمایه گذاری های بیرونی برای تشجیع و بهره برداری از چنین نیرو ای صورت میگیرد، بدون توجه به امکانات از پیش موجود در متن جامعه نمیتواند واقعیت داشته باشد. خلاصه اینکه تولید یک گروه انسانی و با این گسترگی بگونه ی خلق الساعه و ربات وار ممکن نیست.</p> <p>بنا بر این طرح یک فرضیه قابل انکشاف، در ارتباط به عینیت های اجتماعی مانند طالب، بطور مجرد و بدون توجه به مناسبات تولید، شیوه زندگی و بالاخره ذهنیت مسلط برخاسته از فرهنگ بومی، که این پدیده ها برایند عینی آن اند، راه بجایی نمیبرد. یا به سخن دیگر و همانطوریکه در جامعه شناسی معروف است؛ پیش فرض مطالعه فرایند های اجتماعی، مطالعه جامعه است.</p> <h2 class="spip" id='t'>یک رویکرد و چند الگو<a class='sommaire-back sommaire-back-4' href='#nav69d41d73dba331.15233799' title='Retour au sommaire'></a></h2> <p>آلوین تافلر اندیشمند معاصر امریکایی تاریخ اجتماعی ده هزار ساله انسان را در سه مرحله یا سه جامعه –پیشا صنعتی، صنعتی و پسا صنعتی- مطالعه کرده است.(1) این روش برای دستیابی به یک قاعده کلی و تعیین زمینه های مطالعه در یک جامعه ویژه، میتواند یکی از ساده ترین روش های موجود بشمار آید. بنا اشاره گذرا به الگو های سه گانه یاد شده برای شناخت موقعیت های اجتماعی و دریافت بازتابهای عینی آن میتواند زمینه ساز یک گفتمان قابل بحث و انکشاف گردد:</p> <p><strong>یک) جامعه پیشا صنعتی</strong></p> <p>به باور تافلر زندگی پیشا صنعتی زمانی آغاز گردید، که انسان در ده هزار سال قبل از امروز، نخستین دانه ها را برای حاصلگیری به زمین ریخت و با آن شیوه زندگی خویش را از کوچی گری به شکل ساکن تغییر داد. این مرحله تا شروع قرن هجدهم یا بطور مشخص تا سال 1712 که ماشین بخار اختراع شد، ادامه می یابد. در تمام این مدت، شیوه زندگی انسان به اشکال گوناگون تحت تاثیر مناسبات تولید زراعتی قرار دارد. در این مرحله انسان بطور کامل به طبیعت و عناصر آن مربوط و وابسته است. زمین به عنوان منبع اصلی اقتصاد، زندگی، فرهنگ، سیاست و شکلدهی خانواده و سایر واحد های اجتماعی مطرح است. گردش فصول و میزان باد و بارندگی تعیین کننده ی آهنگ زندگی، کار و عبادت بشمار میرود. زندگی در اطراف مزارع کوچک در دهکده های پراکنده و جدا از هم معنا یافته است. تفاوت زیادی بین تولید کننده و مصرف کننده وجود ندارد چون "بازار موثر"وجود ندارد. دهقان تنها برای زنده ماندن خانواده اش و خوشحال نگه داشتن ارباب تمام عمر روی زمین کار میکند.</p> <p>چیزی بنام دولت های ملی و جغرافیای ثابت سیاسی و مهمتر از همه "بازار" به عنوان فاکتور اصلی و تعیین کننده مناسبات اجتماعی نوین بشر معنی نیافته است. جوامع به نسبت وابستگی به قبایل، گروه های مذهبی و بومی و همچنان خرده فرهنگ های محلی قابل شناخت اند. قلمرو پادشاهان با در نظر داشت درجه سرکوب، موقعیت های قدرت و رضائیت یا نا رضائیتی فئودالان و قدرتمداران بومی بطور دایم در میلان و بی ثباتی قرار دارد. در این مرحله تصامیم پیشوایان، بزرگان، زمینداران و ارزشهای تباری تعیین کننده سرنوشت انسان است. <br class='autobr' /> متولیان این مرحله در مجموع آیینه داران الزامات فرهنگ های ایستا و تغییر ناپذیر و سرپرستان انحصاری ارزشها و مبانی سنتهای پرسش ناپذیر اجتماعی اند، که علاقه ندارند، زندگی فراتر از حیطه ی درک آنها سیر و حرکت کند. به همین دلیل ساختار های زندگی اجتماعی بی نهایت کوچک، ساده و منحصر به هنجار های محدود و محلی هستند. خلاصه اینکه، خصوصیت یک چنین جامعه ای ناهماهنگی، "پراکندگی" و "پرتاب شدگی" هم در ساختار و هم در مفاهیم است.</p> <p><strong>دو) جامعه صنعتی</strong></p> <p>در این جامعه، که از شروع قرن هجدهم گسترش سلطه آن آغاز گردید، انسان به هدف تولید بهتر، از طبیعت و زمین فاصله گرفت و بسوی کارخانه هایی هجوم آورد، که با چرخش ماشین و نه گردش فصول و قضای آسمانی حرکت میکنند. به ادامه آن نهاد های پراکنده اجتماعی بوسیله عملیه های کلان در سطح کشوری، در قالب های فراگیر بسوی تمرکز و هماهنگی جهت داده شد. تمرکز در قدرت و تولید، سبب بمیان آمدن "دولت ملی" و "بازار" شد. انسانها در نهاد هایی مانند، کارخانه ها، رسانه های گروهی، بانکها، احزاب سیاسی، سازمانهای اجتماعی، ارتش های مدرن و امثال آن باز-سازمان یافتند، که بوسیله افراد تازه بدوران رسیده "متخصصان=مدیران" اداره می گردید. ساختار های کوچک بومی به عنوان مولفه های قدرت فئودالی و شیوه تولید کشاورزی به حیث فاکتور تعیین کننده مناسبات اجتماعی ماقبل صنعتی بوسیله موج جدید، از عرصه اصلی رانده شدند.</p> <p>اما نباید فراموش کرد که در نخستین مراحل صنعتی سازی، مناسبات فرسوده ی گذشته به سادگی جا خالی نکردند، بلکه در همه اشکال فرهنگی و نظامی برای ادامه ی بقا تا آخرین توان ایستاده گی نمودند. <br class='autobr' /> جنگ های خونینی که در اروپا و امریکا راه افتاد، از جنگ داخلی ایالات متحده تا انقلاب فرانسه و انقلاب سوسیالیستی روسیه همه نشانگر آخرین ستیز ها میان دو شیوه ی زندگی اجتماعی –پیشا صنعتی و صنعتی- بودند. جنگ داخلی امریکا بساط پراکندگی قدرت را برچید و قدرت سیاسی را در سایه قانون اساسی واحد و در چارچوب نهاد "دولت ملی" وحدت بخشید. در اروپا نیز برای وارد شدن به زندگی صنعتی اشخاص فراوانی برای ابقای مناسبات کشاورزی در هیئت پادشاهان و روحانیون، آشکارا در مقابل مناسبات جدید ایستادگی کردند. سوسیالیست های روسی، تزار را به حیث آخرین بازمانده ی جامعه پیشا صنعتی روسیه نابود کردند، نه به حیث نماینده کدام طبقه یا قشر مشخص ایدیولوژیک. سوسیالیست های روسی نیز مانند امریکا و اروپای غربی در پی صنعتی سازی کشور شان بودند. مقصد تمام این ستیز ها، گذشته ازین که با چه شعار های سیاسی-تاریخی انجام یافتند، جابجایی شیوه تولید صنعتی به عوض مناسباتی بود، که دیگر توان پاسخگویی به زمان را نداشت. کشورهای پیروز در این جنگ چه "امپریالیست" و چه "سوسیالیست"، همه به تولید ماشینی پرداختند، همه دولت های مقتدر متمرکز و جغرافیای سیاسی مشخص بوجود آوردند. همه برای تولید به بازار و مواد خام نیاز داشتند و به همین دلیل به استعمار ملتهای دیگر پرداختند. حاصل کلام این که تمام این کشور ها اهداف یکسانی را با شعار های متفاوت سیاسی دنبال کردند. جهان به این شکل و با بسیار سختی وارد زندگی صنعتی شد و تمام تبعات زشت و نیک آن را تا امروز تحمل کرده است.</p> <p><strong>سه) جامعه پسا صنعتی</strong></p> <p> عصر پسا صنعتی به عنوان وضع مجامع یا "سنتز" مناسبات پیشا صنعتی و صنعتی، از منظر تاریخی در دهه پنجاه قرن بیستم نمودهایش را آشکار ساخت. مشخصه اصلی این جامعه برگشت به طبیعت، شکستن کلیت های هماهنگ شده صنعتی و نهایتا حرکت بسوی پراکندگی هم در ساختار و هم در مفاهیم است. اما با تفاوت اینکه روند برگشت به طبیعت و پراکنده گی در جامعه پسا صنعتی، برخلاف وضعیت کشاورزی بدوی، بر مبنا های علمی و پیشرفته ای استوار است، که بوسیله دانش، اطلاعات و تکنولوژی عصری هدایت میگردد. <br class='autobr' /> تجدید ناپذیر بودن انرژی که جهان صنعتی بر آن اتکاء دارد، پایان این مرحله را محتوم ساخته است. انرژی فسیلی و هسته یی به عنوان متکای عصر صنعتی، احیا نشدنی هستند. به عبارت دیگر، زمانیکه نفت و گاز از معادن استخراج میگردند، دیگر هیچ نیرویی وجود ندارد تا آن را دوباره به زمین پمپ کند. همینطور انرژی هسته یی وایسته به عناصر کیمیایی، عین سرنوشت را دارا هستند. از جانب دیگر عملیه های مغلق مناسبات صنعتی نیز همیشه بگونه متضاد در برابر خود سیستم عمل کرده است. آلودگی محیط زیست، تولید سلاح های مخرب و بالاخره آسیبهای کشنده اشعه رادیوالکترونیک و غیره، همه موازی با گسترش مناسبات کار و تولید صنعتی عرض وجود کردند. تمام این فاکتور ها بیانگر آن است، که انسان برای یافتن انرژی قابل تجدید و شیوه کم خطر ناگذیر است. در عصر پسا صنعتی دوباره به انرژی "قابل تجدید" طبیعی رجوع میگردد، اما نه به شکل باستانی، بلکه با تغییر شکل این انرژی برای استفاده عصری. دانش، اطلاعات و روابطی که برای مهار وتغییر شکل انرژی طبیعی کمک میکند و همچنان دانشی که استفاده از انرژی جدید را ممکن میسازد در عصر پسا صنعتی از حیثیت مرکزی و حیاتی برخوردار میباشد.</p> <p>تافلر از طرح الگوهای سه گانه خویش به این نتیجه میرسد، که قسمت اعظم جوامع انسانی، در حال حاضر، به مناسبات تولید صنعتی وابسته است، اما جهان به کلی صنعتی نشده است. به باور وی هر سه روش مطرح شده ی زندگی اجتماعی - پیشا صنعتی، صنعتی و پسا صنعتی- در جهان کنونی بطور همزمان حضور دارند. اما درجه تاثیر گذاری هر یک از مناسبات یاد شده، در کشور های مختلف فرق میکند. وضعیت طوریست؛ در حالیکه جوامع پیشرفته ی صنعتی در حال ورود به مرحله پسا صنعتی هستند، در بخشهای عقب مانده ی جهان، ستیز میان مناسبات صنعتی و ته مانده های دنیای باستان همچنان ادامه دارد.</p> <h2 class="spip" id='t-2f2b'> مناسبات مسلط اجتماعی در افغانستان<a class='sommaire-back sommaire-back-4' href='#nav69d41d73dba331.15233799' title='Retour au sommaire'></a></h2> <p>از مباحث قبلی نتیجه این شد، که آهنگ زندگی پیشا صنعتی یا مناسبات تولید وابسته به زمین، در بخش اعظمی از جهان خاموش شده است. اما در قسمتهای عقب مانده دنیا، مناسبات کهن کشاورزی در مقابل فرایند صنعتی شدن همچنان به سختی در حال مقاومت و جان کندن میباشد. حالا اگر وضعیت در حال ستیز جهانی را به عنوان قاعده کلی، در افغانستان به بررسی بگیریم، برای تشخیص موقعیت، حرف زدن روی سه مبحث ضروری است:</p> <p><strong>یک) </strong> آماری را که وزارت زراعت ایالات متحده امریکا در سال 2008 اعلان کرده، نشاندهنده ی آن است، که هشتاد در صد جمعیت افغانستان درگیر زندگی کشاورزی میباشد و مجموع در آمد سالانه آنها تنها سی و یک در صد تولید ناخالص داخلی (GDP ) این کشور را تامین میکند. (2)</p> <p>در حال حاضر آماری وجود ندارد، تا نشان دهد که چند در صد سکتور کشاورزی افغانستان ماشینی و هماهنگ شده است. اما حد اقل مشاهدات رسانه یی و شخصی نشان میدهند، که سکتور زراعت افغانستان (ممکن) از دست نخورده ترین و بومی ترین سکتور های زراعتی جهان باشد. گزارشی را که بانک جهانی از رشد 53 در صدی محصولات زراعتی افغانستان در سال 2010 نشر کرده است، عامل اصلی این انکشاف، بارندگی خوب و گسترده در طول سال عنوان شده است. (3)</p> <p>خصوصیت جامعه ای که بر اساس مناسبات تولید کشاورزی یا پیشا صنعتی استوار است، برای ما از قبل روشن میباشد. در چنین جامعه گروه بندی ها و جمعیت های انسانی، بطور عموم بوسیله ارزشها، هنجار ها، گرایش ها و ظرفیت هایی شکل میگیرند، که هماهنگ و فراگیر نبوده بلکه در ساختار های پراکنده، محدود شده اند. یا به سخن دیگر؛ خاصیت چنین جامعه ای پراکنده گی میباشد، نه هماهنگی. این امر مبین حضور شاکله هایی کوچکی از گروهبندی های انسانی در اطراف دره ها و وادی های جدا افتاده از هم است، که خواستها و کارکرد های آنها از یک گروه تا گروه دیگر کمتر قابل درک هستند. به همین دلیل طبیعی است که ساختار های اجتماعی در افغانستان به استثنای بخشهایی از چند شهر بزرگ -میشود گفت در هشتاد درصد کشور- بیشتر با در نظر داشت نهاد هایی مانند قوم، ارزشهای دینی و موقعیت های جغرافیایی تعریف میشوند. پس؛ در چنین جامعه ای، سلطه سنتها، وابستگی های بومی، اخلاق و هنجار های کوچک محلی به عنوان بازتاب فرهنگی شیوه تولید پیشا صنعتی کاملا طبیعی میباشد. این مسایل تنها با فاصله گرفتن چند کیلو متری از مرکز چند شهر بزرگ به سادگی ملاحظه گردیده و شبح آن حتی در شهر ها و نهاد های کلان نیز قابل درک میباشد.</p> <p>در حیات کشاورزی مدرن ناشده یا مدغم نشده افغانستان، درک درستی از کارکرد " نهاد دولت ملی" و "نهاد های مدنی" به عنوان عمده ترین نماد جوامع صنعتی نمیتواند وجود داشته باشد. ارزشهای مسلط و دیرینه زندگی کشاورزانه در این کشور، مناسبات اجتماعی را در قالب های کوچک محلی، مانند قوم، قریه، مذهب و غیره محدود ساخته است، که هر یک از مفاهیم یاد شده ساختار هایی موزائیکی از قدرت بومی را شکل داده اند، که به گونه تصاعدی تا سطوح کلان کشوری گسترش یافته است. در این جامعه شگفت آور نیست وقتی اشخاص به نسبت موقعیت شان در درون ساختار های کوچک محلی، میزان وفاداری و وابسته گی شان به ارزشهای مورد پسند گروهی به عنوان ممثلین قدرت جمعی تبارز و عمل میکنند. وضعیت های موروثی، مساحت املاک، موقعیت های مذهبی-قومی، طول عمر و جنس، شاخص های تعیین کننده ی جایگاه در درون این ساختارها هستند، که نمود آن در قالب های کلان کشوری بسیار به روشنی جلوه گر است. تا همین اکنون شاهد هستیم، که هویت های بومی نظر به وضعیت ها، حساسیت ها و موقعیت ها، در تولید و بازتولید کنش و واکنش گروهی، نسبت به هر فرایند تاریخی و اجتماعی دست باز و تاثیر گذار داشته اند.</p> <p>نبود توافق روی مقوله هایی چون "هویت ملی" و "دولت ملی" و ناموفق ماندن پروژه احزاب سیاسی مدرن و ساختار های مدنی در افغانستان، حرفهای ساده یی نیستند، زیرا هویت ها و شناخت های قدرتمند، رمزآلود و پرسش ناپذیری که ریشه در مناسبات کهنه ی تولید دارند و نمیخواهند به سادگی رنگ ببازند، در مقابل آنها قرار دارند. این ساختار ها برای بقا به سختی مقاومت میکنند، چون میدانند هستی شان فقط میتواند در بومی بودگی معنا داشته باشد. حاصل کلام این که، به دلیل وضعیت مسلط، وقتی نهاد های صنعتی و مدرن در افغانستان نمیتوانند ساختار های باستانی را در خود حل کنند، ناگذیر، با قبول هویت کشاورزانه در گذشته اعلان هستی مینمایند. روشی که دولت کنونی افغانستان نیز زیر فشار مناسبات قدرتمند ماقبل صنعتی، در چند سال آخر در تلاش توسل به آن میباشد. همچنان اتکای احزاب سیاسی، مدیریت نهاد های کلان اجتماعی و عملیه های کشوری چون انتخابات، به ساختارهای قومی، مذهبی و تقسیم بندی های محلی، و بالاخره تقلیل شأن آنها در حد این ساختارها، نشانه های منطقی شکننده گی مناسبات صنعتی در برابر مناسبات محکم و گسترده پیشا صنعتی در افغانستان است.</p> <p><strong>دو)</strong> گرفتاری هشتاد درصد جمعیت افغانستان به زندگی کشاورزی، بیانگر آن است، که بیست درصد جمعیت این کشور، درگیر مناسبات غیر کشاورزی میباشند. از جانب دیگر مقوله هایی چون "دولت مرکزی"، بازار، رسانه های جمعی، جغرافیای واحد سیاسی و قانون مدون، فراورده های زندگی صنتعی هستند، که از موجودیت آنها در افغانستان، ولو بگونه ی محدود، ساختاری و بی رمق، نمیتوان چشم پوشی کرد. جلوه هایی از زندگی صنعتی در این نهاد ها و تنها در شهر ها قابل درک هستند، با آنکه از یک قرن بدین سو، این مناسبات در همان شهر های بزرگ بطور مداوم جا میخورند.</p> <p>اما به هر صورت، طی یک قرن آخر نماد های زندگی صنعتی اینجا و آنجا در افغانستان وجود داشته است. <br class='autobr' /> حد اقل تاریخ یکصد سال گذشته ی افغانستان به ما می آموزد، که این تاریخ، تاریخ تنازع برای انتخاب؛ یا تاریخ جنگ میان زندگی مسلط پیشا صنعتی و تلاش برای استقرار مناسبات صنعتی بوده است. منازعه یاد شده لا اقل سه بار در سطوح کلان و تعیین کننده در تاریخ معاصر ما مشاهده شده است:</p> <p>1. در مرحله ی اول، امان الله خان به عنوان نخستین پادشاهی که با شعار استقرار مناسبات زندگی مدرن وارد معرکه شد، در یک جنگ نابرابر در مقابل مناسبات پیشا صنعتی و لشکر روستایی آن شکست خورد. حبیب الله کلکانی به حیث نماینده شیوه ی زندگی باستانی در افغانستان، نظامی را مستقر ساخت، که نه عجیب، بلکه برایند عینی مناسبات مسلط تولید در افغانستان آن زمان بود. زعامت حدود نیم قرن پس از سقوط امان الله در این کشور، ادامه ی همان شکل حاکمیتی بود که بوسیله ی حبیب الله کلکانی با براندازی امان الله خان جا افتاد. براندازی امان الله خان بوسیله حبیب الله کلکانی تنها سقوط دادن یک پادشاه نبود، بلکه در حقیقت براندازی شهر و ارزشهای نوپای شهری بوسیله ی روستا و براندازی تهداب های صنعتی سازی افغانستان بوسیله هنجار های رمز آلود باستانی بود، که سپس این روش به یک سنت نامیمون سیاسی در تاریخ معاصر افغانستان مبدل شد.</p> <p>2. در مرحله ی دوم، کمونیست ها، برای ادامه ی روندی که از سال 1964 برای احیای پروژه ی صنعتی سازی افغانستان سرعت گرفته بود، عملا در برابر مناسبات کهن یا پیشا صنعتی اعلان جنگ کردند. آنها نیز با وجود توسل به سنگین ترین ماشین جنگی و سرکوب در برابر مناسبات پیشا صنعتی شکست خوردند. گروه های جهادی با وجود پراکنده گی در ساختار، از مناسبات اجتماعی ای نمایندگی میکردند، که ظرفیت بسیج اکثریت نیرو های انسانی این کشور را در خود نهفته بود. گروه های جهادی نمایندگان مناسبات کشاورزی در افغانستان بودند. بنا در جنگ میان آنها و کمونیست ها، یکبار دیگر تلاش برای تطبیق پروژه ی صنعتی سازی افغانستان شکست خورد. البته با حفظ این که، جنگ یاد شده، میان نماینده گان دو شیوه ی متضاد زندگی اجتماعی در افغانستان، زیر پوشش چه شعار های سیاسی، با چه ایدیولوژی ها و چه حمایت هایی انجام یافت.</p> <p>3. در مرحله ی سوم، یعنی بعد از سال 2001 نیز تنازع برای انتخاب در افغانستان، برای بار سوم بطور برهنه در همه اشکال نظامی و غیر نظامی بازتاب یافته است، که تا امروز شاهد ادامه آن هستیم...</p> <p>با در نظر داشت نکات فوق، به این نتیجه میرسیم که طی یک قرن اخیر، با توسل به هر دو شیوه معمول جهانی یعنی هم با الگو برداری از تجارب دنیای سرمایه داری و هم به طریق سوسیالستی برای صنعتی کردن افغانستان تلاش شده است. اما آنچه آشکار است، سلطه مداوم مناسبات کشاورزانه با وجود تلاش های مقطعی برای تغییر، همیشه استوار و با ذهنیت جامعه ی سنتی ما سازگار بوده است. آنچه ما در تاریخ سیاسی معاصر خویش به عنوان گسست تاریخی یاد میکنیم، دقیقا برای تعریف گسستهای پی هم در اجرای پروژه صنعتی سازی افغانستان صادق میباشد، نه برای تعریف ناکامی یا جا خوردن این بینش سیاسی یا آن ایدیولوژی آرمانی.</p> <p> سه) با حضور نظامی و غیر نظامی جامعه جهانی در افغانستان، در کنار همه تبعات زشت و نیک آن، آخرین دست آوردهای دانش فن آوری و اطلاعات داخل این کشور گردید. حالا صرف نظر از چگونه گی استفاده از این امکانات، خواهی نخواهی یک قشر چشمگیری از جوانان شهری و نیمه روستایی، بر مبنای این امکانات؛ کار، فعالیت و حتی تحصیل میکنند و از همان طریق به شبکه ی جهانی تبادل اطلاعات و دانش وصل شده اند. <br class='autobr' /> امکانات جدید نمود هایی از زندگی پسا صنعتی را ولو در مقیاس های بسیار کوچک و بی رمق در افغانستان بوجود آورده است.</p> <h2 class="spip" id='t-e3c8'>طالبان؛ بازتاب جامعه ی ماقبل صنعتی<a class='sommaire-back sommaire-back-4' href='#nav69d41d73dba331.15233799' title='Retour au sommaire'></a></h2> <p>پیش از پرداختن به پرونده طالب، بهتر است تا ابتدا به چند مقوله و عملیه ای که ساختاری بنام طالب را معنا میبخشد، اشاره گردد. قواعد، هنجار ها و گرایشات اساسی که گروهی به نام طالب در چارچوب آن قابل تعریف است، میتوانند قرار ذیل ردیف شوند:</p> <p>1. اعمال تئوری امارت یا امیر نشین اسلامی، از طریق تطبیق سیستم حاکمیت از بالا، یا توسل به عملیه ی دوجانبه انتصاب و بیعت (4)</p> <p>2. تطبیق عدالت و شریعت دینی</p> <p>3. توسل و اتکا به خشونت و دهشت، به حیث وسیله اصلی در همه ابعاد سیاسی و اجتماعی.</p> <p>4. اعمال و ترویج معادلات کوچک بومی بر مسایل کلان کشوری. یا ترجیح گرایشات و ارزشهای پراکنده محلی نسبت به "قواعد هماهنگ" دولت ملی، بازار و سایر فرایند های زندگی صنعتی.</p> <p>5. سلسله مراتب مبتنی بر موقعیت های مذهبی، پیوند های قومی، توانایی و مهارت جنگی.</p> <p>6. اتکا به ساختار های پراکنده و ایستای سنتی و منابع نهفته در آن؛ مانند تکیه بر امکانات قومی و مذهبی و ظرفیت های مادی و معنوی آن.</p> <p>موضوعات فوق، در حقیقت مبین آن "قاعد هایی" هستند، که در امارت پنج ساله ی طالبان بطور عینی وجود داشت و تا هنوز اصول اساسی ایشان را تشکیل میدهد. این ها همه، بیانگر مواردی هستند، که وجود شان در یک جامعه صنعتی نمیتواند واقعیت داشته باشد. مسایل متذکره تنها با قواعد کلی جوامع پیشا صنعتی قابل مقایسه هستند.</p> <p>امارت و بیعت در برابر دولت مدرن ملی و عملیه انتخاب، در هنجار هایی ریشه دارند، که برای فرامانروایی بر ساختار های پراکنده اجتماعی در جوامع ماقبل صنعتی به آن توسل میگردد. سلسله مراتب مبتنی بر وفاداری های ارزشی و پیوند های بومی در برابر "تخصص" به معنی ترجیح هنجار های است، که جز در ساختار های کوچک باستانی در جهان صنعتی و هماهنگ شده قابلیت کارکردی ندارد. پافشاری به تطبیق (مطلق) عدالت دینی در مقابل حاکمیت قانون مدون به معنی بی باوری به فراورده های دنیای مدرن است. اتکا به ساختار ها و منابع پراکنده سنتی و محلی بعوض توسل به ساختار ها و منابع کلان مدرن مانند احزاب، سازمانهای اجتماعی و بازار، به معنی نپذیرفتن هماهنگی و هماهنگ سازی ساختار های بومی در نهاد های صنعتی است... با مشاهده این تناقصات، چه تعریفی بهتر از (نمایندگان زندگی پیشاصنعتی) برای طالبان میتوان ارائه کرد؟ به این اساس ساده انگارانه خواهد بود، اگر طالبان را گروهی تعریف کنیم که برای شریک شدن در قدرت و یافتن جای پایی در ساختار های "دولت مدرن" می جنگند، زمانیکه آنها عملا خودشان را در برابر مفاهیم جدید و برای ابقای مناسبات مشخص اجتماعی در افغانستان تعریف میکنند.</p> <p>اگر ما، به شیوه ی کار و تولید، بافت تفکرات و عقاید، ارزشها و اخلاق بومی که سازنده ی خرده فرهنگ های محلی اند، به عنوان سازه های اصلی زندگی پیشا صنعتی در افغانستان روستایی نگاه کنیم، با کمتر مسئله ای مواجه میشویم، که در مخالفت با شعار ها و نورم های مطروحه طالبان قرار داشته باشند. تنها تخریشهایی که در برخی مناطق نسبت به مسئله طالب وجود دارد، موضوعات مربوط به تضاد های درون سیستمی یا به زبان ساده در تفاوتهای تباری و ارزشی موجود، در متن جامعه پیشا صنعتی افغانستان است. ورنه هنجارها و شعار هایی را که طالبان مطرح کرده اند، همان هایی اند که همواره در این سرزمین در مقابل مظاهر زندگی صنعتی و مدرن کارایی و عمومیت داشته اند.</p> <p>مثلا گروه های جهادی در دهه هشتاد میلادی همان شعار و خواستهای "فراگیر و عمومی" را مطرح کرده بودند، که طالبان در دهه نود آن را علم نمود. هیچ تفاوتی بین این خواستها به دلیل عمومیت اجتماعی و ارتباط شان به مبنا های واحد اجتماعی، وجود ندارد. در حقیقت این گروه ها، مسایل و اصول ثابت و مشخصی را تنها در زمان های متفاوت مطرح کرده اند. تاریخ شاهد است، که گروه های جهادی دهه هشتاد میلادی، در موضع طالبان کنونی، هیچگاهی برای ادغام و کسب قدرت در ساختار دولت مرکزی و زندگی مدرن تمایل نداشتند. همچنان مشاهده شد که ظرفیت و ذهنیت اجتماعی "کشاورزانه"، گروه های یاد شده را صرف برای براندازی ساختار دولت و سایر شیرازه های زندگی صنعتی در آن زمان مسلح ساخته بود.</p> <p> طالبان با ساز و برگ کنونی میتوانستند مدتها قبل از سال 1994 ظهور کنند. اما عواملی مانند حضور مداوم دستگاه دولت مرکزی در دهه های هفتاد و هشتاد میلادی و مداخله ی آن در امور و مناسبات اجتماعی حتی با ماشین سرکوب و از جانب دیگر حضور فعال گروه های جهادی در عرصه ی نمایندگی از روستا ها و در برابر دولت، شاید جایی برای ظهور خشمگینانه طالب به عنوان نیروی سومی باقی نگذاشته بود. اما بعد از سال 1992 و با فروپاشی کامل دستگاه دولت و شیرازه های زندگی صنعتی در شهرها، بوسیله گروه های قهار روستایی در پوشش "جهاد" و بالاخره در اثر تبعات بجا مانده از این تعامل، زمینه ظهور طالبان فراهم گردید.<br class='autobr' /> بعد از فروپاشی رژیم کمونیستی، گروه های جهادی که به شهرها سرازیر شده بودند، ظاهرا مسحور مظاهر زندگی شهری شده و برای تقسیم آن دچار منازعات درون سیستمی جهاد گردیدند.</p> <p>وقتی آنها نتوانستند هنجار ها و ارزشهای بومی را که به تعداد گروه هایشان پراکنده و با همدیگر ناسازگار بود، در قالب یک دولت ملی، تغییر شکل دهند، در پی تقلیل مفاهیم کلان کشوری به سطح درک ها و هنجار های پراکنده خویش پرداختند. اما مشاهده شد که درک آنها نیز از این مفاهیم، به تناسب پراکنده گی شان، زیاد با هم شبیه نبود. بنا در برهوتی از بلا تکلیفی و نزاع برای انتخاب گیر ماندند. اما به هر معنی، گروه های جهادی در دهه نود، از وضعیت "در برابر دولت" به وضعیت "بسوی دولت" تغییر موقعیت داده بودند. آنها به هر صورت بعد از حضور در شهر ها، برای به دست گرفتن (دولت مرکزی) به جان هم افتاده بودند، نه مانند دهه هشتاد برای براندازی آن. بنأ، در موجودیت چنین نزاعی، رابطه آنها با مبنا های اجتماعی شان دچار نوعی اصطکاک موقتی شد. این امر زمینه جابجایی نیروی فعال دیگری را که باید بدون کم و کاست و بطور ناب از هویت باستانی نمایندگی میکرد، در موقعیت قبلی تنظیم های جهادی فراهم ساخت. گروه جدید که بخشی از آن را نیروهای "ناراضی" جهادی و قسمت دیگرش را طلاب مدارس دینی تشکیل میداد، در پوشش طالبان عرض وجود کرده و با توسل به ملیتاریسم قهر الود، خواسته های ناب و آلوده ناشده ای را عنوان کرد، که حالا بوسیله گروه های جهادی در شهر ها به "شر و فساد" آلوده شده بود. گروه های جهادی که بعد از ظهور طالبان خود را در برابر آنها اغفال شده می پنداشتند، دوباره به مبنا های اجتماعی خویش عزیمت کردند. دیده شد که این گروه ها هنگام بازگشت شعار های کلان دوران نزاع سه چهار ساله را کنار گذاشته و در پوشش شعار های کوچک اولیه، که تامین کننده رابطه متقابل خونی و ارزشی آنها با مبنا های بومی بود، برگشتند و کمافی سابق جامعه بسویشان آغوش باز کرد.</p> <p>در دهه نود، هیچ مخالفت و جنگی در برابر طالبان بر اساس اختلاف روی مسایل اساسی عقیدتی و ارزشی مشاهده نشد، زیرا آنچه طالبان مطرح کرده بودند، برای قسمت اعظم جامعه کاملا قابل درک و پذیرفتنی بود. بلکه، این طرح مسایل کوچک درون ساختاری از سوی طالبان بود، که سبب ایجاد مقاومت از سوی سایر جمعیت های قومی و مذهبی در مقابل آنها شد: جمعیت هایی که بار دیگر در قالب گروه های پیشین جهادی آرایش یافته بودند. به این اساس جنگ طالبان با گروه های جهادی، یک بار دیگر بیانگر نزاع درون سیستمی در جامعه پیشا صنعتی افغانستان است.</p> <p>طالبان در دهه نود میلادی، اگر تناقصات "ریز ساختاری" را برجسته نمیساختند و بجای فشار برای تحمیل هنجار های خویش بر "خرده ارزشهای" دیگران، به سوی معنی بخشیدن تمام "خرده ارزشها" در قالب یک ساختار کلان سیاسی پیش میرفتند، با هیچ مقاومتی میتوانستند افغانستان را تصاحب کنند. اما در این صورت؛ سوال این جا است که آیا حرکت به سوی دولت شدن –با توسل به نورم های کلان و هماهنگ و بدون تکیه بر "ریزمفاهیم" بومی- که از عمده ترین جلوه های جامعه صنعتی شدن است، با منطق طالبانیسم ممکن بود؟</p> <h2 class="spip" id='t-70a2'>طالبان بعد از یازده سپتمبر<a class='sommaire-back sommaire-back-4' href='#nav69d41d73dba331.15233799' title='Retour au sommaire'></a></h2> <p>با سقوط امارت طالبان بوسیله ی نیرو های امریکایی و ناتو، گروه های جهادی ای که در برابر آنها میجنگیدند، پا به پای امریکایی ها وارد شهر ها شده و در داخل ساختارهای دولتی جابجا شدند. به این اساس نیرو هایی که به نمایندگی از یک بخش روحیه حاکم روستایی، عملا در صحنه بودند، ولو بگونه حضوری و نه ذهنی، روند جدیدی را که آماج اولیه آن ساخت و ساز نهاد های صنعتی و خروج از وضعیت نا هماهنگ قبلی بود، پذیرا شدند. در این مرحله دولت فرو پاشیده مرکزی دوباره شکل گرفت و ساختار های مدنی اعلان هستی کردند. اما اینبار نیز کل فرایند صنعتی سازی افغانستان بگونه میکانیکی و در غیبت محرک های فراگیر فرهنگی رویدست گرفته شد. مفاهیم پیچیده مدرن و اعلان آنها با سخت افزار های پیچیده تر از آن، برای ذهنیت بکر و بومی افغانستان بسادگی قابل درک نبود. مناسبات مسلط اجتماعی (پیشا صنعتی) در این کشور هنوز از ظرفیت قدرتمند باز تولید واکنش برخوردار بودند. به همین دلیل جامعه ای که طی یک دهه گذشته تنازعات درون سیستمی بین طالبان و جهادی ها را تمویل کرده بود، یکباره آماده شد تا بخشی از ظرفیت خویش را متوجه دشمن اصلی ( روند صنعتی سازی) افغانستان نماید. به همین دلیل طالبان خسته و درمانده وقتی از غارهای تورابورا به مزارع سبز کوکنار برگشتند، جامعه آنها را ترد نکرد، بلکه برایشان سرباز داد، منابع اش را هدیه کرد و با قهر بومی آنها را مسلح ساخت. جولان روز افزون طالبان، از حضور قدرتمند یک گروه معلق و دست نشانده ی خارجی حرف نمی زند، بلکه بیانگر یک واقعیت اجتماعی در افغانستان است. شکننده گی دولت مرکزی افغانستان اساسا به معنی آشفتگی این نهاد در اثر مداخلات بیرونی نیست، بلکه این شکننده گی ناشی از خوب تطبیق نشدن تئوری دولت ملی در ذهنیت فرهنگی جامعه است. عقب نشینی اخیر دولت افغانستان و پشت پا زدن به بسا از شعار های دموکراتیکی که چند سال قبل اولویت این دولت محسوب میشد، به معنی قدرتمند بودن یک گروه مخالف فزیکی بنام طالب نیست، بلکه این مسئله نشانگر قدرتمند بودن مناسبات اجتماعی پیشاصنعتی در افغانستان و عقب نشینی فرایند صنعتی سازی این کشور بار دیگر در برابر آن است، که این موضوع میتواند برای افغانستان خیلی خطرناک باشد. این خطر زمانی تصویر وحشتناکی از خویش بجا میگذارد، که دیده میشود افغانستان هنوز ظرفیت بکر بازتولید فرقه های قومی و به دنبال آن امکانات جنگ درون سیستمی بین لایه های عقب مانده اجتماعی را داراست. عقب نشین دولت به حیث حایل در برابر این سیر قهقرایی، میتواند به معنی سرعت گرفتن بسوی گذشته، برای باز-رسیدن به یک نزاع دیگر داخلی تلقی گردد. یقینأ بازیگران اصلی این نزاع خسته کن نمایندگان شیوه زندگی پیشا صنعتی در افغانستان خواهند بود، که طالبان بخش عمده آن را تشکیل میدهد.</p> <p>این نوشته ادامه دارد و رابطه ریشه های اجتماعی طالبان با فکتور های فرامرزی در نوشتار جداگانه ای مطرح خواهد شد.</p> <p>1. آلوین تافلر، موج سوم، صص 21، 22</p> <p>2. <a href="http://www.fas.usda.gov/country/Afghanistan/afghanistan.asp" class="spip_url spip_out auto" rel="nofollow external">http://www.fas.usda.gov/country/Afghanistan/afghanistan.asp</a></p> <p>3. <a href="http://www.worldbank.org.af/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/AFGHANISTANEXTN/0,,contentMDK:22575307~menuPK:50003484~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:305985,00.html" class="spip_url spip_out auto" rel="nofollow external">http://www.worldbank.org.af/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/AFGHANISTANEXTN/0,,contentMDK:22575307~menuPK:50003484~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:305985,00.html</a></p> <p>4. اشاره به فصل "شورای اسلامی"، اصولنامه امارت طالبان، نشر سال 1998</p></div> https://mail.kabulpress.org/article8440.html https://mail.kabulpress.org/article8440.html 2010-04-29T08:00:00Z text/html fa یعقوب ابراهیمی فدرالیسم <p>اگر دولت را بهم پیوستن جماعات انسانی در سایه ی حاکمیت مستقل سیاسی، دریک قلمرو مشخص زیست محیطی تعریف کنیم، همانا چگونگی این "بهم پیوستن" است که منجر به باز تعریف اشکال گوناگون دولت از درون شناخت اولیه ی ما ازین مقوله میگردد. <br class='autobr' /> عصر مدرن به همان اندازه ای که اندیشه ی انسان را به میدانهای نوینی از آزمون و گفتگو کشاند، هستی شناسی ساختار های زندگی انسان را نیز برهم زد و نوعیت قرار گرفتن انسانها در کنار هم دیگر را از نو طوری تعریف کرد، که در گستره ی آن یافتهای کلاسیک و طبیعت گرایانه از ساختار های (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> / <a href="https://mail.kabulpress.org/mot28.html" rel="tag">فدرالیسم</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH149/arton8440-9d4df.jpg?1769407056' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='149' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>اگر دولت را بهم پیوستن جماعات انسانی در سایه ی حاکمیت مستقل سیاسی، دریک قلمرو مشخص زیست محیطی تعریف کنیم، همانا چگونگی این "بهم پیوستن" است که منجر به باز تعریف اشکال گوناگون دولت از درون شناخت اولیه ی ما ازین مقوله میگردد.</p> <p>عصر مدرن به همان اندازه ای که اندیشه ی انسان را به میدانهای نوینی از آزمون و گفتگو کشاند، هستی شناسی ساختار های زندگی انسان را نیز برهم زد و نوعیت قرار گرفتن انسانها در کنار هم دیگر را از نو طوری تعریف کرد، که در گستره ی آن یافتهای کلاسیک و طبیعت گرایانه از ساختار های سیاسی-اجتماعی به تاریخ واگذار شدند.</p> <p>باز تعرف مقوله ی دولت بطور "منسجم" با هابز در قرن هفدهم آغاز گردید و بعدا بوسیله ی فلاسفه ی عصر روشنگری انکشاف یافت و با انقلاب کبیر فرانسه به شکل گسترده و عملی بر جوامع انسانی که تا آنزمان بر دیوار های فروریخته ی تفکرات دودمانی-سلطنتی استوار بودند به اجرا در آمد.</p></div> <div class='rss_texte'><p>بر پایه تفکر نوین لیبرال، اخلاق دینی از اخلاق سیاسی جدا شد، نظریه تطبیق حاکمیت بوسیله ی سطان مطلق که شبح انساني از یک سلطان فرا انسانی بود جایش را بر تئوری جریان حاکمیت از پایین به بالا داد و مقوله ی شهروند و حق شهروندی بطور فراگیر وارد گفتمان سیاسی شد. بدینسان تحول بمیان آمده در اندیشه ی دولت سازی، با ظهور دولتهای جدید در قرن هجدهم شکل عملی به خویش اختیار کرد.</p> <p> دولتها در جوامع مختلف نه به شکل یکسان، که به اشکال گوناگون و متفاوت از همدگیر بر پایه نیازها و واقعیت های متفاوت آن جوامع ظهور کردند. اما پارادایم اصلی تئوری دولت پس از این دوره در همه اشکال آن همانا دموکراسی و اومانیسم بود. بر پایه همین اندیشه ایالات متحده ی امریکا کالونی های تازه به استقلال رسیده را بوسیله ی قانون اساسی واحد بهم دوخت و همینطور دولت های جدید اروپایی از خاکریز های امپراتوری های "بزرگ" قد بر افراشتند.</p> <p>اگر دولتهای کنونی را از لحاظ تئوری قدرت به همان دو بخش عمده ( متمرکز و غیر متمرکز) تقسیم کنیم، دولت فدرال نوع ویژه ای از آن دسته دولتهایی است که بر پایه ی تئوری عدم تمرکز قدرت شکل گرفته است. <br class='autobr' /> این گونه، یکی از اشکال اولیه ی دولتهای مدرن و نوع مشخصی از بهم پیوستن جماعات انسانی در قالب ضرورت های کمی و کیفی و زمانی-مکانی است، که با شکل گیری، وضعیت مشخص و جدید سیاسی-حقوقی را هم برای خود و هم برای شهروندان بمیان می آورد. فدرالیسم وسیعترین شکل عدم تمرکز قدرت در عرصه ی سیاسی است و یکی از بارز ترین مدل های نظام دولتی دموکراتیک بشمار میرود.</p> <p>دولتهای فدرال تا حال بطور عمده با دو گرایش در درون پیش زمینه های قبلا وجود داشته در ساختارهای اجتماعی و فکری جوامع عرض وجود کرده اند: یکی گرایش اتحاد جویی ممالک کوچک در درون یک ساختار کلان برای حضور به عنوان یک قدرت بزرگ در عرصه ی بین المللی، که مبین حرکت از نقطه ی انزوا به نقطه ی تجمع و از کوچکی بسوی بزرگی میباشد. دوم گرایش حفظ هویت های کوچک در سایه ی حقوق شهروندی و در درون یک ساختار واحد و بزرگ دولتی یا همان روحیه ی استقلال هویت های کوچک در قالب یک رژیم حقوقی مشخص است.</p> <p>حالا اگر با این پیش زمینه به "باور فدرالیسم" در افغانستان بپردازیم، نظریه ی موجود عمدتا با گرایش دوم، یعنی گرایش استقلال مشرب هویتی بمیان آمد. اما بحث هویت در گفتمان افغانی از حد هویت شهروندی به هویت های قومی-منطقوی تقلیل یافت، که عمدتا ریشه در "حس تبعیض" دارد. چنانچه بانیان این گفتمان، ساختار دولتی متمرکز موجود را عامل تمرکز تبعیض آمیز قدرت و همچنان مولد و محرک ذات تبعیض میدانند. شالوده ی این نظریه در افغانستان را به رسمیت شناختن دولتهای خودگران محلی در چارچوب یک دولت غیر متمرکز شکل میدهد، که در قالب چنین حکومتهای محلی "همه پاره های هویتی-قومی" میتوانند "خویشتن گم شده ی خویش" را باز یابند. به سخن دیگر؛ اساس نظریه مطرح شده ی فدرالیسم در افغانستان، تا اکنون همان نظریه ی "فدرالیسم مولتی ناسیونال" بوده است، که باور اتنیکی بر وجهه ی شهروندی در آن غالب است. اگر چه متدولوژی هویتی-بومی در شکلدهی دولت های فدرال نظیر هندوستان موفق به تغییر گفتمان اتنیکی اولیه به گفتمان شهروندی شد، اما در یک چنین فرایندی، مدیریت این متدولوژی و مهندسی هوشیارانه ی برنامه های سیاسی-اجتماعی بر وضعیت، نسبت به زمینه های اجتماعی تشکیل دولت قابل بحث و مکث بیشتر اند.</p> <p>در وضعیتی که گروه های طرح کننده ی یک الگوی دولتی کوچکترین کنترولی نه بر وضعیت و نه هم بر روش اجرایی الگوی خویش دارند، بالا کردن گفتمان هویتی-اتنیکی به عنوان هنجار و پوتانسیل غالب در تعیین ساختار دولت تنها کاری که میتواند، بی رنگ جلوه دادن گفتمان شهروندی و ماهیت دموکراتیک الگو های مدرن در فرایند دولت سازی است.</p> <p>از جانب دیگر چون طرح ها و نظریات دولت سازی تا حالا در افغانستان نه بر پایه ی یافتهای علمی و تحلیل های روشمند جامعه شناسیک و نه هم به عنوان برآیند واقعیت هستی اجتماعی و نیاز انسان مطرح بوده اند، که بیشتر ریشه در برداشت های سیاسی متفاوت از وضعیت بحران در این کشور داشته است. بنا گروه ها و سازمانهایی که جهت غالب بحران را زائیده ی شکل و ساختار دولتی در افغانستان دانسته اند، به طرح های بدیل برای نظام متمرکز فعلی دست یازدند. بنا براین طرح های دولت سازی عمدتا به عنوان واکنش در مقابل بحران ارایه شدند، که بیشتر بر همان روحیه ی عدم برابری اقوام در مشارکت سیاسی و حاکمیت مرکزی استوار بوده است.<br class='autobr' /> اما آنچه درین میان از قلم طراحان افتاده است، امکانات و پوتانسیل مدیریتی در افغانستان است، که کارایی و ناکاریی یک نظام سیاسی را خواهی نخواهی رقم میزند. یک ساختار دولتی، ممکن پاره ای از بحران باشد، اما نبود قابلیت برای اداره ی نظام، موفق ترین و نمونه ترین شکلهای دولت داری را به تباهی میکشاند.</p> <p>اما از آنجاییکه امکانات و قابلیت کافی و متدولوژیک برای تحلیل و تجذیه ی بحران در افغانستان و همچنان ارایه طرح های روشمند مبتنی بر مطالعات علمی از هستی دولت و طرح علمی الگو ها بطور لازم وجود نداشته است، بنا گروه های سیاسی بیشتر به ساده سازی بحران و عوامل آن پرداخته و اکثرا با تک عاملی پنداشتن بحران، عمدتا برنامه هایشان را با طرح نمونه های متفاوت از ساختار موجود بطور فارغدلانه مزین ساختند. الگوی دولت فدرال نمونه ای از همچو نگرشی نسبت به بحران و حل آن در افغانستان با باور ویژه ی سیاسی از مقوله ی فدرالیسم است.</p> <p>حالا با توجه به طرح موجود "مولتی ناسیونال فدرالیسم افغانی" ذکر این نکته ضروری است، که فدراليسم نظام کنترل و توازن<i>checks and balance</i> است نه تئوری اقوام. دولت هاي ايالتي در قالب یک دولت فدرال، نه بستری برای تعریف گفتمان های نژادی اند، بلکه تکرار مسؤليت هاي شخصیت حقوقی دولت که به گفتمان کنترل و توازن ياري میرسانند و درواقع بنيان دموکراسي هستند. در ایالات متحده ی امریکا این مجلس، دادگاه های ایالات، حکومت و سیستم مالیات ایالتی هستند که به عنوان نیروی توازن و کنترول در برابر دولت فدرال عمل میکنند. نه زبان اين ايالات با هم فرقي دارد و نه هم قوميت شهروندان آن. پس به این نکته باید توجه داشت، که دولتهای مدرن در هر شکل و شمایلی که هستند بر مبنای حقوق شهروندی شکل میگیرند نه بر مبنای قومیت های بزرگ و کوچک.</p> <p>بنا تقلیل گفتمان دولت فدرال به عنوان یکی از پیشرفته ترین نظام های موجود دموکراتیک، در چارچوب باور های نژادی-منطقوی، وجهه حقوقی و دموکراتیک این تئوری را در اذهان عامه آسیب میرساند، و طرح آن به این شیوه بجای کاهش تبعیض به تشدید و بیشتر نهادینه شدن تبعیض و بالاخره شدت بحران بجای حل بحران منتج میگردد.</p> <p>همانطوری که تا حال بحث "اینگونه ی" فدرالیسم در افغانستان عمدتا از سوی احزاب و محافلی تقویت شده است که ریشه های بحران در افغانستان را قومی میدانند، مخالفتهای بوجود آمده در برابر این طرح نیز، از سوی گروه های ناسیونالیست در عدم آگاهی معرفت شناسانه از مفاهیم حقوقی این مقوله و تقلیل این گفتمان در حد یک بحث تبعیض آمیز قومی بشکل کاملا انتزاعی و بی معنا صورت گرفته است. مخالفان؛ یا در نیستی شناخت علمی از ساختار های دموکراتیک، یا با هراس از تکثر قدرت و یا هم بی باور به ماهیت دموکراتیک این مقوله سنگر گرفته اند.</p> <p>بنا براین تا زمانیکه الگو های ساخت دولت در افغانستان <i>در هر شکل ممکن</i>، از یک ظرفیت شفاف دموکراتیک و مبتنی بر هنجار های مدرن دولت سازی و بدور از تقلیل این گفتمان در حد طرح های اتنیکی و برنامه های تبلیغاتی ارایه نگردند، ابهام و آشفته گی درین زمینه همچنان پایدار خواهد ماند.</p> <hr class="spip" /><a href="http://www.kabulpress.org/my/spip.php?article8235" class="spip_out" rel="external"> <p><strong> فدرالیزم در افغانستان مثل یک بمب آماده انفجار است</p> <p>فدرالیست های آن دوره – برخلاف فدرالیست های امروزی) مراد بسیار روشنی از فدرالیزم داشتند. آنان خواستار تجزبه افغانستان به چهار کشور پشتونستان، تاجیکستان، هزارستان و ازبکستان بودند.</p> <p>سه شنبه 27 آوريل 2010, نويسنده: میرحسین مهدوی<br class='autobr' /> </strong></p> </a> <hr class="spip" /><a href="http://www.kabulpress.org/my/spip.php?article7958" class="spip_out" rel="external"> <p><strong> آیا نظام فدرالی برای افغانستان کنونی مناسب است؟</p> <p>افغانستان متأسفانه هنوز آماده گی عینی و ذهنی برای استقبال از نظام سیاسی فدرالی نداشته و اگر تلاشی در این راستا صورت هم بگیرد، منطقاً به شکست مواجه خواهد شد.</p> <p>دو شنبه 26 آوريل 2010, نويسنده: پیکار پامیر</strong></p> </a> <hr class="spip" /><a href="http://kabulpress.org/my/spip.php?article7770" class="spip_out" rel="external"> <p><strong> فدراليزم در افغانستان</p> <p>آيا مشکلات و نارسایی ها در افغانستان با تغيير سیستم حل خواهد شد؟/ افغانستان چنانکه تاریخ نشان میدهد به اقتدار ملی، رشد و انکشاف صنعتی و کشاورزی ، عدم انسلاک به پیمان های سیاسی و منطقوی، روابط شفاف با همسایگان زیادتر از ترفند های به نام فدرالیزم، سوسیالیزم و یا حکومت های مذهبی نیازدارد.</p> <p>شنبه 24 آوريل 2010, نويسنده: نعمت الله ترکانی</strong></p> </a> <hr class="spip" /><a href="http://kabulpress.org/my/spip.php?article7586" class="spip_out" rel="external"> <p><strong> فدراليزم در افغانستان</p> <p>جمعه 23 آوريل 2010, نويسنده: یعقوب یسنا</strong></p> </a> <hr class="spip" /><a href="http://www.kabulpress.org/my/spip.php?article7254" class="spip_out" rel="external"> <p><strong> فدراليزم در افغانستان</p> <p>فدراليزم نوع نظامی است که امروز در اکثر کشور های پيشرفته حاکم است و می تواند برای افغانستان نيز مفيد باشد./ تقسيم بندی بايد به اساس ولايت باشد، نه زبان و قوم، زيرا در آنصورت به کوچ های اجباری اقوام مختلف از يک نقطه به نقطهء ديگر می شود که امکان وقوع حوادث دلخراش خواهد بود.</p> <p>چهار شنبه 21 آوريل 2010, نويسنده: نجیب روشن</strong></p> </a> <hr class="spip" /><a href="http://www.kabulpress.org/my/spip.php?article4876" class="spip_out" rel="external"> <p><strong> فدراليزم در افغانستان</p> <p>نظر شما درباره ی فدرالیزم در افغانستان چيست؟/ آيا فدراليزم در افغانستان می تواند به عنوان روشی موثر و مثبت بکار آيد؟ / لطفا پاسخ ها را، در صورت امکان همراه با يک عکس منتشر نشده از خود تا انتهای ماه حمل ايميل کرده و یا با ورود به بخش مدیریت کابل پرس، برای انتشار پیشنهاد کنید.</p> <p>شنبه 3 آوريل 2010</strong></p> </a></div> https://mail.kabulpress.org/article4750.html https://mail.kabulpress.org/article4750.html 2010-02-28T04:00:00Z text/html fa یعقوب ابراهیمی تروريزم، کوچی طالبان، طالبان، القاعده و داعش دو قرن جنایت در افغانستان: جنایات نسل کشی، قتل عام، برده داری، جنگ های داخلی، جنایات جنگی و جنایات حاد علیه بشریت <p>در لابلای تکرار رویداد ها، مشقت بار شدن روز افزون زندگی، اوجگیری قصاوت و وحشیگری و بالاخره دوام فاجعه ای که تا بیکران زندگی نفس میکشد، این تنها هزاران هزار انسانی نیستند که به مثابۀ سوژه های داغ رسانه یی و هیزم سیاست های عوام فریبانه هر روز بکام مرگ فرستاده میشوند که در کنار آن در فقدان نگرشهای روشمند، خلای تفکر و نبود درک واقعگرا از مقوله ها، ارزشهای اخلاقی و انسانی از مناسابات روزمرۀ زندگی ما تهی میشوند. <br class='autobr' /> تحلیل گران و سخنوران پهنه ی بی سر و ته سیاست و رسانه، با تحلیل های ساده انگارانه، (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> / <a href="https://mail.kabulpress.org/mot4.html" rel="tag">تروريزم، کوچی طالبان، طالبان، القاعده و داعش</a>, <a href="https://mail.kabulpress.org/mot14.html" rel="tag">دو قرن جنایت در افغانستان: جنایات نسل کشی، قتل عام، برده داری، جنگ های داخلی، جنایات جنگی و جنایات حاد علیه بشریت</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH141/arton4750-b8c05.jpg?1769407056' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='141' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>در لابلای تکرار رویداد ها، مشقت بار شدن روز افزون زندگی، اوجگیری قصاوت و وحشیگری و بالاخره دوام فاجعه ای که تا بیکران زندگی نفس میکشد، این تنها هزاران هزار انسانی نیستند که به مثابۀ سوژه های داغ رسانه یی و هیزم سیاست های عوام فریبانه هر روز بکام مرگ فرستاده میشوند که در کنار آن در فقدان نگرشهای روشمند، خلای تفکر و نبود درک واقعگرا از مقوله ها، ارزشهای اخلاقی و انسانی از مناسابات روزمرۀ زندگی ما تهی میشوند.</p> <p>تحلیل گران و سخنوران پهنه ی بی سر و ته سیاست و رسانه، با تحلیل های ساده انگارانه، انتزاعی و خالی از مفهوم، با مشغول ساختن افکار عامه، در "همه پذیر" ساختن تئوری های امنیتی و استخباراتی که خود این نهاد ها از اجرای مستقیم آن عاجز اند، بصورت گسترده کمک میکنند.</p></div> <div class='rss_texte'><p>"تئوری توطئه"، که به دنبال هر رویداد و فرایندی با چشم پوشی از ظاهر و واقعیت امر از موجودیت یک هیولای پنهانی، طرح و نقشۀ زیر زمینی و مخفی در عقب این رویداد حرف میزند، هدف عمده اش مغشوش ساختن افکار عامه، کور ساختن ناظران و دور نگه داشتن مردم از تصور فاجعه و درک فرایند های اجتماعی-تاریخی است.</p> <p>این تئوری که در جهان امروز و بویژه در منطقۀ ما، سازمان های امنیتی و استخباراتی مولد آن اند، به همکاری آگاهانه یا نا آگاهانۀ رسانه های اطلاعات جمعی و عمدتا با عبور از غربال تحلیل های روزمره، زمینۀ تعمیم یافته و در افکار عامه به هژمونی و دیوار معافیتی در برابر همه ی فاکتور های موثر و مولد فاجعه مبدل میگردد.</p> <p>سلطۀ این تئوری را در افکار عامه و نهاد های رسانه ای و "پژوهشی" افغانستان و کشورهای پیرامونش که در دام سیاست های روزمره، کوته نظری، درک سطحی از قضایا و فقدان سیستم روشمند تحلیل مسایل گرفتار اند، در لابلای هر رویدادی میتوان به بسیار سادگی مشاهده کرد.</p> <p>حملۀ تروریستی 26 فبروری در کابل، آخرین مصداق روشنی است، بر سلطۀ اختاپوثی این تئوری که در هر سه کشور افغانستان، هند و پاکستان از طریق "تحلیل گران" و به کمک رسانه های اطلاعات جمعی بطور وسیعی به نمایش گذاشته شد. رسانه های افغانستان بلا استثنا از رقابت هندوستان و پاکستان در افغانستان حرف زدند و تحلیل گران مسایل نیز حرفی فراتر از همین سوژه نداشتند. در هندوستان نیز طبق معمول رسانه های جمعی با اتکا بر منابع استخباراتی برای فروزان نگه داشتن روحیۀ پاکستان ستیزی در افکار عامۀ خویش، با لحن داغ از حضور ارتش پاکستان بویژه استخبارات نظامی آن در عقب این رویداد حرف زدند. رسانه ها و تحلیل گران پاکستانی هم، که همواره نسبت به هر رویدادی، همان موضع واکنشی یا تهاجمی معمولی را در برابر نهادهای امنیتی هند و افغانستان بطور هنجارمندی دنبال میکنند و تحلیل های شان را با پیمانۀ ای اس آی و نهاد های وابسته به آن به افکار عامه سرازیر میسازند.</p> <p>حالا صرف نظر از درستی یا نادرستی این طرز بینش، سوال اینجاست، که چرا مسئلۀ رقابت هند و پاکستان در افغانستان که بنا بر عوامل مشخصی از سالها بدین سو جریان دارد، هنوز حاصل جمع تمام بحث ها و تحلیل هاست و ذهنیت ها را از سوژه ی اصلی یعنی رونق فرهنگ کشتار انسان، اوجگیری قصاوت، بیرحمی، وحشگیری و واکنش در برابر آن به حاشیه میکشاند؟</p> <p>در رویداد روز گذشته دیدیم، که هیچ رسانه و تحلیل گری نه در افغانستان و نه در هند، سوژه ی اصلی اش پرداختن به عمق فاجعۀ انسانی و داخل شدن کشتار و قصاوت در مناسبات روزمره ی انسانی نبود، همه عطش طرح های امنیتی را فرو نشاندند و به تئوری مسلط توطئه به نحوی "آری" گفتند.</p> <p>حالا آن هندوستانی که در حیدر آباد منتظر برگشت شوهرش است و تابوت آن را تسلیم میشود، یا خانوادۀ آن بقالی که در چهار راهی انصاری آماج حملات تروریستی قرار گرفت، برایش چی اهمیتی دارد، که دستگاه جاسوسی کشورش چه کارکردی دارد و تحلیل گر یا رسانۀ سرزمینش ازین کارکرد چی برداشتی دارد. برای یک قربانی که فاجعه را تا مغز استخوان احساس میکند و در پرتگاه تباهی نشسته است، تکرار حرفهای غبار گرفته و روزمره چی معنی دارد؟</p> <p>تئوری توطئه در سر زمین ما در برابر کشتار و بی رحمی، معافیت خلق کرده است، رسانه ها با چنین پرداخت کوته نظرانه و تهی از معنی به هر شکلی کشتار و بیرحمی را به مثابۀ یک بخش قابل قبول در فرایند سیاسی، داخل مناسبات روزمرۀ زندگی میسازند. به شهروندان تلقین میکنند، تا بجای پرداختن به ظاهر امر، که کشتار انسان و ویرانی و از دست رفتن ارزشهای اخلاقی است، به عمق مسئله یا به طرح های امنیتی واقع در عقب رویداد بیاندیشند و بدین طریق با جراحی وجدان عمومی در برابر واکنش های احتمالی عمومی دیوار های قطور معافیتی بلند میکنند.</p> <p>فجایع انسانی در تاریخ دولتها، که همواره با مداخلۀ دستگاه های امنیتی و جاسوسی و ارجاع تئوری های توطئه آمیز آمیخته با فاشیسم روانی گسترش یافته است، حالا به کمک رسانه ها و تحلیل گرانی که در فقدان اندیشه به قضاوت نشسته اند به ناسور مبدل میگردد.</p> <p>تئوری توطئه لبخند معنی داریست، در برابر بیرحمی، وحشیگری و کشتار که با به کرسی نشستن، اصول مناسبات بین الدول را به نمایشات مسخرۀ رسانه یی مبدل نموده و پیمان های بشری و ارزشهای اخلاقی-انسانی را از معنی تهی ساخته است.</p></div> https://mail.kabulpress.org/article4558.html https://mail.kabulpress.org/article4558.html 2010-01-16T23:55:00Z text/html fa یعقوب ابراهیمی <p>سخنان کوتاهی که در فیس بوک میان من و خالد خسرو در زمینه “روشنفکر دینی” رد و بدل گردید، زمینه ساز اصلی این نوشتار کوتاه است. آنجا برای من ترکیب متناقض این مقوله جای بحث خودش را داشت و آقای خسرو به وجود چنین تناقضی باورمند نیست. در نوشته حاضر با تمرکز روی آنچه من پارادوکس در ذات این مسئله عنوان نموده ام، میخواهم خاطرنشان سازم که من بصورت (مشخص) روی آنچه “روشنفکری دینی” خوانده میشود، بعنوان یک “نهاد اندیشه” بویژه متدولوژی آن حرف دارم، نه بصورت عام روی دیانت داری در جامعه مدرن. بحث روشنفکر دینی، (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH139/arton4558-16184.jpg?1769407056' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='139' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>سخنان کوتاهی که در فیس بوک میان من و خالد خسرو در زمینه “روشنفکر دینی” رد و بدل گردید، زمینه ساز اصلی این نوشتار کوتاه است. آنجا برای من ترکیب متناقض این مقوله جای بحث خودش را داشت و آقای خسرو به وجود چنین تناقضی باورمند نیست. در نوشته حاضر با تمرکز روی آنچه من پارادوکس در ذات این مسئله عنوان نموده ام، میخواهم خاطرنشان سازم که من بصورت (مشخص) روی آنچه “روشنفکری دینی” خوانده میشود، بعنوان یک “نهاد اندیشه” بویژه متدولوژی آن حرف دارم، نه بصورت عام روی دیانت داری در جامعه مدرن.<br class='autobr' /> بحث روشنفکر دینی، در خلائی ناشی از بحران “ایدیولوژی چپ” و “ایدیولوژی دینی” در ممالک اسلامی در نیمه دوم قرن بیستم بالا گرفت. با آنکه امروز این طرز فکر در اکثر جوامع اسلامی بگونه ی پراکنده ترویج یافته است، اما در کشور ما اکثرا با این مسئله از طریق آثار روشنفکران دینی ایران بویژه آثار عبدالکریم سروش به عنوان مصداق برجسته روشنفکری دینی، آشنایی و انس حاصل شد. تا جاییکه امروز در افغانستان نیز این گفتمان میان برخی حلقات از جذابیت خاصی برخوردار است.</p> <p>روشنفکری دینی در ایران از بدو پیدایش تا امروز بطور گسترده از سوی سایر “روشنفکران” مورد نقد قرار گرفته و همچنان او نیز حرفهایی فراوانی پیرامون (روش) اندیشه اش ابراز نموده است، اما این بحث هنوز و همچنان نا تمام است.</p></div> <div class='rss_texte'><p>اگرچه در محراق بینش روشنفکران دینی مسایل فراوانی بیان شده است، اما بحث برانگیز ترین مسئله در این اندیشه همانا دلمشغولی های “سنت محور” این فرقه میباشد، که به باور خودشان با توسل عارفانه به “روح دین” و بازخوانی “سنت اندیشه ی دینی” در پی جمع کردن سنت و تجدد در قالب یک گفتمان واحد هستند. یا به عبارت دیگر، یافتن نسبت میان تجدد و سنت (در پوشش و از موضع سنت دینی) پارادایم اصلی این دسته از روشنفکران تا اکنون بحساب رفته است.</p> <p>به همین دلیل تقابلی را که این پارادایم با مبانی نظری مدرنیته بمیان آورده، همواره منازعه ساز بوده است.<br class='autobr' /> از نظر من نخستین ایرادی که تا حال بر “پارادوکس” روشنفکر دینی وارد شده، تناقص میان مبانی نظری “روشنفکری” و “سنت دینی” است. در تاریخ اندیشه مقوله ها دارای “مبنای نظری” مشخصی اند، که بوسیله آن میشود به شناخت و تفکیک آنها از همدیگر پرداخت. مبنای نظری روشنفکری، به مثابه نمود و فرزند جهان جدید، تجدد یا مدرنیته است. روشنفکری اصولا محصول عصری است که خرد خودبنیاد و استقلالی با وارد شدن به میدان اندیشه، اسباب تعطیل تفکر سنتی را مهیا ساخت. این درحالیست که در “جهان سنت” قاعدتا مقوله ای بنام روشنفکر وجود ندارد، چون نمیتواند وجود داشته باشد، زیرا سنت قادر به پرورش مبانی نظری “روشنگری” و عقل استقلالی نیست. عقل “سنتی- دینی” عمدتا عقل متکی به خویش نیست، بلکه عقل متکی به یک پارادایم قبلا ارایه شده ی “ماورا” خرد خود بنیاد است.</p> <p> اما آقای خسرو با این استدلال موافق نیست و منظومه ی اندیشه ای روشنفکر دینی را عین اندیشه ی تجدد عنوان کرده و می گوید. “ یک نکته بار دیگر نیازمند توضح است که قوانین مذاهب وحیانی چیزی نیست جز متون مقدس مانند قرآن و انجیل و شریعت که بزرگان و متفکرین و متشرعین و عرفا در طول تاریخ آن را ساخته اند. یعنی، این قوانین در طول تاریخ و در پاسخ به مشکلات و احتیاجات آفریده شده اند. نظام ادیان وحیانی که عمدتا به واسطه شریعت یا تفسیر علما از زندگی روزمره بر اساس متون مقدس،به وجود آمده امری کاملا تاریخی و قابل تغییر است. این مساله در روشنفکری دینی کاملا به رسمیت شناخته شده است.”</p> <p>من به یک اصل باورمند ام، که اگر مبانی نظری روشنفکر دینی،عین پاردایم مدرنیته باشد، دیگر او روشنفکر دینی نمیتواند باشد.</p> <p>من متوجه این مسئله، بویژه تغییر در دیدگاه های روشنفکر دینی و بخصوص در آثار و مقالات اخیر عبدالکریم سروش به حیث مصداق برجسته ی این نحله فکری، هستم. بخصوص تغییر در بینش این روشنفکران از موضع تلاش برای”استخراج” مفاهیم مدرن از درون امکانات سنت، به موضع نظریه ی “سازگاری” میان مفاهیم مدرن با آموزه های دینی از طریق بازخوانی سنت، برایم جالب اند. به همین دلیل برخی نویسنده گان، تغییر موضع یاد شده را، نقطه ی کمال سروش به عنوان روشنفکر دینی عنوان میکنند.</p> <p>اما رویهمرفته، وقتی به مبانی نظری روشنفکران دینی توجه کنیم، شاهد تفاوت ریشه ای در ابزار معرفتی اندیشه این گروه با معرفت مدرن هستیم. زیرا در مقام نتیجه یا در آخرین تحلیل مشاهده میکنیم که نقطه ی عزیمت روشنفکر دینی برای شناخت و کنار آمدن با تجدد، تکیه بر”نظام اندیشه دینی” یا سنت بحساب می آید.- این دقیقا همان اصلی است که از وی روشنفکر دینی بار آورده است- نکته ی یاد شده را عمدتا میتوان در هنگام برخورد این ”روشنفکران” با بسا ارزشهای مدرن، بویژه سکولاریسم بطورعریان مشاهده کرد.</p> <p>مثلا در بحث سکولاریسم میبینیم که این روشنفکر تنها علاقمند و یا شاید تنها قادر به پذیرش سکولاریسم سیاسی است، نه سکولاریسم فلسفی، که بگفته ماکس وبر طرح کننده ی مسئله ی افسون زدایی در جهان مدرن است. زیرا دستگاه فکری اینچنین روشنفکر توانایی گنجانیدن این مسئله را در منظومه خویش ندارد بنا به وی این اجازه را نمیدهد تا به تولید و پرورش ضد خویش بپردازد.</p> <p>در همچو مواردیست، که تفاوت موجود میان بینش روشنفکری دینی را به نسبت عدم استقلال بنیاد نظری اش با روشنفکر متجدد خیلی بساده گی باز شناخت. دقیقا این اتکا به “نظام اندیشه سنتی” است که روشنفکر دینی را معنی میبخشد، الا روشنفکر دینی قادر به افاده معنای مشخص از خویش نخواهد بود. چون در صورتیکه روشن فکر دینی بخواهد بیرون از پوشش و موضع سنت خودش را تعریف کند، او دیگر نیازی ندارد تا الزاما روشنفکر دینی باشد.<br class='autobr' /> به همین دلیل است، که بسا از منتقدین بر تفاوت خرد استقلالی که زمینه تفکر روشنفکری است و خرد متکی بر سنت برای تشخیص تناقض در مبنای نظری روشنفکر دینی، تاکید نموده اند.</p> <p>یعنی روشنفکر زمانی “روشنفکر دینی” است، که در پوشش سنت به سراغ تجدد گام برمیداردو هرگاه ازین پوشش خارج گردد دیگر روشنفکر دینی نیست، چه این پوشش خود محدود است و تفکر مدرن نهایت ناپذیر.<br class='autobr' /> اینجاست که روشنفکر دینی در ذات خویش به یک ترکیب متضاد مبدل میگردد.</p> <p>روشنفکر دینی با پرداختن بر پاره ای از مسایل سنت دینی همچون عرفان، فلسفۀ اسلامي، تفسير، تاريخ دين و فقه بگفته ی خودش در پی بازخوانی “سنت” و کنار آمدن با تجدد است. این روش وی در مقام نتیجه نشان میدهد که او با امکانات سنتی که در دست دارد، در تلاش تعریف و نقد مدرنیته در چارچوب منظومه ی فکری خویش میباشد، نه طور دیگری. این روش همانطوریکه در بسا تحلیل ها تذکر رفته است، بزرگترین نقیصه اش، اغراق در معرفی امکانات موجود در متن سنت دینی است. در بهترین حالت این نحله ی فکری به عرفان اسلامی که چندین قرن است ارتباط آن با انکشافات اجتماعی و تاریخی قطع شده است، اتکا و رجوع میکند. به زبان ساده مولانا و سهروردی و غزالی و… هنوز برایش حرفهای ناگفته ی فراوانی دارند، که با “کشف” آن میشود مثلا بحران سیکولاریزاسیون و سنت را در کشورهای اسلامی مهار کرد. اما اغراقی که در بیان امکانات دست داشته اش دارد، وی را دچار نوعی توهم در پرداختن به مسایل میسازد.</p> <p> یافتهای معرفت شناختی اندیشه در بسا موارد بیانگر بیگانگی مسایل جدید در نظام اندیشه ی سنتی است، که این گروه روشنفکران همواره بدنبال آن بوده اند.</p> <p>به همین دلیل با امکاناتی که در اختیار این گروه است، نمیشود گفتمان و سوال جدیدی طرح کرد. روشنفکر دینی خود به این امر واقف است و به همین دلیل از بدو پیدایش، دایم در حال تغییر در مواضع و مبانی اندیشه ی خویش بوده، که این امریست میمون. چون در وضعیت موجود و آنطوریکه “روشنفکر دینی” میخواهد؛ از موضع سنت یا در پوشش آن برقراری نسبت میان تجدد و سنت امر ناممکن به نظر میرسد. زیرا در گام نخست مبانی نظری و ابعاد مدرنیته در ترمینولوژی سنت قابل درک نیستند، و در قدم بعدی با چنین امکاناتی نمیتوان برای نقد مدرنیته “بدون تعصب” سوال طرح کرد.</p> <p>حالا سوال اینجاست، که در صورت عدم کارایی پارادایم روشنفکر دینی برای یافتن نسبت میان تجدد و سنت چه باید کرد؟ آنطوریکه بسا از منتقدین روشنفکری دینی یاد آور شده اند، یک راه دومی سوا از روش گروه یاد شده وجود دارد.</p> <p>و آن یافتن نقاط مشترک میان سنت و تجدد و ایجاد تعامل میان این هردو، نه در پوشش سنت بلکه درپوشش تجدد، با بیرون شدن از لاک سنت و از موضع مدرنیته میتواند امکان پذیر باشد. چون مبانی نظری و ارزشهای سنت به نسبت تاریخیت آن در ادبیات مدرنیته بسادگی قابل درک و شناخت میباشند، ازین چشم انداز میشود به نکات مشترک و قابل درک میان این دو مقوله دست یافت. در چنین وضعیتی میتوان هم روشنفکر بود و هم دیانت داشت، آنطوریکه همه روشنفکران سوا از گروه مورد بحث در ممالک اسلامی هم مسلمان اند و هم روشنفکر و متجدد، اما نه روشنفکر دینی. درینجا تذکر این نکته ضروری است، که خلاف تلقی بسیاری ها “روشنفکر دینی” نبودن، الزاما به معنی “روشنفکر لائیک” بودن نیست.</p> <p>اما مشکل جائیست که بحث تحلیل و شناخت نسبت سنت با مدرنیته در چارچوب نظری مدرنیته، نه تنها برای روشنفکر دینی مقبولیت ندارد، بلکه برایش مشکل آفرین نیز میباشد، زیرا قبول این روش، پارادایم نظری وی را از اساس فرومیریزد و در یک چنین حالتی دیگر وی نمیتواند روشن فکر دینی باقی بماند. به این اساس پارادایمی که روشنفکر دینی ارایه میکند، از اساس دچار آشفتگی و ابهام است و به همین دلیل است که ماهیتا این گروه را دچار عدم ثبات و تغییر در مواضع بطور مکرر نموده و در گفتمانی که برای جمع کردن سنت و لوازم دنیای مدرن تا حال داشته اند، سنت هر روز گامی به عقب می گذارد.</p></div> https://mail.kabulpress.org/article4403.html https://mail.kabulpress.org/article4403.html 2009-12-21T21:00:00Z text/html fa یعقوب ابراهیمی <p>در یک بیان ساده، به باور من، نسل چیزی نیست جز مجموعه انسانهای، که از درون نگرشهای مصرف شده در تاریخ، با پشت سر گذاردن آزمونها و تجارب آن در زمان و مکان معین به کمال رسیده، برای شکل دادن خود و جلوگیری از عقبگرد در یک ستیز مدام و نقادانه با گذشته قرار دارد. <br class='autobr' /> عمدتا شناخت یک نسل به نگرش متفاوت آن در برخورد با مسئله ها نسبت به نسل یا نسلهای پیشین وابسته است. بدین معنی که هر نسل دریچه مشخصی برای دیدن دارد، که مقوله ها و پدیده ها از چشم انداز وی در چارچوب بینش های قبلی نگنجیده و در بسا موارد با (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH139/arton4403-423a7.jpg?1769407056' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='139' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>در یک بیان ساده، به باور من، نسل چیزی نیست جز مجموعه انسانهای، که از درون نگرشهای مصرف شده در تاریخ، با پشت سر گذاردن آزمونها و تجارب آن در زمان و مکان معین به کمال رسیده، برای شکل دادن خود و جلوگیری از عقبگرد در یک ستیز مدام و نقادانه با گذشته قرار دارد.</p> <p>عمدتا شناخت یک نسل به نگرش متفاوت آن در برخورد با مسئله ها نسبت به نسل یا نسلهای پیشین وابسته است. بدین معنی که هر نسل دریچه مشخصی برای دیدن دارد، که مقوله ها و پدیده ها از چشم انداز وی در چارچوب بینش های قبلی نگنجیده و در بسا موارد با آنها در تضاد است.</p> <p>بنا عمده ترین تفاوت یک نسل با نسل دیگر در این است که آنها از هر مقوله ای دو برداشت متفاوت دارند. این اختلاف میان نسلها عمدتا دو عامل دارد، که یکی آن تفاوت در عصرها و دیگری رشد فکری و فرهنگی در جوامع به نسبت زمان، مکان و حوادث است.</p></div> <div class='rss_texte'><p>با این نگرش میخواهم واضح سازم، که در برخورد با مسئله "نسل ها" و باز شناخت "نسل پسین" در افغانستان، بطور مشخص وجه سیاسی و جامعه شناختی مقوله ها برای من قابل بحث اند، تا وجوه "معنا شناسانه" و "ژنتیکی" مسئله.<br class='autobr' /> زیرا یافتها و مفاهیم سنتی از نسل، که بیشتر بار بسیار "ساده" ی زیست شناسانه و معنا شناسانه دارد، و غالبا در گفتگوهای امروزی کاربردش را از دست داده، دیگر نمیتواند، قادر به ارایه چشم انداز روشن و مشخص ازین مقوله در یک فرایند گفتمانی باشد.</p> <p>بنا تنها ابزاری که با آن میتوان به بازشناخت مقوله ی نسل رفت، همانا ابزار سیاسی و جامعه شناختی است، که با آن میتوان بستر تاریخی-گفتمانی، بینشها، نگرشها و در مجموع یک نسل را باز شناخت.</p> <p>در چارچوب این بینش و در حال حاضر یک نسل میتواند برای معرفی خویش، حد اقل ازین خصوصیات بهره مند باشد:</p> <p>1. راز زدایی شده باشد. یعنی حضور و بینش اش واضح و قابل درک باشد.</p> <p>2. قابل تحلیل و نقد باشد.</p> <p>3. در گفتمانهای مختلف قابل تعریف باشد.</p> <p>ازین دیدگاه، نسلها عمدتا بر مبنای درک و یافتهایشان از رخداد ها، نگرش شان نسبت به مقوله ها و باز تعریف خود در برابر این مقوله ها، حضور فعال و تجربه هایشان تعریف میشوند. همچو تعریفی بیانگر یک نوع استقلال روانی برای "نسل" است، که کنشها و واکنشهایش را در مواجهه با رویداد ها و نسبت به پیشینیان، استقلال می بخشد.</p> <p>ما خصوصیات چنین نسلی را بخوبی میتوانیم در روسیه ی "پسا هشتاد"، نسل انقلاب اسلامی ایران، نسل نوین هندوستان و درسایر کشور ها در همه اشکال، "دموکرات"، "توتالیتر"، "انقلابی" ... بطور واضح مشاهده کنیم.</p> <p>مثلا در روسیه وقتی از نسل پسین صحبت به میان می آید، مسئله کاملا مفهوم است. یعنی از نسلی حرف میزنیم که با یک محافظه کاری محتاطانه در تلاش عادی سازی روابط کشورش با جهان مدرن است و "نسبت اش" را با گذشته نیز تا جایی مشخص ساخته. با تمام حرمانهای که نسبت به قدرت از دست رفته پیشین دارد، برای مواجهه با واقعیت عصر، خود را آماده ساخته و راه اش را برای کنار آمدن با جهان آزاد مشخص نموده است. چنین نسلی، معرف نسل پسین در روسیه است.</p> <p>همچنین نسل پسا انقلاب اسلامی در ایران که از نگاه ژنتیکی سومین نسل آن در حال شکل گیری است، مشخصات قابل شناخت خودش را دارد. این را نیز باید یاد آور شد که در ایران آنچه "نسل پسین" می نامیم واقعا بعد از انتخابات اخیر و در خاکریز های نمزده ولایت فقیه با گفتمان اصلاحات و دموکراسی چهره نمایی کرده است، که جای بحث خودش را داراست.</p> <p>همچنان خصوصیت نسل را بطور پیچیده تر اما با ویژه گی های کاملا متبارز آن در جامعه بیروکرات و تکنولوجیزه شده هندوستان میتوان بسادگی بازشناخت. نسل نوین هند، که از بامداد استقلال این کشور و با وداع با شعارها و آرمانهای گاندی و گاندیسم، مدیریت جامعه ی در هم ریخته این سرزمین را در دست گرفت، با شتاب به تعریف خویش در درون بیروکراسی نوپا و فن آوری روبه رشد پرداخت. این نسل توانست با حرکت خردمندانه و با تمسک به ابزارهای قابل دسترس و عملی، طی شصت سال آخر نمونه جالبی از مدیریت را در تمام سطوح کلان و کوچک ارایه دهد و اسباب معرفی "بزرگترین دموکراسی جهان" را فراهم سازد. با آنکه هندوستان یکی از کثیرالحزب ترین کشور های جهان بمشار میرود، حزب کانگرس قسمت عمده ای از شهروندان این کشور را در خود جا داده و همچنان حزب کمونیست حدود ده درصد کرسی در پارلمان دارد، همین طور کم نیستند احزاب با ایدیولوژی ها و نگرش های متفاوت، هم در سطح دولت فدرال و هم در ایالات. اما حالا نه حزب کمونیست و نه کنگرس، نه ایدیولوژی و نه شعار های عدم خشونت، هیچکدام قادر به باز تعریف نسل در هند نیستند، چون نسل کنونی هند صرف در درون بیروکراسی روبه رشد و فن آوری خود را تعریف کرده و با همین خصوصیت نسبت اش را با نسل پیشین معین کرده است. دیگر حتی فرهنگ کهن-بومی این کشور نیز، که همواره بصورت جادویی در فرایندهای کلان سیاسی وسیعا تاثیر گذار بود، در حال رنگ باختن در برابر مظاهر مدرینته و ارزشهای جهان جدید است. دغدغه "نسل پسین" هند، دیگر نه هراس از "استعمار" است و نه هم از دست دادن هویت کهن در برابر ارزشهای جهان جدید، بلکه این نسل با نگاهی به آینده، بیشتر برای پاسداری از هویت جدید بدست آورده در جهان مدرن گام بر میدارد.</p> <p>با این چشم اندازها، وقتی به افغانستان نگاه بیاندازیم، استعمال عبارت "نسل پسین" درین کشور، با توقعی که ما از کاربرد این اصطلاح داریم، چندان سازگار به نظر نمیرسد. افغانستان جامعه ی را مانند است، که در آن "نسل جوان" دغدغه هایش، چشم اندازهایش، درکها و تعریفهایش، نه تنها تفاوتی با نسل های ما قبل ندارد، که چنان این درکها در هم ریخته اند، که مسئله "شناخت" را نسبتا مشکل و مبهم ساخته است. یعنی به یک زبان ساده میتوان گفت، که در شرایط کنونی ما در کشور خویش شاهد نسلهای "در هم ریخته" ای استیم، که هیچکدام نه قادر به تعریف خویش است و نه هم توان باز شناخت آنها ساده است.</p> <p>برای من حتی آن مسئله "نسل پیشین" نیز تا هنوز بسیار مبهم به نظر می آید، تا حال نتوانسته ام خود را قناعت دهم، که "نسل های هیاهوگران مسخ شده" را بر اساس چی معیار ها و امکانات تعریف کرد. زیرا باور دارم، که تعریف "نسل پسین" بدون شناخت "نسل پیشین"، دغدغه هایش، مسئله هایش، یافتها و درکهایش ممکن نیست. همچنان تا هنوز نتوانستم خودم را قناعت دهم، که آیا تاریخ معاصر و قابل دسترس ما امکانات پاسخگویی به پرسشهای هزار تو و استخوان سوز ما را دارد یا نه؟ <br class='autobr' /> من با صورتبندی های مانند نسل یکم و چندم در تاریخ صد سال آخر افغانستان موافق نیستم، زیرا این موضوع یک مسئله بغرنج "معرفتی و جامعه شناختی" است و نیاز به ارزیابی های عمیق تاریخی-تحلیلی دارد، تا روخوانی جزوه های پراکنده که هر یافتی مبتنی بر آن بجای حل مشکل، گره کور دیگری بر گره های پیشین می افزاید. در یک دید بد بینانه من هنوز شک دارم، که آیا طی صد سال آخر گاهی هم بوده، که نسلها در افغانستان بطور فراگیر "بدویت شهوتناک" خود را کنار گذاشته و با ابزار های جهان جدید به تعریف و تشخیص خود نسبت به دیگران پرداخته باشند؟</p> <p>باور من این است، که تعریف و تشخیص نسل پسین در گام نخست بسته گی به شناخت و نقد اش از نسلهای پیشین و سنجش خویش نسبت به آنها دارد. تا زمانیکه نسل تازه بدوران رسیده نتواند نسل پیشین را با دقت شناخته و نقد کند و کنش خود را در یک آزمون مقایسه ای با کنشهای تاریخی قرار ندهد، وجودش جز اثبات دوام پروسه ژنتیکی نسلها اما با "لباس پاره پاره پست مدرنیستی" و تکرار حرمانهای گذشته چیز بیشتری نخواهد بود.</p> <p>بنا با یک "نگاه شتابزده"، به نسبت خصوصیاتی که شناخت و تعریف نسلها در زمان کنونی نیازمند آن است، من حد اقل به وجود "نسل پسین" در افغانستان بی باور هستم. من "نسل جوان" افغانستان را از لحاظ دیدگاه هایش، در یک داد و ستد عمیق و یک وضعیت در هم ریخته با نسل سلف میبینیم، که نه حرفی برای گفتن دارد و نه دریچه ای از خویش برای دیدن. از آنجایی که این نسل، به نسبت "خصوصیت طبیعی" قابلیت جذب ظواهر مدرنیته را داشته است، نزد بسیاری ها "توهم به میان آمدن نسل مستقلی" از "گفتمان" را در بستر تاریخی-اجتماعی ما خلق کرده است، در حالیکه استعداد جذب ظواهر و تظاهر به نو شدن، در افغانستان چیز نوی نبوده و حد اقل در صد سال آخر همواره تکرار شده است. "همیشه کلاه های نو پوشیدند اما مغز ها همچنان کهنه باقی ماند."</p> <p>بدین ترتیب، نیستی "نسل پسین" حد اقل در شرایط حاضر فکر نمیکنم جای بحث زیادی داشته باشد، و هرگز هم این موضوع برای من مسئله نبوده است. بلکه مسئله برای من همیشه در همچو وضعیتی، چگونگی بازشناخت اسباب، عوامل و امکاناتی بوده، که مدتهاست، تولد "نسل پسین" درین سرزمین را به "تعلیق" در آورده است، که در جای جداگانه ای روی آن بحث خواهم کرد.</p> <p>رویهمرفته نسل پسین در افغانستان، با بینشهای متعلق به خودش، اگر امکان بوجود آمدن را هم داشته باشد، ممکن نیست، در چارچوبهای فعلی سنتی-بومی قابل تعریف باشد، بلکه این نسل در درون نهادهایی سامان خواهد یافت، که از ریشه با ساختارهای انعطاف ناپذیر بومی متفاوت باشند. ساختار های سنتی حاکم قادر به پرورش نسل پاسخگو به نیازهای عصر کنونی، در یک فرایند منطقی و گام بگام نیستند. حتی اگر احتمال بوجود آمدن نسل در شرایطی حاکم ممکن هم گردد، این حوادث هستند که چنین احتمالی را قوت خواهند بخشید، که در چنان حالتی امکان تعلیق و حتی عقبگرد نسبت به تولد به مراتب بیشتر است.</p> <p> عمدتا به نظرم تولد یک "نسل" شبیه ظهور یک " فرماسیون تاریخی-اجتماعی" است، که نه در وجود همه انسان های متعلق به یک رده سنی و زمانی، که در وجود یک بخشی از آنها که با خصوصیات متفاوت و قابل تشخیص ظاهر میشوند آغاز گردیده و با طی زمان فراگیر میشود. اما چنین فرایندی، در صورت ضعف منطق و ناهمزمانی پارادایم های آن، پس از آغاز قابلیت تعمیم را نیافته و در جای خود و صرف برای آغازگران به سنگواره مبدل میگردد. من فکر میکنم، که در دسته بندی نسلها در افغانستان عمدتا همان جرقه های در نطفه خاموش شده را به مثابه نسل فراگیر افغانی علم میکنند، که برای توده های خوابیده در بستر بیمار بدوی شان قابل درک نبود. بنا طبیعیست که باید کسی در فلان روستا از مسئله "چپ لائیک" نا آگاه بوده و هنوز به بدویت خویش مباهات ورزد. اما ظرافتی که در این مسئله نهفته است، وادارم میسازد، که بپرسم، آیا در همان عصری که نویسنده گان فرهیخته از نسل "چپ لائیک و انقلابی" حرف میزنند، آیا ما یک جامعه "چپ لائیک" داشتیم یا یک جامعه "بدوی"؟</p> <p>با تاکید روی این موضوع، سخنم را به پایان میرسانم، که نسل پسین در افغانستان زمانی میتواند، از "وضعیت تعلیق" کنونی بدر آمده و به "تولد" برسد، که پارادایم یا به قول فوکو "اپیستمه" اش را بیان نموده و با ابزارهای زمانمند و بطور گام بگام آن را فراگیر سازد. یا به زبان دیگر، "نسل پسین" باید دریچه اش را که از آن به تاریخ، انسان و جامعه نگاه میکند، نشان دهد، طوریکه این دریچه قابلیت جذاب بودن به همه را داشته باشد.</p> <p>یادآوری: این مقاله را در مباحثه ای روی مسئله "نسل پسین افغانی" در "صفحه باز" نوشته بودم، کسانیکه علاقمند مطالعه ادامه بحث اند، دنباله را میتوانند آنجا ببینند...</p></div> https://mail.kabulpress.org/article4300.html https://mail.kabulpress.org/article4300.html 2009-11-29T11:12:00Z text/html fa یعقوب ابراهیمی <p>با آنکه خیلی گرفتارم و کارهای که باید انجام شوند هر روز در اطرافم متراکمتر میگردند، در چند فرصت کوتاه کتاب"سانسور" نوشته "کامران میرهزار" روزنامه نگار شناخته شده افغانستان و دوست خوبم را مروری کردم. به مسایل فراوانی پیرامون سانسور درین کتاب پرداخته شده، که خالی از اهمیت نیستند. جملات شتاب زده یی را بر آن نوشته ام، که البته نه میتوانند نقد باشند و نه هم قضاوت، صرف یاد آوری های شتاب زده یی اند از برای خالی نماند عریضه، که بعنوان یک خواننده متن در لابلای کتاب به نظرم آمدند. <br class='autobr' /> در مجموع (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique34.html" rel="directory">آزادی بيان</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH139/arton4300-94b74.jpg?1769407056' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='139' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>با آنکه خیلی گرفتارم و کارهای که باید انجام شوند هر روز در اطرافم متراکمتر میگردند، در چند فرصت کوتاه کتاب<a href="http://www.kabulpress.org/my/spip.php?article4291" class="spip_out" rel="external">"سانسور" نوشته "کامران میرهزار"</a> روزنامه نگار شناخته شده افغانستان و دوست خوبم را مروری کردم. به مسایل فراوانی پیرامون سانسور درین کتاب پرداخته شده، که خالی از اهمیت نیستند. جملات شتاب زده یی را بر آن نوشته ام، که البته نه میتوانند نقد باشند و نه هم قضاوت، صرف یاد آوری های شتاب زده یی اند از برای خالی نماند عریضه، که بعنوان یک خواننده متن در لابلای کتاب به نظرم آمدند.</p></div> <div class='rss_texte'><p>در مجموع "سانسور" کتابیست در راستای مدون ساختن بخشی از رویدادهایی که در اطراف ما اتفاق می افتند، اما خیلی زود از حافظه ها رخت می بندند.</p> <p>سانسور، بویژه پس از گسترش دامنه ی رسانه های "غیر دولتی" در افغانستان در سال 2002 بگونه خیلی ها برهنه وارد میدان شد و با چهره های گوناگون بالای روزنامه نگاران اعمال گردید. درین زمینه مباحث فراوانی تا حال از سوی روزنامه نگاران، نویسندگان و کانونهای آزادی بیان صورت گرفته است، اما پرداختن به این مسئله در چارچوب کتاب تا هنوز اقبال چندانی نداشته است. بنا انتشار این کتاب میتواند برای تحقیق بیشتر در زمینه سانسور در افغانستان، که هر روز بغرنج تر میگردد، کمک کند.</p> <p> در کتاب حاضر، از یک جانب با کنار هم گذاشتن رویداد ها تلاش شده تا وقایع تاریخی به باد فراموشی سپرده نشوند و از سوی دیگر نویسنده کوشیده تا زوایای پنهانی که سبب خلق فضای سانسور در محیط رسانه یی افغانستان گردیده است، به بحث گرفته شود.</p> <div class='spip_document_5397 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L500xH678/Censorship_in_Afghanistan_Kamran_Mir_Hazar_cover-2-f310b.jpg?1769348423' width='500' height='678' alt='' /> </figure> </div> <p>کتاب پس از مرور کارنامه ی نویسنده، که فراز و فرودهای فراوانی در عرصه روزنامه نگاری در افغانستان را پشت سر گذاشته، با یک پیش درآمد بر وقایع تاریخی- اجتماعی در افغانستان آغاز میشود، که در لابلای آن تلاش شده تا خاستگاه ها و عوامل سانسور، که چگونه از درون این وقایع قد برافراشتند، جوانه زدند و به ثمر نشستند، بررسی گردد.</p> <p>با آنکه اشاره های ضمنی و قسما تکراری بر رویداد های تاریخی، به ریشه یابی مسئله کمک میکنند، اما آنچه کتاب را بیشتر مورد توجه قرار داده است، همانا پرداختن به مسئله سانسور بعد از سال 2001 در افغانستان است.</p> <p>از یک سو، روایت سرگذشت مبهم و آمیخته با سرکوب نسلی از روزنامه نگاران افغان که با وجود گرفتاری های فراوان، سخت با سانسور گلاویز اند و از سوی دیگر پرداختن به موجودیت، شدت و گسترش پدیده ای بنام سانسور در افغانستان، بیانگر نگرش دوگانه یا دو بعدی نویسنده نسبت به موضوع است. نویسنده هم میخواهد بگوید، که سانسور وجود دارد و چرا وجود دارد، و همزمان اشاره میکند که با وجود این وضعیت مقاومت هم در برابرش وجود دارد، که روزنامه نگاران افغان تا سرحد، اعدام، شکنجه، زندان و تبعید برای درهم شکستن این فضا تا حال پیش رفته اند. این مسئله بیشتر عنوان مقاله معروف محی الدین انیس "بحران و نجات" را به یاد می آورد، که می گفت چون بحران وجود دارد، نجات هم باید وجود داشته باشد.</p> <p><strong>سرکوب های زنجیره یی</strong></p> <p>قسمتی از کتاب که بیشتر یاد آور تلخی روزهای دشوار روزنامه نگاری در افغانستان است، مربوط به سرکوبهایی میباشد که بطور زنجیره یی در هشت سال آخر از جانب نهاد های سلطه گرا بر روزنامه نگاران اعمال گردیده است. خواندن این قسمت، هر چی باشد، خواننده را تا سرحدی به باطلاق های بد بینی فرو میبرد، که به هر چه شعار"دموکراتیک" است، شک کند. انگار اینهمه قتل، حبس، تبعید و ارعاب، سازماندهی و خیلی ماهرانه سازماندهی شده اند. در همین بخش به پرونده های از قتل روزنامه نگاران اشاره میشود، که هیچگاهی گشوده نشدند، بنا قاتل در پناه معافیت جاودانی به کشتار همچنان ادامه داد. قصه تبعید هایی که ادامه دارند و تهدیدهایی که هر روز رنگ عوض میکنند. محدود شدن امکانات دسترسی به اطلاعات و گسترش خود سانسوری از دیگر مواردی اند که به مثابه بازتولید سرکوب درین بخش بطور مسلسل به آن پرداخته شده است.</p> <p><strong>نگاه "تک عاملی" به قدرت به مثابه خالق فضای بسته</strong></p> <p> ماهیت قدرت ها بویژه قدرت سیاسی سلطه گرا مقتضی آن است، که برای دوام هژمونی، تا میتواند برای جلو گیری از تکثر صدا ها از طریق یکدست ساختن آنها به هر وسیله یی تمسک جوید.</p> <p>بنا هر عاملی را که در جهت متکثر ساختن صداها عمل میکند، مخالف خود پنداشته، "پنهان یا عریان" از سر راه اش میبردارد. اما شدت عملکرد قدرت همواره بسته به مهارت و سنجش کنش گرانی است که در برابرآن عمل میکنند. عمدتا قدرت در برابر کنشهای سنجیده شده، یا کمتر واکنش نشان میدهد و یا هم غافلگیر میگردد، بنا ناگزیر با فضای جدید بوجود آمده خود را عیار میسازد. اما میزان حساسیت قدرت همواره در برابر کنشهایی شدید است، که "با تکانه های تند تری" مطرح میگردند.</p> <p>اما در کتاب سانسور، به مقوله قدرت بگونه خیلی یکجانبه نگریسته شده و بویژه در هشت سال آخر مقوله سانسور در افغانستان تک عاملی به بررسی گرفته شده است. اما بررسی ظرفیت دموکراتیک رسانه ها، که همواره به میزان کنشها و قابلیتهای درونی خویش واکنش خلق کرده اند، کمتر افبال توجه یافته است.</p> <p>خوب، شاید من هم جای میرهزار میبودم همینطور میپرداختم، زیرا قدرت سلطه گرا در افغانستان درین سالها عمده ترین مانع تکثر و بیان آزادانه بوده است؛ اما ظرفیتهای در اینسوی ماجرا نیز وجود دارند، که اغلب اوقات به شدت فاجعه کمک میکنند.</p> <p><strong>زبان</strong></p> <p> من که هیچ تخصصی پیرامون زبان ندارم، امیدوارم حرف به بیراهه نکشد، اما از زبان کتاب حاضر خوشم آمد. با آنکه در برخی موارد کمی "برنده" است. در مجموع کتاب با زبان خیلی سلیس، روان و تاحدی روزنامه یی نوشته شده است و بافت جملات نیز طوری نیستند که خواننده را زیاد به مشکل مواجه سازد.</p> <p>در مجموع فکر کنم این کتاب منبع غنیمتی باشد در گستره ی روزنامه نگاری و بویژه تاریخ روزنامه نگاری افغانستان، مخصوصا مبحث میان سالهای 2001 – 2009 آن، که خیلی تازه و در عین زمان پیچیده است.<br class='autobr' /> برداشت کلی من به حیث یک خواننده متن از کتاب سانسور اینست، که هر کی در افغانستان تلاش میکند، تا دغدغه های درونی اش را با صدای "بلند" بیان دارد، سرکوب میشود و سخت سرکوب میشود. چون فضا "سانسوری" است.</p> <strong> <a href="http://www.kabulpress.org/my/spip.php?article4291" class="spip_out" rel="external"> <p>سانسور در افغانستان</p> <p>با نگاهی ویژه به سانسور در رژيم حامد کرزی/ کامران میرهزار/ کتاب الکترونیکی خزان 1388- نوامبر 2009/ انتشارات آی پی پلنز با همکاری کابل پرس/ تکثیر، انتشار، اقتباس يا ترجمه ی این اثر و هرگونه استفاده ی دیداری و شنیداری و الکترونیکی از آن بدون اجازه ی نويسنده ممنوع می باشد.</p> <p>سه شنبه 24 نوامبر 2009</p> </a> </strong></div> https://mail.kabulpress.org/article4292.html https://mail.kabulpress.org/article4292.html 2009-11-28T14:46:00Z text/html fa یعقوب ابراهیمی <p>سوال اینجاست، که آیا بحران تاریخی و اکنونی "روشنفکری" در افغانستان، ریشه در نیستی گفتمان ها داشته یا سترونی گفتگوهای نا بهنگام غرقه در سهل انگاری و تنبلی های شعار زده؟ <br class='autobr' /> من با این بحث حسین مبلغ [1] میتوانم موافق باشم که گفتگو های روشنفکری در افغانستان از مشروطیت تا حال بنا بر فشار عوامل بیرونی، در مراحل گوناگون چهره عوض کردند؛ اما پذیرش این که وسوسه های بمیان آمده توانسته باشد "گفتمان" ی را با مفهوم مدرن آن، که مبتنی بر تامل و نقد است، و بدون پیامد حذف گرای خشونت بار در آن چیزی گفته و چیزی (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH139/arton4292-71698.jpg?1769407056' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='139' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>سوال اینجاست، که آیا بحران تاریخی و اکنونی "روشنفکری" در افغانستان، ریشه در نیستی گفتمان ها داشته یا سترونی گفتگوهای نا بهنگام غرقه در سهل انگاری و تنبلی های شعار زده؟</p> <p>من با این بحث حسین مبلغ [1] میتوانم موافق باشم که گفتگو های روشنفکری در افغانستان از مشروطیت تا حال بنا بر فشار عوامل بیرونی، در مراحل گوناگون چهره عوض کردند؛ اما پذیرش این که وسوسه های بمیان آمده توانسته باشد "گفتمان" ی را با مفهوم مدرن آن، که مبتنی بر تامل و نقد است، و بدون پیامد حذف گرای خشونت بار در آن چیزی گفته و چیزی شنیده میشود، بمیان آورده باشد، برایم حد اقل قابل درک نیست.</p></div> <div class='rss_texte'><p>صرف نظر از چند تلاش استثنایی که آنهم بی ثمر ماند، اصلا گفتمان مدرن نتوانست در افغانستان، از زمان مشروطیت، که ارزشها و اصطلاحات مدرن به گونه یی وارد کشور ما شدند، پیریزی گردد و به کمال نشیند. اصلا فقدان تداوم و گسستهای کسل کننده تاریخی و همچنان دوام پایدار تفکرات سلطه طلبانه و تمامیت خواه، ریشه در نیستی یک چنین گفتمانی دارد، که در دوره های مختلف عوامل تاریخی-اجتماعی معینی داشته است.</p> <p>همین بود که تاریخ معاصر ما در میان "روایت های کبیر" که خود این روایت ها باز تولید کننده آن فضای کرخت و رخوت ناک در برابر گفتمان مدرن بودند، گم شد. معرکه گردانها با روایتهای شان تا توانستند سودای جامعه ای بهتری را در سر پروراندند، اما کمتر کسی یافت شد که با دشواری‌های برپاسازی چنین جامعه ای با ابزار منطق دست و پنجه نرم کند.</p> <p>بنا طبیعیست که "روشن فکر" تنبل و کرخت افغانستان خرد و مفاهیم سیاسی را همواره از چشم انداز اعلامیه های کسل و جزوه های پراکنده یی نگاه کرد، که درک مبتنی بر آن نمیتوانست جز غوغاگری بی خاصیت برایندی داشته باشد. ما شهروندان کشوری هستیم که لیبرال آن بی آنکه لیبرالیسم را بحیث یک اندیشه دموکراتیک جذب کند به ظواهر آن اکتفا ورزید. مارکسیست آن بی آنکه مارکسیسم را به حیث یک روایت فلسفی -تاریخی قرائت کرده باشد به مثابه یک روایت مطلق پذیرا شد. و ناسیونالیست نیز بجای جذب ناسیونالیسم مدنی به سوی جذب تفکرات اتنیکی سرازیر شد.</p> <p>همینطور کم نداشتیم بوالهوسانی که هر از چند گاهی به نام روشنفکر، به مقوله یی علاقمند میشدند، مدتی در اطرفاش دست و پا میزدند و بعد رهایش کرده دنبال سرگرمی دیگری میرفتند.</p> <p>حالا آن گفتمان خردمحور که ما انتظارش را داریم، که باید بوجود می آمد، در کجای این توهمات و آشفته انگاری ها میتوانست شکل گیرد؟ فرشته یی از آسمان درین زمینه الهام نمیکند، وقتی قابلیت وجود نداشته باشد. در افغانستان خشونت زده، با حافظه ی نه چندان انعطاف پذیر و برخوردار از ظرفیت بالای باز تولید تفکر خشونت گرا، قابلیت بمیان آوردن گفتمان مدرن، نتوانست بوجود آید.</p> <p>دلیل آن را میتواند در سادگی و آسان بودن مقوله ها و گرایش های خشونت آمیز جستجو کرد، که عمدتا در جوامعی به کرختی افغانستان، بالاترین سطح پذیرش را داراست. اما در مقابل گفتگو یا دیالوگ که نیازمند ظرفیت بالا و شکیبایی بیشتری است، نتوانست درین جامعه بخوبی پذیرفته شود.</p> <p> گفتمان بر خلاف آنچه ساده فکر میشود به مراتب مشکل است. انسانها در هر جامعه یی بنا بر موقعیت های زمانی/مکانی و وضعیت های فکری، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی خویش بسیار متفاوت از همدیگر اند. بنابراین در صورتیکه گفتار ها عاقلانه و مبتنی بر تامل و نقد عقلانی نباشند، آنچه در نتیجه آن مشاهده می شود نه همدلی و تفاهم ، بلکه بد فهمی و کژ اندیشی و سوء تفاهم هایی خواهد بود، که طبعا نمی توانند نتیجه ای جز رسیدن به موقعیت های تنش بر انگیز و افزایش نظامی گری و اندیشه های امنیتی توطئه گرایانه‏ در همه اشکال بزرگ و کوچک داشته باشند.</p> <p>اصولا گفتگو نوعی تبادلی است که در آن باید چیزی داد و چیزی گرفت و این دادن و گرفتن لزوما در هر زمان و مکان بار برابر ندارد، بنا نیاز به دور اندیشی و دور نگری دارد. در غیر صورت نه تنها به سهولت درک پذیر نیست، که حتی بد فهمی های ویرانگری را به دنبال خواهد داشت.</p> <p>بنابراین زمانیکه یک گفتمان مدرن آغاز میشود، گژفهمی ها رخت می بندند و پای درک خردمندانه به میان می آید، با قبول اینکه، پذیرش گفتمان به نسبت مقاومت حافظه تاریخی انسان، در ابتدا کار ساده ای نیست. زیرا گفتگو های هدفمند دقیقا خلاف برداشت های ناقص تاریخی و مخصوصا جهت اصلاح آن راه می افتند. بدیهیست که یک چنین گفتگو ها نه بر اصل اصرار ورزیدن به تبدیل "دیگری" به "خودی"، بلکه به پذیرش "دیگری" به مثابه "دیگری" و نه بر اعمال زور برای "یکسان سازی" بلکه بر پایه ایجاد تفکر برای "مدیریت تفاوتها" استوار است.</p> <p>اصلا موضوعی با این معیار ها تا هنوز در افغانستان شکل نگرفت تا نامش را بگزاریم "گفتگوی روشن فکری"<br class='autobr' /> ما تاریخی از فرا روایتها و تصورات بسته ی فرا روایتی را پشت سر گذاشته ایم، که در آن قبل از اینکه گفتگویی آغاز گردد، طرف های گفتگو از پیش به یک نتیجه بسته و لا یتغیر رسیده و در تلاش تحمیل نتیجه ی خود بر طرف یا طرفهای مقابل بودند. به همین دلیل، همه، بیشتر ازینکه بشنوند، حرافی کردند و در نهایت گپهای اصلی نا گفته ماند.</p> <p>حالا در کشوریکه، با آنهمه تجارب سیاه، هنوز آدمهایش با ایمانهای تاریخ زده مومیایی هستند، "روشنفکران" و تعلیم دیدگانش تا دندان در سنگر های بیمار سکتاریسم پاس میدهند و خلاصه هر کی دستاویزی دارد، به نحوی درصدد سرکوب بی‌صدای صداهای مخالف خوان است، چگونه میشود با توسل به یک معرفت زمانمند، روابط باروری را میان تضادهای بی رابطه برای ایجاد پل های ارتباط و حرکت بر قرار کرد؟</p> <p>حد اقل قبول یک فضای "دیگر پذیر" از سوی دسته یی از روشنفکران –ولو آماتور و بی تذکره- شاید بتواند به گسترش یک بستر گفتمانی، با چشمانداز های روشنتر کمک کند.</p> <p>اما نباید فراموش کرد که خلق چنین بستر نه با تمسک به حرمانهای نوستالوژیک و تصور زمانها مفروض که صرف با شناخت و درک زمان حال ممکن است. گفتار بوجود آمده در یک چنین "زمینه" ایست که به گفته "آلبن بنسا" میتواند به مثابه "واقعه" مطرح گردد، که به شیوه منطقی، قابلیت ایجاد رابطه، نسبت به گذشته و نسبت به آینده را داراست. با امکانات و معانی که این واقعه بوجود می آورد میشود دوران جدیدی را آغاز کرد. شروع دیالوگ در شرایط موجود افغانستان میتواند واقعه یی باشد برای آغاز دورانی که هرگز فرا نرسید.</p> <p>درین واقعه روشنفکر نقش کسی را دارد که به باور "ژیل دلوز" جعبه ی ابزار یعنی همان تفکر روشنگرانه در اختیار اش است، برای پل زدن بین شبکه های گوناگون جامعه، برای صدا بخشیدن به بی صدایان، و برای متکثر کردن جامعه یی که "قدرت" می خواهد یکدستش کند.</p> <p>بحران موجود اندیشه در کشور ما اگر هر راه برون رفتی داشته باشد، ناگزیر است ابتدا باریکراه گفتمانهای کثرت گرا و خرد محور را عبور کند، تا به کمال برسد.</p> <p>بنا روشنفکر افغانستان برای عبور ازین بحران و طی طریق این مسیر پر مشقت راهی دیگری ندارد، جز اینکه تمام اسباب های واهمه خویش را نسبت به هر گفتار و پندار کنار بگذارد. با تمسک به منطق پذیرش و ترک منطق فرار است که چنین گفتمانی ممکن شکل گیرد. واهمه و فرار از همدگر فقط گفتاری که تولید میکند همان گفتار قدرت مدار هژمونیک است که مزه تلخ آن را تاریخ معاصر ما تا بی نهایت چشیده است.</p> <p>راه عملی تری برای آغاز حرکت شاید این باشد که روشنفکر حد اقل حضورش را در پیرامون به اثبات برساند، یا به گفته"ادوارد سعید" همچون "لکه" یی در طبیعی ترین نقطه ی نا بسامانی و فاجعه، که با وجود نابسامان بون، خود را یک روال بی نهایت طبیعی جلوه میدهد ظاهر شود. در اولین گامها برای آفرینش یک فضای پرسشگری و جستجو گری ابتدایی ترین سوالهای را مطرح سازد که هرگز پاسخ نیافتند و یا هم پاسخهایشان مسخ شدند.</p> <p>1. اشاره به مقاله "تاملی بر گفتار های روشنفکری در افغانستان"، حسین مبلغ</p></div> https://mail.kabulpress.org/article4263.html https://mail.kabulpress.org/article4263.html 2009-11-16T08:42:51Z text/html fa یعقوب ابراهیمی <p>ازچندی که واژه اصلاحات بویژه اصلاحات از طریق پیوستن به قدرت، ولو از "فاسدترین" نوع آن، باب روز شده است، سوالی که در ذهنم همواره تکرار میشود؛ "چگونه گی این اصلاحات؟" است. <br class='autobr' /> اصلاح گری میتواند از مترقی ترین خواستها تا ارتجاعی ترین اهداف را حمل کند. خواست و هدف ما از اصلاحات چیست؟ <br class='autobr' /> عمدتا در فرایند اصلاحات آنچه مهم است، اهداف و خواستهای عقلانی و قابل دسترسی اند که در چارچوب یک برنامه ی شفاف و زمانمند ارایه میگردند. ولی این اصل را نباید فراموش کرد که اصلاحات بطور مجرد ترقی خواهی نیست و این دو (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH139/arton4263-8db02.jpg?1769407056' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='139' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>ازچندی که واژه اصلاحات بویژه اصلاحات از طریق پیوستن به قدرت، ولو از "فاسدترین" نوع آن، باب روز شده است، سوالی که در ذهنم همواره تکرار میشود؛ "چگونه گی این اصلاحات؟" است.</p> <p>اصلاح گری میتواند از مترقی ترین خواستها تا ارتجاعی ترین اهداف را حمل کند. خواست و هدف ما از اصلاحات چیست؟</p> <p>عمدتا در فرایند اصلاحات آنچه مهم است، اهداف و خواستهای عقلانی و قابل دسترسی اند که در چارچوب یک برنامه ی شفاف و زمانمند ارایه میگردند. ولی این اصل را نباید فراموش کرد که اصلاحات بطور مجرد ترقی خواهی نیست و این دو مقوله نباید با هم خلط گردند. به همین دلیل است که مسئله خواستها و اهداف درین فرایند از اهمیت اساسی برخوردار میشود.</p></div> <div class='rss_texte'><p>زمانیکه کانت از انقلاب فرانسه دفاع کرد، به این معنی نبود که کانت انقلابی بود، بلکه او به عنوان یک اصلاح طلب *اهداف* انقلاب را مترقی میدانست. آنچه برای کانت مهم بود ترقی، حقوق بشر، آزادی های فردی و انکشاف بود. او در آلمان میکوشید از طریق ریفورم به این اهداف برسد، اما وقتی انقلاب فرانسه در رسید و این اهداف را برگزید کانت از انقلاب دفاع کرد زیرا *هدف* برای او ترقی و آزادی های فردی بود نه انقلاب فی نفسه.</p> <p>همینطور اگر فرایند اصلاحات با اهداف مترقی و تجدد خواهانه و درعین حال شفاف دنبال نشود، میتواند اصلاح طلبی را به عمده ترین عامل عقبگرد و ارتجاع و نیروی های اصلاح طلب را به بانیان خواستهای ارتجاعی مبدل سازد. در یک چنین حالتی است که اصلاح طلب به مفهوم خاص راه اش از نیرو های مترقی بصورت خودکار جدا شده و با واپسگراترین نیروها در داخل و خارج نظام سیاسی همراه و همسو میشود.</p> <p>پس آنچه جوهر کار اصلاح طلبی مدرن است، اهداف و خواستهای دموکراتیک و مترقی اند که در چارچوب یک فرایند تحول طلبانه دنبال میشوند. در غیر صورت صرف باب کردن این مقوله بصورت دگم و مجرد نمیتواند بار ترقی و تجدد خواهی را حامل باشد، که حتی میتواند به عقب مانده ترین خواستها بستر و زمینه گردد.</p> <p>امروز مثلا در افغانستان مگر همان آخند زاده یی که در کرسی وزارت تکیه زده و هم کیش اش در کرسی پارلمان، دم از اصلاحات و رفع نواقص سیستم نمیزند؟ آری، اما اصلاحاتی که او در دستور کار دارد، تلاشیست که میخواهد ما را از عصر قانون و خرد بسوی قاعده های شمولگرای فقهی و آنهم با روایتهای خودش بکشاند. او مثلا میخواهد با گنجانیدن تمام قواعد شرح مجله الاحکام و تفسیر حاشیه یی که خودش از فقه دارد، در چارچوب مثلا قانون مدنی، جامعه را از فساد فی الارض با شلاق شرعی نجات دهد. خوب، آیا مگر این اصلاحات نیست؟ برای رسیدن به هدفش انقلاب هم نمی کند، کمپاین و تبلیغات راه می اندازد، چند تا وکیل را هم میخرد و بعد میگوید اکنون بالایش رای گیری میکنیم. خیلی مسالمت آمیز!</p> <p> اما آنکه سحرگاه از خواب بر میخیزد و تا نیمه های شب در چاپخانه عرق میریزد، بخشی یا عضوی از رژیم حاکم هم نیست و میخواهد از همان گوشه شهر به رعایا واژه شهروند را بیاموزاند، با آن آخند زاده فرقش از زمین تا آسمان است. در حالیکه هردو اصلاحات میخواهند، اما اهداف شان و در عین زمان موقعیتها و ابزارهایشان متفاوت است.</p> <p>حالا وقتی در افغانستان از اصلاحات از درون رژیم دم زده میشود، عمده ترین اشتباهی را که منادیان مرتکب میشوند، خارج شمردن سایر نهاد ها به جز از دستگاه حاکمه از چارچوب دولت-کشور و تقلیل روایت مشروعیت صرفا به مشروعیت رژیم حاکم است.</p> <p>در حالیکه در گفتارهای نوین دانش سیاسی، بویژه در بحث مشروعیت، یک رژیم بر سر اقتدار "انتخابی" فقط حامل نصف مشروعیت کل دولت است، و نیمه دیگر مشروعیت را گروهای اپوزیسیون و منتقد نظام.و نهادهای مدنی تاثیر گذار خارج از رژیم حاکم حمل میکنند. بدیهیست که میزان موجودیت آن نیمه اول بستگی مستقیمی به وجود یا فقدان گروهای مخالف و کیفیت آنها دارد که فکر نمیکنم نیازی به مثال داشته باشد.</p> <p>حال ما اگر وضعیت سیاسی را در کشور خودمان در نظر بگیریم، این هر دو بخش به دلایل روشن، نهایت شکننده است. رژیم حاکم یا به همان قول معروف پنجمین فاسدترین نظام جهان، توسط مافیای اقتصادی، قاچاقبران مواد مخدر و عقبگرا ترین عناصر مذهبی-قبیلوی بگونه عملی اداره میشود. درست است شاید چند تا اداره چی و منشی دموکرات هم آنجاها در اطراف شان حضور داشته باشند. اما تاثیر و خاصیتی در آنجا ندارند.</p> <p>و آن روی دیگر سکه هم آشفته تر از خود دستگاه حاکم است. چون در بیرون رژیم نیز تمام نیروهای سیاسی مترقی و مرتجع و منتقد در فقدان برنامه های روشن چنان به هم ریخته اند که تشخیص موافق و مخالف در ماهیت اصلا ممکن نیست، جای اپوزیسیون خردمند با برنامه و مشی همچنان خالی است.</p> <p>حال سوال اصلی اینست که در چنین وضعیتی شالوده های ترقی خواهانه ی اصلاح گری را در چی زمینه هایی و با چی امکاناتی میتوان در افغانستان طرح کرد؟</p> <p>در شرایط کنونی، که افراد و نیروهای ترقی خواه و تحول طلب از جایگاه و پایگاه های ثابت اجتماعی برخوردار نیستند، درحالیکه بخواهی نخواهی هنوز قدرت سیاسی پایگاه های محکمی در درون قبیله و مذهب دارد و ژنده پیل های قبیله و قدسیان مذهب هردو قدرت را حد اقل در حال حاضر بطور فعال در اختیار دارند، هر اقدامی با نیت تجدد و اصلاحات ولو مورچه وار را در مخالفت با منافع خویش تلقی کرده و هزاران فراروایت را در برابر آن ردیف میکنند. بنا در وضعیت کنونی طرح اصلاح گری از طریق خود نظام یا از داخل و در زیر ریش این ژنده پیل ها آنطوریکه تجربه نشان داده صرف دو پیامد ناگوار میتواند داشته باشد؛ اول سرکوب، دوم همسویی و همراهی با عقبگراترین برنامه ها و خواستها صرف برای بودن در آنجا.</p> <p>اگر واضحتر صحبت کنیم، امروز اهداف رژیم حاکم به رهبری حامد کرزی ولو در چارچوب هر برنامه یی ترقی خواهانه نیستند. این رژیم با تکیه بر عقبگرا ترین نیروهای قبیلوی-مذهبی برای ابقا از یک سو و برای بازی با جامعه جهانی از سوی دیگر، برنامه های خیلی عقبگرا را در چارچوب خواست و اهداف همین رهبران، ناقضان حقوق بشر و قاچاقچیان مواد مخدر دنبال میکند.</p> <p>بنا با نیت اصلاحات، مانند قارچ در درون نظام سبز شدن در فقدان یک نیرو و پایگاه اجتماعی در برابر این قدرتهای قدسی کارایی عملی ندارد.</p> <p>کار کردن در دولت برای پیشبرد امور و جلو گیری از توقف ارایه خدمات اجتماعی یا برای تامین معاش به هیچوجه نه مردود است و نه هم کدام عیبی و شاید هر کسی در مراحل از زندگی این کا را بکند، اما در شرایط کنونی پیوستن به یک دستگاه اینچنینی با دلایل موجود و با نیت اصلاحات تجدد خواهانه چندان عملی و معقول به نظر نمی آید.</p> <p>حال باقی می ماند آن سوی دیگر قضیه، یا گروه و نهاد هایی که بیرون از نظام حاکم موقعیت دارند. <br class='autobr' /> در تاریخ معاصر افغانستان همواره اگر رژیم ها بخشی از فاجعه بودند، بحرانها در اثر نبود یک اپوزیسیون برنامه گرا و نیروی مدنی خردمند اوج گرفته است. گروه های به اصطلاح مخالف نظام با علم کردن شعارهای ناهمزمان و حتی کنشهای افراطی جرقه های فاجعه را بسوی خرمن سریعتر راندند. خلای یک اپوزیسیون خردمند و سایر گروه های فشار یک خلای تاریخی در تاریخ سیاسی معاصر افغانستان است.</p> <p>این بدیهیست که در نبود چنین نهادهایی، مقبولترین نظام ها به فاسدترین و مستبد ترین دستگاه های سرکوب مبدل میشوند.</p> <p> پس دیدگاه اصلاحات دولت صرف بوسیله اصلاح حکومت-اگر چنین اصلاحی فی نفسه ممکن هم باشد- با نا دیده گرفتن طرح اصلاح و بسیج گروه های فشار در بیرون از نظام حاکم نمیتواند یک دیدگاه منصفانه باشد.</p> <p>با این سخن موافق هستم که روشنفکران، منتقدان و مخالفان سیاسی رژیم در حال حاضر در کشور ما، به نسبت نا معین بودن پایگاه ها و مواضع دچار آشفته انگاری و گزافه گویی شده اند، اما این همه نیرو ها باید قابلیت سامان مند شدن و انسجام را بیابند، که ایجاد چنین قابلیتی بدون بمیان آمدن گفتمان های فراگیر پیرامون رسیدن به یک رهیافت خردمندانه و زمانمند ممکن نیست.</p> <p>چنگ زدن به دامن روایت های دگم بدون ارایه خواستها و اهداف شفاف در فرایند یک اصلاحات ترقی خواهانه، راه بجایی نمیبرد.</p> <p>در حال حاضر ما سخت در یک آشفتگی و سراسیمه گی فکری در ارایه تعریف ها از وضعیت سیاسی و چه باید کرد ها در چارچوب یک برنامه فراگیر برای حد اقل تعمیم یک دموکراسی سالم قرار داریم. روی این دلیل گفتارهای خلاف سلیقه چندان بر مذاق مان نمیچسبد. در حالیکه یک چنین تعریف هایی فقط و فقط از درون همین گفتمانهای مختلف و نظریات مخالف و موافق که در آن هیچ حرف آخری وجود نداشته باشد، میتوانند جمع بندی گردند.</p> <p>بنا تعصب حکومتی یا ضد حکومتی و دعوتگری های هیجان زده دردی را دوا نمیکند، هر کس برداشتی، درست یا اشتباه، از سیاست و اجتماع دارد، چون هیچ یافته یی در نفس خود و بطور مجرد نمیتواند درست یا نا درست باشد، بلکه این مجموعه یی از یافته هاست که درستی ها و نادرستی ها را در گذره یی از زمان و تجربه غربال میکند. آخر پلورالیزم همین است دیگر.</p> <p>اما متاسفانه من نظرات برخی از دوستان را که دهل شان از کثرت باوری گوش فلک را کر ساخته، خیلی ها کثرت گریز و در برخی موارد مبتنی بر هزیانهای "مدرنیزه" شده ی تمامیت خواهی یافتم، که با تمسک بر گفتمانهای کلاسیک در تلاش به کرسی نشاندن حرف خویش اند.</p></div> https://mail.kabulpress.org/article4163.html https://mail.kabulpress.org/article4163.html 2009-10-18T00:00:00Z text/html fa یعقوب ابراهیمی انتخابات در افغانستان <p>در جهان امروز از ابزارهای عمده و اساسی اغفال مردم، یکی هم ترغیب آنها به قناعت نسب به وضع موجود با ترویج شایعه احتمال وخامت اوضاع است، که عمدتا از طریق کانون های اندیشه و وسایل خبرپراکنی، که همه به نحوی به قدرت وابسته اند، پخش میشود. این امر امروز مبدل شده به ابزار دوام قدرتهای سرکوبگر، فاسد و دست نشانده، از طریق کنترول افکار عامه و گیچ ساختن پوتانشیل های بالقوه اجتماعی. <br class='autobr' /> از سده ها به این سو بیجا تبلیغ نکرده اند، که بنده گان خوب همانا قناعت پیشه گان اند. این درست قصه معروف زندانی را یادمان (…)</p> - <a href="https://mail.kabulpress.org/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> / <a href="https://mail.kabulpress.org/mot15.html" rel="tag">انتخابات در افغانستان</a> <img src='https://mail.kabulpress.org/local/cache-vignettes/L150xH139/arton4163-168f6.jpg?1769407056' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='139' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>در جهان امروز از ابزارهای عمده و اساسی اغفال مردم، یکی هم ترغیب آنها به قناعت نسب به وضع موجود با ترویج شایعه احتمال وخامت اوضاع است، که عمدتا از طریق کانون های اندیشه و وسایل خبرپراکنی، که همه به نحوی به قدرت وابسته اند، پخش میشود. این امر امروز مبدل شده به ابزار دوام قدرتهای سرکوبگر، فاسد و دست نشانده، از طریق کنترول افکار عامه و گیچ ساختن پوتانشیل های بالقوه اجتماعی.</p> <p> از سده ها به این سو بیجا تبلیغ نکرده اند، که بنده گان خوب همانا قناعت پیشه گان اند. این درست قصه معروف زندانی را یادمان میدهد، که زندانبان با پمپ کردن قناعت در ذهنش با جملاتی از قبیل، او آدم آهنینی است، جایی بهتر از سلول برای انجام حرکات اکروباتی و محکم کردن عضلاتش در بیرون میسر نیست و ازین قبیل حرف ها. به بسیار ساده گی حتی رویای داشتن کلید را نیز از تصور زندانی پاک میکند.</p></div> <div class='rss_texte'><p>یا زمانیکه بحران مالی جهان در اوجش بود، و هر شهرند مد زده اروپایی دیگر به بحران زده های مبدل شده بودند، که ترس از سراپای شان میبارید، سازمانها تبلیغاتی از شهروندان بردبار و صبوری حرف میزد، که با هر باد نمی لرزند و آنها هستند که با کم کردن نیازهایشان میتوانند در برابر بحران بایستند. ازین طریق بحران زده ها را خیلی خوب کنترول کردند.</p> <p>حالا هم که در کشور ما، صدای کوس سیاست مداران از تقلب در انتخابات به آسمان هفتم رسیده است، از بس غنیمت بودن فرصت موجود و احتمال قطع کمکهای بین المللی را میان مردم تبلیغ کرده اند، که شهروندان را به حدی پریشان نموده است، که حاضرند آرامش پیش از انتخابات را به هر نحو و قیمتی دوباره به دست آورند.</p> <p>به هر شهروندی که مراجعه شود، خسته گی و پریشانی را در چهره اش به بسیار آسانی میتوان تماشا کرد. این پریشانی تا یک سال قبل هم با چنین قوتی هویدا نبود. شهروند افغان دیگر نه تنها علاقه چندانی نسبت به روند سیاسی ندارد، که حاضر نیست در یک چنین وضعیت در کوچکترین برنامه سیاسی مشارکت نماید. او واقعا خسته است. وقتی می بیند، که چی ماهرانه سرش کلاه گذاشته اند و حالا در پس معرکه خودشان به تار و پود بازی ترتیب اثر میدهند.</p> <p>یک زمانی از نویسنده یی خوانده بودم، که نسبت به شعار دموکراسی زیاد خوشبین نبود. او میگفت که دموکراسی حکومت مردم نیست، و اگر به فرزندان تان تلقین کنید که حکومت مردم است و آنها فردا وقتی ببینند چی دروغی سرشان رفته است، به دشمنان خطرناک دموکراسی مبدل خواهند شد. به نظر این نویسنده دموکراسی حکومت آنهایی است، که در عقب معرکه سامان دهنده گان سیاست هستند و با مهارت مردم را به خیابانها می کشند و رای شان را می دزدند.</p> <p>صرف نظر از درستی یا نادرستی این مقوله، حالا با مردم افغانستان نیز چنین کاری شده است. به آنها به طریقه های گوناگونی گفته شده، که انتخابات یعنی مشروعیت بخشیدن حاکمیت از طریق مشارکت سیاسی-همه گانی، با مصرف ملیونها دلار برایشان تبلیغ شده که هر رای شان جز جدایی ناپذیر حاکمیت است و ازین قبیل حرف ها.</p> <p>اما حالا وقتی عروسک ها به صدا در می آیند، و به زبان حال اقرار می کنند، که این آقا یا آن خانم اراده اش را بر انتخابات تحمیل کرده و فلان کشوری در صدد وادار کردن نظام به ائتلاف های مشروع یا نا مشروع است، دیگر مردم بغیر از این که به بازی گرفتن باور ها و حتی رویا های شان را نظاره کنند چی میتوانند انجام دهند.</p> <p>وقتی آقای کرزی به عنوان با اعتماد ترین مهره امریکا- ناتو به صراحت اعلان میدارد، که تحت فشار برای پذیرفتن شرایطی بعد از انتخابات است، دیگر برای رای مردم چی حرفی باقی می ماند. اما وقتی میبینیم که همین آدم و دستگاهش، با آنکه به گفته خودش تحت فشار است، بارها مردم را به قناعت و صبر فراخوانده و آنها را ترغیب به مغتنم شمردن فرصت های خدا داده میکند، جز به بازی گرفتن آگاهی مردم چی معنایی میتواند داشته باشد؟</p> <p>از سوی دیگر در وضعیتی که همه نیرو های سیاسی چنان به هم ریخته اند، که تشخیص نیروهای موافق و مخالف قدرت اصلا ممکن نیست، خلای خطرناک اپوزیسیونی را در افغانستان بوجود آورده که کاملا بی سابقه است.<br class='autobr' /> بنا در شرایطی که اپوزیسیون و جناح های برانگیزاننده ی مدنی در عرصه حضور موثر ندارند، شهروندان با گذشت هر روز آشفته تر و پریشان تر از پیش بی باورانه اوضاع را نظاره گر اند. این حالت سبب میگردد، که نیرو های بهم ریخته ی سیاسی، با تفاوت های اندک ظاهری، بطور لجام گسیخته ذهنیت خود را بر افکار عامه تحمیل کنند. خطر زمانی بیشتر میگردد، که همپیمانان بیرونی سردمداران افغانی نیز با موضع گیری های کاملا پراکنده و گاهی متضاد اوضاع را پریشان تر ساخته اند.</p> <p>شهروندان افغان پس ازین انتخابات، که از اول هم امیدی نمیرفت پیامدی بهتر ازین داشته باشد، واقعا گرفتار یک بلاتکلیفی سیاسی شده اند. حکومت آینده هر ترکیبی که داشته باشد، محصول وحشتناکی از فرایند سیاسی در افغانستان خواهد بود، که به قیمت کشتن باورهای مردم نسبت به ارزشهایی که فکر میکردند نسبت به تجارب گذشته سیاسی بهتر است، بدست می آید.</p></div>