کابل پرس

افسون الهی در گرو زبان عربی!

چشمه — 2008-10-02T01:51:00Z

اعتراف باید کرد که هنوز از فرهنگ تضارب افکار وتبادل اندیشه به شیوه ی مدرن خیلی فاصله داریم ،چی رسد به اینکه نوشته های نا سخته ونا پخته ی یکدیگررا "نقد" بخوانیم.

برخورد احساسی جناب زاهدی با بخشی از نوشته ی پیشین من پیرامون مقاله ی جناب مهدوی مصداق زنده ی این امر است که ما هنوزبا دقت لازم به یکدیگرگوش نمیدهیم ، زحمت درک دقیق حرفهای یکدیگررا برخود روا نمیداریم وبا پیش فرضهای ذهنی به پیشواز کلمات یکدیگر میرویم.آقای زاهدی در نوشته ی خویش زیر عنوان "زبان عربی مقدس است؟" با اشاره به فراز های آغازین نوشته ی من - در حمایت از آقای مهدوی افسوس کنان مینویسند:"... ایکاش فقط به نقد اثر میپرداختند ونه نقد شخصیت. البته که هیچ کدام مانعی ندارد." وسپس ادامه میدهند:"نمیشود شخص را به جرم اندیشه ی دیروزی اش،امروز محکوم به سکوت کنیم، تغییر اندیشه جرم نیست."

من کاملاٌ وصددرصد با آقای زاهدی موافقم ولی، ایکاش ایشان قصاص پیش از جنایت نمیکردند! کاش ایشان آن کلمات، جملات وفراز های را که من درآن آقای مهدوی را محکوم به سکوت نموده ویا تغییر اندیشه ی اورا جرم تلقی کرده باشم، نقل میکردند تا اذعان میکردم که جناب زاهدی درتعبیروتفسیر نوشته های دیگران چقدر دقیق و امانت دار میباشند. تصور میکنم بی مبالاتی در تعبیر حرفهای دیگران حرکت مسوولانه نخواهد بود. شاید جناب زاهدی عجله داشته است به ما نشان دهد که وی نیز با اصول ومعیار های نقدمدرن آشنایی داردو به این نکته واقف است که اثررا باید نقد نمود نه شخص را !

اما خلاف برداشت آقای زاهدی ، آنچه که من به رویکرد آقای مهدوی دررابطه به دین اسلام اشاره داشته ام- موید ادامه ی خط فکری وی از افغانستان تا کانادا میباشد نه تغییر اندیشه . من با صراحت نوشته ام که:" ما با باور ها و انگاره های مذهبی جناب مهدوی کاری نداریم و.."

آقای زاهدی در خرده گیری برنوشته ی من دچار تضاد گویی آشکار شده اند چنانکه از یکسو نقد اثرونقد شخصیت را غیر قابل جمع میدانند – که البته در کل قابل پذیرش است- اما بلا فاصله میفرمایند:"البته که هیچکدام مانعی ندارد"!اگر واقعاٌ به نظر ایشان این امر(نقد شخصیت) مانعی نداردپس شکایت ایشان ازاینکه چرا من به نقد شخصیت پرداخته ام- بی مورد است ولی اگر شکایت ایشان درست است، پس این جمله "هیچکدام مانعی ندارد" یک جمله ی میان تهی میباشد.اگر من جای ایشان میبودم به این سهولت وسخاوت از اصول فکری خود منصرف نمیشدم. به نظر میرسد که آقای زاهدی چنانکه شاید، نوشته ی خویش را دوباره سبک وسنگین نمیکند.

آقای زاهدی مرا "پرده نشین"خوانده و با این پیش فرض که چون"چشمه" کلمه ی مونث است، پنداشته است که گویا نویسنده یک"محترمه" یا " ضعیفه "و "سیاه سر" خواهد بود. ولی خدمت شان باید عرض شود که کاربرد نام مستعار در مطبوعات افغانستان وحتا در سطح جهان یک امر پر سابقه ومعمول است . میتوان از برخی نویسندگان ومتفکران غربی نام برد که با چند نام مستعار مینوشته اند. متاسفانه روحیه ی بدوی وخوی بومیگرایانه ی ما به گونه ای است که به جای آن که به بررسی ودرک محتوای حرف یا نوشته ی کسی بپردازیم بیشتر مایلیم کشف کنیم که نویسنده یا گوینده چی کسی است. خدا میداند چی زمانی این عادت نابکار گریبان مارا رها خواهد نمود. گیرم من بسیار مشتا ق شهره شدن و کشیدن تصویر چهره ی خود به چشم خلایق نباشم، آیاکار خلافی کرده ام ؟

واقعیت اینست که آقای زاهدی خواسته است – شاید برای شاد ساختن دوست عزیز خود-درقالب یک طنز ظریف، مرا تنبیه نمایداما همانگونه که در بالا نشان دادم این طنز بی رمق وبی مضمون است ومرا به یاد پاسخی می ا ندازد که یکی از معاصران شاعر معروف – خاقانی شیروانی- به وی چنین نوشته بود:

خاقانیااگرچه سخن نیک دانیا

یک نکته گویمت بشنو رایگانیا

هجو کسی مکن که زتو مه بود بسی

شاید ترا پدر بود و تو ندانیا !

من ازروی نیت نیک به آقای ز ا هدی که جوان با استعدادی است، دوستانه مشوره میدهم که بیشتر مطالعه کند و بویژه زبان فارسی دری را بهتر فرابگیرد زیرا در نوشته های ایشان نادرستی های املایی و مواردی از جملات بی سر وته به نظر میرسد، اینک سه نمونه از همین نوشته ی ایشان:

- "غرض های شخصی،زبانی،و نسبی ..."

- "ازاین نیشها عسل می طراوت" ( فکر کنید: تراوش کجا وطراوت کجا!)

همینگونه دوبار مسح را بصورت"مس" نوشته است.اگر ایشان نوشته ی خویش را مورد بازنگری نقادانه قرار دهند، درک خواهند کرد که به مطالعه ،آموزش وتمرین بیشتری نیاز دارند.

اکنون جناب زاهدی را به حال خودش رها نموده وبار دیگر به یکی ازفرمایشهای جناب مهدوی میپردازم که آن در نوشته ی گذشته باز مانده بود.ایشان در فرجامین ادعا های خویش، پس از تاکید روی مقدس بودن زبان عربی ودعوت مسلمانان به مواجه شدن با "شکل مادی صدای آسمانی" چنین میفرمایند:"...بنابراین، افسون الهی زمانی بر ما نازل خواهد شد که ما با متن اصلی قرآن کریم مواجه باشیم."

کاش جناب مهدوی به ما توضیح میدادند که از کجا وچگونه دریافته اند که "افسون الهی" درگرو زبان عربی قرار داردواگر بنده خدایی به زبان مثلاٌروسی یا اردو قرآن را بخواند از این موهبت بی نصیب خواهد ماند؟ اعتقاد به این امر (زبان عربی منبع افسون الهی) به این نتیجه خواهد انجامید که بدون عربها وشمار کمی از مسلمانانی که عربی میدانند، اکثریت مسلمانان جهان نمیتوانند با خداوند رابطه برقرار نموده واز "افسون الهی" بهره ای ببرند.
غربزدگی را میتوان محکوم کرد ولی عربزدگی را چطور؟

عربی زبان مقدس است؟

تقدس تعصب می آفریند و تعصب منجر به خشونت می شود!

سه شنبه 30 سپتامبر 2008, نويسنده: حسين زاهدی

از"فاشیسم مقدس"تا "کتاب مقدس ، زبان مقدس"

آب دهان سیدها، مجددی ها و پیر گیلانی ها

پنج شنبه 25 سپتامبر 2008, نويسنده: چشمه

کتاب مقدس، زبان مقدس

تجربه و رویایی مستقیم با افسون آیات الهی

يكشنبه 21 سپتامبر 2008, نويسنده: میرحسین مهدوی

استعمار زبانی به بهانه ی دین!

اگر بجای اسم «الله» از ترجمه آن «خدا»، ايزد، پروردگارو ....

دو شنبه 15 سپتامبر 2008, نويسنده: حسين زاهدی

طرح گرافیکی از مجله ی

Fruitless Recursion

از"فاشیسم مقدس"تا "کتاب مقدس ، زبان مقدس"

چشمه — 2008-09-25T00:00:00Z

به نظر میرسد که آقای حسین مهدوی با واژه های چون "مقدس""تقدیس" " قدیس""قدسی"و...عشق میورزد. به قول حافظ:

عشق میورزم وامید که این فن شریف

چون هنرهای دیگر موجب حرمان نشود !

روزگاری آقای مهدوی به جرم کاربرد واژه ی" فاشیسم دینی" درافغانستان، مغضوب دکانداران دین واقع گردید اما بزودی فراررا بر قرار ترجیح داد ه وسر به سلامت برد تا مقدس بازی را دراین سر دنیا زنده نگهدارد.اینک به نظر میرسد که پس ازچند سال اقامت در جامعه ی مدرن ولاییک غرب،ایشان درپی تقدس آفرینی افتاده واز خلایق مصرانه میخواهند تا زبان عربی را بمثابه ی زبان ذاتاٌ مقدس بپذیرند. راستی، اگر فاشیسم دینی "مقدس" میتواندبود، چرا زبان مورد کاربرد آن نباید مقدس باشد؟ دوجمع دو میشود چهار!

ما با باور ها وانگاره های مذهبی آقای مهدوی کاری نداریم ولی،نمیتوانیم برخی احکام صادره از سوی ایشان واستنتاج های ضد ونقیضی را که در مقاله ی ایشان زیر عنوان" کتاب مقدس، زبان مقدس" که ظاهراٌ در نقدنوشته ی آقای زاهدی به نگارش درآمده واخیراٌدرستون "دیدگاه" کابل پرس^? به نمایش گذاشته شده است، نادیده انگاریم.ایشان با قاطعیت میفرمایند:"عربی زبان مقدس مسلمانان است." اما نمیگویند که این حکم قاطع ایشان داده ی کدام پروژه ی تحقیقاتی علمی وامروزی میباشد؟ گفتنی است که جهان اسلام با بیش از یک میلیارد جمعیت از شرق تا غرب واز شمال تا جنوب در هیات نژادها وطایفه ها ی گوناگون با فرهنگها ی تاریخی ، زبانهاوسنت های مختلف گسترده است.

چنانکه در رسانه های تصویری دیده ایم،برخی ازمسلمانان در بعضی از کشور های افریقایی غیر عربی، جزایر اوقیانوسیه وکشور های جنوبشرق آسیا ومناطق دیگرنمازرا به زبان خود میخوانند وحتا در شیوه ی انجام وضو وادای نماز وبرخی مناسک دیگر، بین ایشان تفاوتهایی وجوددارد.در چنین صورت، آیا میتوان قاطعانه حکم نمود که زبان عربی برای همه یکسان زبان مقدس خودشان تلقی میشود؟

آقای مهدوی پس از آنکه مقرر فرمودند زبان عربی زبان مقدس همه مسلمانان جهان است ، جلو تررفته ومرتکب چنین فتوای تاریخی میشوند:"...همه عبادات ومناسک دینی باید(تکیه همه جا ازماست) به زبان عربی انجام گردد وگرنه!آن اعمال برای پذیرفته شدن چیزی به نام قالب زبان مقدس را کم دارد ."

البته میتوان ازایشان پرسید که ازسکوی کدام موقعیت وصلاحیت دینی چنین پرشی را انجام میدهند ؟ اما، ازاین میگذریم. تا اینجا خواننده تصور میکند که نویسنده تنها براین نکته پا میفشارد که چون عربی زبان دین مسلمانان است، پس تقدس خودرا ازدین میگیرد نه اینکه تافته ی جدا بافته ای باشد در میان بیش از ششهزار زبان جهان. اما ،کمی پایینتر، نویسنده تصور خواننده را نقش بر آب ساخته وچنین تاکید میفرمایند:"...اما عربی زبان دین ماست واتفاقا(!)هم مقدس است." یعنی، افزون براینکه زبان عربی تقدس خودرا از دین میگیرد، اتفاقاٌ(کدام اتفاق؟)هم مقدس است ! بازهم یعنی، دین اسلام اتفاقاٌ به زبانی که از پدر ومادر، ذاتٌا مقدس بوده برای ما ارزانی شده است. پس باید شکر گزار باشیم که دین اسلام به وسیله ی کدام زبان بی پدر ومادر ونجس ونامقدس به ما نازل نگردیده است !
آیا زبان را که به تعبیری دستگاهی از علایم صوتی ومهمترین علایم انتقال اندیشه ی آدمی شناخته میشود، میتوان به مقدس ونا مقدس تقسیم کرد؟ بیچاره زبانهای که درمسیر نزول کدام دین آسمانی قرار نگرفته اند ، چی گناهی دارند که درردیف زبانهای غیر مقدس جاداده شوند؟

اگر زبان عربی مقدس است پس عربها وفرهنگها وسنت های ایشان وحتا آب دهان ایشان نیز مقدس است زیرا در سرزمین آنها از نژاد آنها وبه زبان آنها بوده که دین اسلام به ما ارزانی شده و رستگاری وسعادت امروزی را که جهان به آن رشک میبرد، برای ما ارمغان آورده است !! پس بی خود نیست که در کشورما آب دهان سیدها،مجددی ها و پیر گیلانی هارا مانند شی متبرک ومقدسی مینوشند!

امید است آقای مهدوی چنانکه پیش از پیش اشاره داده اند - ا ز این پرسشها به مثابه" عصبیت ناسیونالیستی" حربه ای نسازند بلکه آن را نشانه ی از کنکاش راسیونالیستی تعبیر فرمایند.

نویسنده پارا ازاین نیز فراتر گذاشته میفرمایند:"همه عبادات ومناسک دینی مسلمانان باید به زبان عربی انجام گرددوگرنه آن اعمال برای پذیرفته شدن چیزی به نام قالب زبان مقدس را کم دارد." نخست لازم است از ایشان پرسید که این باید شداد وغلاظ را از کجا آورده اند،آیا در متن قرآن ویا در کدام حدیث معتبر وتایید شده چنین حکمی وجودداردکه زبان عربی به مثابه ی یگانه قالب در انجام مناسک دینی درهمه جا وبرای همه مسلمانان الزامی شده باشد؟ دو دیگر اینکه بازهم ماباید بدانیم که بر مبنای کدام آیه وحدیث ثابت است که مناسک دینی ای که در قالب زبان عربی انجام نشده باشد برای پذیرش خداچیزی را کم دارد .مگر خدا خود به زبان عربی عشق میورزد؟ وانگهی، جناب مهدوی چگونه به این کشف نایل آمده واز چند وچونی پذیرش خاطر خدا نیز سر درآورده اند؟

سپس، آقای مهدوی ادامه میدهند:"...در قرآن رمز ها ی نهفته است که آن رمز ها،رموز زبانی نیستنداما دردرون زبان جاگرفته وبخشی اززبان شده اند." از این فراز چیزی حاصل نمیشود جز بازی با الفاظ .اگر منظور شان این باشد که قرآن چنان پر ازرمز وراز است که هر کس نمیتواند از آن سر درآورد- پس با بیش از هفت آیه ی قرآن در سوره های نساء،مریم، قمر وبقره که صریحاٌ تاکید وتکرار میکند که قرآن برای شما آسان گردانیده شده تا همه آنرا متوجه شوند- چی باید کرد؟ دربرابر، چند آیه از قرآن را میتوانند به ما نشان دهند که در آن تاکید شده باشد که این کتاب چنان پر ازراز ورمز است که جز خاصان کسی دیگری نمیتواند از آن سر در آورد.اگر منظور شان رمز های ذهنی ومعنایی است- روشن است که هرگونه رمز معنایی تا وارد زبان نگردد غیر مفهوم است .یعنی رمز هارا کلمات در خود وباخود حمل میکنند درغیر آن بیرون اززبان قابل تشخیص نیستند. چگونه میتوان رابطه ی درونی وارگانیک رمز معنایی با زبان را نادیده گرفت وبیرون اززبان آن را درک کرد؟ پس اینکه بگوییم رمز های قرآن رموز زبانی نیستند اما دردرون زبان جاگرفته وبخشی اززبان شده اند – حاصل تحصیل خواهد بود.
جناب مهدوی یاد آور میگردند:" ... هم به حکم نقد مدرن از آنجا که قرآن اثری یکه ویگانه است وهم به حکم هرمنوتیک جدید رمز شناسی، قرآن قابل انتقال کامل وبدون عیب ونقص به زبان دیگری نیست." نتیجه ی قطعی که ازاین دید به دست می آید اینست که قرآن را نمیتوان ونباید ترجمه نمود چرا که "نقد مدرن" و " هرمنوتیک" چنین تجویز کرده است . پس تکلیف اکثریت مسلمانان جهان که زبان عربی نمیدانند واز هرمنوتیک جدید رمز شناسی نیز سررشته ای ندارند ، چی میشود؟ آیا آنها نباید بدانند که در نماز ها ودعا های خویش چی میگویند وچرا ؟ از سوی دیگر،پای نقد مدرن را به قلمرو قرآن کشیدن عاقبت خوشی ندارد چرا که اگر قرآن را کتاب مقدس میدانیم – هیچ مقدسی نقد پذیر ونقد بردار نیست واگر قرآن نقد پذیر است دیگر مقدس نیست.

گمان میکنم چنگ انداختن به هرمنوتیک برای رمز گشایی قرآن ، این کتاب را به یک اثر ادبی عتیقه فرو میکاهد وبه جای غایت فلسفی ودینی قرآن جنبه ی ادبی آن بصورت مبالغه آمیزی برجسته ساخته میشود. چرا نباید روی این حقیقت پافشاری کنیم که قرآن برای رهنمایی وارشاد مسلمانان نازل شده است ونه برای سرگرمی ادبی ورمز گشایی و هرمنوتیک بازی.

جناب مهدوی مینویسند :" هدف ازخواندن یک متن مقدس،رستگاری وتمایل به سمت عالم بالا وپرواز روحانی است..." اینجاست که باید گفت اگر هدف از خواندن قرآن پرواز به سوی عالم بالا ست - پس اکثریت مسلمانان جهان ازاین موهبت محروم اند چرا که ازیکسو بیسواد اند واز سوی دیگر نه زبان مقدس عربی را میدانند ونه هم از هرمنوتیک بهره ای دارند.آنها چگونه میتوانند به" پرواز روحانی" برسند؟ آیا همین استدلال بر این نیاز تاکید نمیکند که قرآن باید به زبان همه مسلمانان جهان ترجمه شود تا امکان" پرواز روحانی به سوی عالم بالا"برای همگان میسر گردد؟ آیا همین الان ادای مناسک دینی
ازسوی مسلمانانی که معنا ومفهوم کلماتی را که طوطی وار ادا میکنند نمیدانند، به ا عمال میکانیکی شباهت ندارد؟
امید است آقای مهدوی اینهمه سوال را حمل به نادانی من نموده وملالی دردل نگیرند.

کتاب مقدس، زبان مقدس

تجربه و رویایی مستقیم با افسون آیات الهی

يكشنبه 21 سپتامبر 2008, نويسنده: میرحسین مهدوی

استعمار زبانی به بهانه ی دین!

اگر بجای اسم «الله» از ترجمه آن «خدا»، ايزد، پروردگارو ....

دو شنبه 15 سپتامبر 2008, نويسنده: حسين زاهدی